Chuyển đổi xanh: “Cơ hội vàng” nhưng không dễ nắm bắt với doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đi được con đường này, đặc biệt với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn nhiều rào cản cần tháo gỡ.

Doanh nghiệp đứng trước áp lực kép từ thị trường và chính sách

Trao đổi về xu hướng chuyển đổi xanh, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cho rằng thế giới đang bước vào một “cuộc đua xanh” quy mô toàn cầu. Các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ hay Nhật Bản liên tục đưa ra những tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến môi trường, dấu chân carbon hay chuỗi cung ứng bền vững.

Những cơ chế như CBAM (thuế carbon), EUDR (chống phá rừng) hay các quy định về ESG đã và đang tạo ra áp lực tuân thủ ngày càng lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Dù trong ngắn hạn có sự điều chỉnh, giãn tiến độ ở một số chính sách, nhưng về dài hạn, xu hướng chuyển đổi xanh là không thể đảo ngược.

Đặt trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng đang chuyển động mạnh mẽ về chính sách. Các nghị quyết lớn về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đã xác lập một la bàn phát triển mới, trong đó kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng.

Tuy nhiên, theo TS. Bùi Thanh Minh, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối nhỏ và vừa, đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Khảo sát cho thấy, đến năm 2024, có tới 64% doanh nghiệp chưa có sự chuẩn bị cho chuyển đổi xanh. Những khó khăn lớn nhất bao gồm thiếu vốn, thiếu nhân lực chuyên môn, thiếu giải pháp kỹ thuật và sự phân mảnh trong chính sách.

Cần “bà đỡ” tài chính để doanh nghiệp bước vào cuộc chơi xanh

Một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là câu chuyện vốn. Chuyển đổi xanh đòi hỏi đầu tư dài hạn vào công nghệ, quy trình và quản trị, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn.

Trong bối cảnh đó, tín dụng xanh được xem là một trong những giải pháp quan trọng. Khác với suy nghĩ phổ biến, tín dụng xanh không hẳn có lãi suất thấp hơn, nhưng lại có ưu điểm lớn là thời hạn dài, phù hợp với chu kỳ đầu tư của các dự án chuyển đổi.

Dù vậy, việc tiếp cận nguồn vốn này không hề dễ dàng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ. Nguyên nhân đến từ việc thiếu dữ liệu, thiếu minh bạch tài chính và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn đánh giá của tổ chức tín dụng.

Đây chính là lúc vai trò của các ngân hàng thương mại trở nên đặc biệt quan trọng. Với định hướng đồng hành cùng doanh nghiệp trong phát triển bền vững, VietinBank đang tích cực triển khai các chương trình tín dụng xanh, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn phục vụ chuyển đổi.

Không chỉ cung cấp giải pháp tài chính, VietinBank còn tham gia tư vấn, đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc hoàn thiện hồ sơ, nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Những nỗ lực này góp phần “hạ độ cao” của chính sách, đưa nguồn vốn xanh đến gần hơn với thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ lãi suất, thúc đẩy doanh nghiệp tiên phong hay chiến lược “Go Global” cũng đang mở ra nhiều cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, cần thu hẹp khoảng cách giữa ngôn ngữ chính sách và ngôn ngữ doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp.

Xem bài phỏng vấn TS. Bùi Thanh Minh tại đây.