Trước đề xuất phạt nguội không cần lập biên bản, nhiều bộ ngành góp ý chỉ nên áp dụng nếu mức phạt dưới một triệu đồng hoặc cần bổ sung chứng cứ thuyết phục.
Cuối tháng 6, Bộ Công an xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, trong đó đề xuất nâng gấp đôi ngưỡng phạt tiền không cần lập biên bản, từ 500.000 đồng với cá nhân như hiện tại lên 1.000.000 đồng. Lỗi vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ không cần lập biên bản.
Góp ý với dự thảo, các bộ, ngành và địa phương cơ bản cho rằng việc nâng hạn mức xử phạt tại chỗ giúp xử lý nhanh các vi phạm đơn giản; giảm áp lực cho lực lượng chức năng và tạo điều kiện cho dân không phải đi lại nhiều lần.
Với đề xuất phạt nguội không cần biên bản, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa cho rằng cần có cái nhìn thận trọng hơn. Bởi vi phạm hành chính không phải là tội phạm và việc xử phạt không lập biên bản, không ghi nhận ý kiến trực tiếp của đối tượng vi phạm có thể làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Nhất là khi vi phạm xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc có các tình tiết giảm nhẹ mà máy móc không thể ghi nhận hết được.
Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp nhận thấy việc phát hiện vi phạm qua phương tiện kỹ thuật hiện nay diễn ra trong nhiều lĩnh vực với tính chất rất khác nhau. Chẳng hạn, lĩnh vực hải quan, các vi phạm phát hiện qua máy soi thường rất phức tạp, không xảy ra trực tiếp trước mặt người có thẩm quyền tại thời điểm phát hiện. Do đó, biên bản vẫn là căn cứ pháp lý cần thiết để ghi nhận chứng cứ và bảo đảm quyền khiếu nại sau này.
Các đơn vị này đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định rõ chỉ nên áp dụng quy trình không lập biên bản cho những hành vi thực sự đơn giản, rõ ràng hoặc giới hạn mức tiền phạt thấp để tránh rủi ro pháp lý cho các bên.
Bộ Công Thương đề xuất phương án trung hòa là chỉ áp dụng cho phạt nguội không biên bản nếu mức phạt dưới một triệu đồng với cá nhân để bảo đảm tính an toàn pháp lý.
Với nội dung này, Bộ Công an cho rằng không cần thiết phải lập biên bản vi phạm hành chính gắn với điều kiện về mức phạt tiền để đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xử phạt. Lý do, tất cả trường hợp "phạt nguội", người có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xác minh và ghi nhận đầy đủ các thông tin, bảo đảm đầy đủ các thông tin trong biên bản vi phạm hành chính.
Tiếp thu quan điểm: Nếu không lập biên bản cần kèm chứng cứ minh bạch
Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội kiến nghị bổ sung quy định: Nếu không lập biên bản thì quyết định xử phạt bắt buộc phải kèm theo các thông tin, hình ảnh hoặc dữ liệu điện tử chứng minh vi phạm để người dân có thể kiểm chứng và thực hiện quyền giải trình, khiếu nại nếu thấy không thỏa đáng.
Về khâu nộp phạt, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng đề xuất nghiên cứu cơ chế biên lai điện tử tức thời được gửi qua tin nhắn SMS hoặc ứng dụng VNeID ngay sau khi nộp tiền qua cổng thanh toán trực tuyến. Điều này giúp dân theo dõi kết quả thực hiện nghĩa vụ một cách nhanh chóng.
Trước các góp ý trên, Bộ Công an với vai trò cơ quan chủ trì soạn thảo cho hay các dữ liệu dùng để "phạt nguội" đều được thu từ phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ như cân tải trọng, máy đo nồng độ cồn hay hệ thống camera giám sát.
Các thiết bị này thực chất đã chứa đựng đầy đủ các thông tin cốt yếu của biên bản truyền thống, bao gồm thời gian, địa điểm, mô tả hành vi và hình ảnh chứng minh vi phạm. Thông tin này có tính chính xác, khách quan rất cao và hoàn toàn đủ căn cứ để ra quyết định xử phạt mà không nhất thiết phải lập thêm một bản giấy trung gian gây tốn kém và kéo dài thời gian xử lý.
Bộ Công an cho biết đã tiếp thu quan điểm của Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội, bổ sung quy định: Quyết định xử phạt không lập biên bản trong trường hợp "phạt nguội" phải kèm theo thông tin, hình ảnh, dữ liệu chứng minh vi phạm.
Điều này bảo đảm cá nhân, tổ chức bị xử phạt vẫn có đầy đủ căn cứ để thực hiện quyền giải trình và khiếu nại theo quy định của pháp luật.
Dự thảo đang được tiếp tục lấy ý kiến đến 10/8 và dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).
Hải Thư