Theo thống kê của FiinTrade - nền tảng cung cấp và phân tích dữ liệu chứng khoán chuyên sâu thuộc FiinGroup, lượng tiền chờ mua chứng khoán, hay tiền gửi của nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán, ghi nhận mức sụt giảm mạnh trong quý IV/2025, giảm hơn 40.000 tỷ đồng, tức sụt 29%, xuống còn khoảng 98.700 tỷ đồng.
FiinTrade cho rằng mức sụt giảm này có thể đến từ việc dòng tiền được giải ngân vào cổ phiếu. Tuy nhiên, thanh khoản giao dịch toàn thị trường trong quý IV/2025 lại suy giảm, trong khi dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tiếp tục mở rộng, cho thấy lực mua không đáng kể và được bù đắp bằng đòn bẩy.
Tiền chờ mua chứng khoán có thể giảm bớt vì tham gia vào các đợt IPO. Trong quý cuối năm trước, thị trường ghi nhận một số thương vụ IPO đáng chú ý như VPX của VPBankS và VCK của Chứng khoán VPS. Tuy nhiên, tổng giá trị phát hành ước tính lại thấp hơn rất nhiều so với mức suy giảm của tiền gửi tại các công ty chứng khoán.
Do vậy theo FiinTrade, diễn biến này nhiều khả năng phản ánh dòng tiền rút ra khỏi hệ thống chứng khoán, hơn là quá trình tái phân bổ từ trạng thái "tiền chờ mua" sang các vị thế cổ phiếu.
Bình luận với VnExpress, chuyên gia phân tích tài chính Huỳnh Hoàng Phương lưu ý rằng tiền chờ mua chứng khoán là dữ liệu điểm cuối mỗi quý, phản ánh trạng thái tại một thời điểm, không mô tả được toàn bộ quá trình dịch chuyển dòng tiền trong suốt quý. Do đó, chỉ dựa vào một chỉ báo này là chưa đủ cơ sở để kết luận dòng tiền đang rời khỏi kênh chứng khoán.
Thực tế, lượng tiền mặt tại các công ty chứng khoán có thể giảm vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Thứ nhất, dòng tiền có thể đã được giải ngân trở lại trong quý IV/2025, khiến số dư tiền chờ mua giảm xuống. Thứ hai, trong giai đoạn thị trường thiếu cơ hội rõ ràng, nhà đầu tư có xu hướng tạm thời chuyển dòng tiền sang các kênh sinh lãi ngắn hạn, thay vì để yên trong tài khoản chứng khoán. Bên cạnh đó, lãi suất huy động tăng lên từ những tháng cuối năm cũng khiến yêu cầu tối ưu hiệu suất dòng tiền trở nên rõ nét hơn.
Ngoài ra, nhiều công ty chứng khoán đã triển khai các giải pháp sinh lời tự động với phần tiền dư tạm thời trong tài khoản. Về bản chất, dịch vụ sẽ tương tự một hình thức ủy thác ngắn hạn và khoản tiền này có thể không còn được ghi nhận trực tiếp vào số dư tiền mặt trong tài khoản của nhà đầu tư.
Xét thêm dữ liệu lịch sử, lượng tiền mặt tăng đột biến vào cuối quý III/2025, sau đó giảm trở lại trong quý cuối năm, về mức tương đương giai đoạn giữa quý II, cũng chứng minh cho các luận điểm trên. Tóm lại theo chuyên gia, không thể xem tiền chờ mua giảm xuống là tín hiệu của việc nhà đầu tư rời bỏ kênh chứng khoán.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng từ quý IV/2025, hoạt động đầu cơ ngắn hạn trên mặt bằng chỉ số mới đã trở nên khó khăn hơn, trong khi tín dụng ngân hàng và thanh khoản dư địa bị hạn chế rõ rệt sau hai quý tăng tốc mạnh. Điều này khiến một phần dòng tiền "dễ dãi" nhờ chính sách hoặc đầu cơ ngắn hạn rút bớt khỏi thị trường.
"Dòng tiền đầu cơ và nhạy cảm với lãi suất đã rút bớt, nhưng phần lớn sự sụt giảm tiền chờ mua trong quý IV/2025 đến từ yếu tố kỹ thuật, tái phân bổ dòng tiền và các hoạt động đặc thù của thị trường, hơn là phản ánh một xu hướng rút lui rõ rệt khỏi kênh chứng khoán", ông Phương nêu quan điểm.
Gần đây, các công ty chứng khoán phát ra thông điệp rằng số dư tiền mặt sụt giảm kết hợp với tình trạng dư nợ margin tiếp tục leo đỉnh có thể là một tín hiệu cần lưu ý. Theo FiinTrade, sự lệch pha giữa tiền gửi, thanh khoản và dư nợ margin làm gia tăng tính nhạy cảm của thị trường trước các cú sốc thanh khoản hoặc sự đảo chiều của tâm lý nhà đầu tư.
Trong báo cáo mới đây, SGI Capital - công ty quản lý quỹ mở The Ballad Fund - cũng nói bối cảnh kể trên sẽ khiến xu hướng lãi suất trở thành yếu tố quan trọng nhất với dòng tiền nội. Lãi suất tăng và thanh khoản hạn hẹp sẽ tiếp tục gây sức ép lên những tài khoản vay nợ lớn từ nguồn margin và cả từ các nguồn vốn ngắn hạn khác.
"Vận động mang nhiều chất đầu cơ trong giai đoạn cao trào năm ngoái đang lặp lại gay gắt trong những ngày đầu 2026 cho thấy tâm lý vội vàng của nhà đầu tư và dòng tiền nóng vẫn đang chiếm vai trò chi phối", nhóm phân tích này nhận định.
SGI Capital cho rằng nền kinh tế và thị trường chứng khoán đang cho thấy nhiều dấu hiệu của giai đoạn cuối chu kỳ tăng trưởng với dư nợ tăng cao, lãi suất tăng, thanh khoản các kênh tài sản bắt đầu giảm trước khi thể hiện vào xu hướng giảm giá. Bối cảnh này sẽ không phù hợp cho chiến lược mua và nắm giữ tỷ trọng cao, đặc biệt là nhóm cổ phiếu có tính chu kỳ và nhạy với lãi suất.
Theo các chuyên gia, tiền mặt trở nên khan hiếm và có giá hơn nên việc duy trì một danh mục chất lượng cao và nắm giữ tỷ trọng tiền mặt sẽ giúp nhà đầu tư đi qua những giai đoạn khó khăn và chủ động tận dụng các cơ hội mua rẻ của một năm tiềm ẩn nhiều biến động lớn như 2026.
Tất Đạt