Trả lời:
Virus dại xâm nhập cơ thể qua vết cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở. Từ vị trí tổn thương, virus nhân lên rồi di chuyển dọc dây thần kinh đến tủy sống và não. Tốc độ di chuyển chậm, không gây phản ứng viêm mạnh nên hệ miễn dịch khó nhận diện. Thời gian ủ bệnh thường 2-8 tuần, có thể ngắn vài ngày hoặc kéo dài hơn một năm.
Bệnh dại có hai thể: thể cuồng (80%) và thể liệt. Người bệnh khởi phát với sốt, đau đầu, tê tại vết thương. Ở thể cuồng, xuất hiện bứt rứt, ảo giác, sợ nước, sợ gió, rối loạn thần kinh thực vật, co thắt cơ họng và hô hấp, dẫn đến tử vong nhanh do ngưng tim, co giật, kiệt sức. Giữa những cơn cuồng, người bệnh có thể tỉnh táo, hợp tác nhưng vẫn không thể cứu chữa. Ở thể liệt, bệnh nhân tỉnh táo nhưng liệt tiến dần từ vết thương ra tứ chi, cuối cùng hôn mê và tử vong.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 59.000 ca tử vong do bệnh dại, 40% là trẻ dưới 15 tuổi. Tại Việt Nam, theo WHO, mỗi năm có hơn 70 trường hợp tử vong do bệnh dại, chủ yếu là do chó cắn, ngoài ra còn có thể nhiễm dại do mèo cào, cắn. Đặc biệt, vài năm gần đây, số ca tử vong do bệnh dại tăng lên hơn 80 trường hợp, như năm 2023 là 82 người, năm 2024 là 84 người, năm 2025 là 73 ca, dù đã giảm so với 2 năm liền kề nhưng vẫn còn cao.
Để phòng ngừa bệnh dại, mọi người cần xử lý đúng cách nếu không may bị chó mèo cắn, cào. Đầu tiên, rửa vết thương dưới vòi nước sạch và xà phòng trong ít nhất 15 phút, tiếp đó sát khuẩn bằng cồn, cồn iốt để làm giảm tải lượng virus tại vết cắn, sau đó đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ đánh giá tình trạng vết thương và chỉ định tiêm vaccine ngừa dại, bên cạnh việc tiêm huyết thanh kháng dại và vaccine, huyết thanh uốn ván nếu cần.
Lịch tiêm ngừa vaccine dại gồm 5 mũi tiêm bắp vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28 hoặc 8 mũi trong da vào các ngày 0, 3, 7 và 28. Mọi người tuyệt đối không được nặn, chà xát mạnh, đắp lá lên vết thương, chỉ khâu vết thương trong trường hợp vết cắn đã quá 5 ngày.
Ngoài ra, người dân có thể chủ động tiêm ngừa dại. Vaccine hiện nay thuộc thế hệ mới, an toàn và không gây tổn hại đến sức khỏe. Lịch tiêm chủ động trước phơi nhiễm gồm 3 mũi vào các ngày 0, 7, 21 hoặc 28, giúp cơ thể tạo kháng thể bảo vệ. Khi bị động vật cắn, cào, mọi người chỉ cần tiêm thêm 2 mũi vaccine, không cần huyết thanh dù vết thương nặng, nguy hiểm.
Bác sĩ Phạm Đình Đông
Quản lý Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC
Độc giả đặt câu hỏi tư vấn vaccine để bác sĩ trả lời tại đây.