Các chủ nhân của giải thưởng năm nay gồm Hong Wang của Đại học New York (NYU) và Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp (IHES) của Pháp; Yu Deng của Đại học Chicago; John Pardon của Đại học Stony Brook và Jacob Tsimerman của Đại học Toronto.
Wang và Deng đều sinh tại Trung Quốc. Trước đó, nhà toán học Shing-Tung Yau là người sinh tại Trung Quốc duy nhất giành Huy chương Fields, vào năm 1982. Với giải thưởng năm nay, số nhà toán học sinh tại Trung Quốc từng nhận giải tăng lên 3 người.
Trong lịch sử 90 năm của Huy chương Fields, Wang là người phụ nữ thứ ba giành giải, sau Maryam Mirzakhani (2014) và Maryna Viazovska (2022).
Huy chương Fields được đặt theo tên John Charles Fields, nhà toán học người Canada, người thúc đẩy việc thành lập giải thưởng vào những năm 1920 nhằm gắn kết cộng đồng toán học quốc tế. Khác với giải Nobel, Huy chương Fields được trao 4 năm một lần và từ năm 1966 chỉ dành cho các nhà toán học dưới 40 tuổi.
Hong Wang và “chén thánh” của toán học
Ở tuổi 34, Hong Wang đã trở thành một trong những nhà toán học nổi bật trong lĩnh vực giao thoa giữa các phương trình dạng sóng và hình học.
Nhà toán học Hong Wang là một trong 4 người được trao Huy chương Fields 2026, giải thưởng thường được ví như “Nobel Toán học”. Ảnh: Simons Foundation/Scientific American
Năm 2025, Wang cùng nhà toán học Joshua Zahl chứng minh phỏng đoán Kakeya trong không gian ba chiều, khép lại hành trình nghiên cứu kéo dài khoảng 50 năm.
Phỏng đoán Kakeya bắt nguồn từ một bài toán tưởng tượng: làm thế nào xoay một cây bút chì trong không trung để nó chỉ theo mọi hướng đúng một lần nhưng chỉ quét qua một vùng không gian nhỏ nhất có thể. Wang và Zahl đã chứng minh giới hạn cơ bản về mức độ nhỏ nhất của vùng không gian đó.
“Wang đã giải được bài toán được xem là mục tiêu lớn nhất của lĩnh vực này”, Nets Katz, nhà toán học tại Đại học Rice, nhận xét.
Theo Katz, đây chỉ là một trong nhiều thành tựu khiến Wang trở thành nhân vật trung tâm trong lĩnh vực nghiên cứu này. Ông đánh giá Huy chương Fields dành cho Wang là hoàn toàn xứng đáng.
Wang từng rất phấn khích khi Maryam Mirzakhani trở thành người phụ nữ đầu tiên giành Huy chương Fields năm 2014. Tuy nhiên, nhà toán học cho biết không nghĩ quá nhiều về việc mình là người phụ nữ thứ ba nhận giải.
Yu Deng giải quyết bài toán về chuyển động của chất lưu
Yu Deng được trao Huy chương Fields nhờ những công trình giải quyết một vấn đề tồn tại hơn một thế kỷ trong toán học và vật lý.
Yu Deng là nhà toán học tại Đại học Chicago. Ông cùng các cộng sự đã lý giải vì sao các phương trình mô tả chuyển động của chất lưu lại có vẻ rất khác nhau ở cấp độ vi mô. Ảnh: Simons Foundation/Scientific American
Ở cấp độ vi mô, chất lưu gồm các phân tử chuyển động hỗn loạn và va chạm vào nhau. Nhưng ở cấp độ vĩ mô, chất lưu lại chuyển động như một thể thống nhất, tuân theo những quy luật rõ ràng.
Trong hơn 100 năm, các nhà toán học đã cố gắng giải thích một cách chặt chẽ mối liên hệ giữa hai cách mô tả này.
Trong hai năm 2024-2025, Deng cùng các cộng sự công bố một loạt công trình lớn và chứng minh rằng các phương trình mô tả chuyển động của chất lưu ở những quy mô khác nhau thực chất là một và cùng một hệ phương trình.
“Đây thực sự là một kết quả phi thường”, Scott Armstrong, nhà toán học tại Đại học New York, nói.
Deng cho biết ông vui vì là một trong những nhà toán học đầu tiên thuộc thế hệ mới ở Trung Quốc được quốc tế ghi nhận bằng Huy chương Fields.
Việc Deng và Wang cùng giành giải năm nay cũng nâng số nhà toán học sinh tại Trung Quốc từng giành Huy chương Fields lên gấp ba. Theo Scientific American, thành tựu này phản ánh nhiều thập kỷ Trung Quốc đầu tư vào giáo dục toán học, qua đó đào tạo một thế hệ nhà toán học trẻ tài năng.
John Pardon và thành tựu từ tuổi 21
John Pardon được trao Huy chương Fields nhờ những đóng góp quan trọng trong hình học và lý thuyết nút.
John Pardon là nhà toán học chuyên về hình học và tôpô tại Đại học Stony Brook. Khi mới 21 tuổi và còn là sinh viên Đại học Princeton, ông đã giải một phỏng đoán quan trọng về các nút. Ảnh: Simons Foundation/Scientific American
Năm 2010, khi mới 21 tuổi và còn là sinh viên Đại học Princeton, Pardon đã giải quyết một phỏng đoán quan trọng về “độ biến dạng” của các nút - một cách đo mức độ khó khăn khi di chuyển dọc theo một nút.
Ông chứng minh rằng với một dãy nút nhất định, độ biến dạng có thể tăng lên vô hạn. Sau thành tựu này, Pardon tiếp tục giải quyết nhiều phỏng đoán quan trọng khác trong các lĩnh vực khác nhau của hình học.
Jacob Tsimerman và tình yêu toán học từ tuổi lên 3
Jacob Tsimerman bắt đầu yêu thích toán học từ khi mới 3 tuổi. “Tôi chưa bao giờ thực sự nghĩ đến chuyện mình không trở thành một nhà toán học”, ông nói.
Jacob Tsimerman là nhà toán học tại Đại học Toronto. Ông cùng các cộng sự đã chứng minh phỏng đoán nổi tiếng André-Oort và có những đóng góp quan trọng trong lĩnh vực lý thuyết Hodge. Ảnh: Simons Foundation/Scientific American
Năm 2021, Tsimerman cùng hai cộng sự chứng minh phỏng đoán André-Oort, một bài toán quan trọng liên quan đến các cấu trúc đặc biệt trong hình học và lý thuyết số. Kết quả này giúp các nhà toán học hiểu rõ hơn về cấu trúc của các đa tạp Shimura - những đối tượng có vai trò quan trọng trong toán học hiện đại.
Tsimerman cũng có những đóng góp quan trọng trong lý thuyết Hodge, lĩnh vực liên quan đến một trong bảy Bài toán Thiên niên kỷ, những bài toán được treo giải thưởng 1 triệu USD cho lời giải.
Huy chương Fields có giá trị vật chất gồm một huy chương vàng 14 karat và 15.000 đôla Canada. Tsimerman cho biết ông muốn dùng tiền thưởng để thu hút thêm sự quan tâm đến trí tuệ nhân tạo (AI).
“Một trong những điều đáng lo ngại về AI là chúng ta thực sự chưa hiểu rõ hệ thống này”, ông nói. Tsimerman hy vọng toán học thuần túy có thể góp phần giúp con người hiểu rõ hơn về AI.
Nữ giáo sư toán học 9X giành liên tiếp hai giải thưởng danh giá thế giới
TRUNG QUỐC - Wang Hong, nữ giáo sư toán học vừa lập kỳ tích khi liên tiếp giành hai giải thưởng danh giá bậc nhất thế giới: Giải Salem và Huy chương Vàng của Giải Toán học ICCM, được đánh giá có nhiều khả năng giành Huy chương Fields trong tương lai.