Ngày 4/4, Bộ Tài chính Trung Quốc thông báo sẽ áp thuế nhập khẩu bổ sung 34% lên toàn bộ hàng Mỹ, hiệu lực từ 10/4. Động thái nhằm đáp trả mức thuế đối ứng 34% của Tổng thống Mỹ Donald Trump lên hàng hóa nước này từ 9/4. Tổng cộng trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump, hàng Trung Quốc đã bị áp thêm thuế 54%.
Phản ứng từ Trung Quốc lập tức khiến thị trường chứng khoán Mỹ chao đảo. S&P 500 trải qua tuần giao dịch tệ nhất kể từ tháng 3/2020 - thời điểm đại dịch làm rung chuyển kinh tế thế giới. Chỉ số Dow Jones lao dốc 5,5%, trong khi Nasdaq giảm 5,8% và mất hơn 20% so với mức đỉnh thiết lập hồi tháng 12.
Cổ phiếu của 486 trong 500 công ty S&P 500 đều giảm điểm phiên hôm qua (4/4). Giá dầu thô xuống mức thấp nhất kể từ năm 2021. Vật liệu cơ bản như đồng cũng mất giá do lo ngại thương chiến làm suy yếu kinh tế toàn cầu.
Sáng 5/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun đăng một bức ảnh chụp biểu đồ thị trường Mỹ hôm 3/4 trên trang cá nhân với bình luận: "Thị trường đã lên tiếng".
"Đây là lúc Mỹ ngừng làm những điều sai trái và giải quyết những bất đồng với các đối tác thương mại thông qua tham vấn bình đẳng", ông Guo viết.
Đòn thuế đáp trả mạnh đến đâu?
Không chỉ chứng khoán, giá nông sản tại Mỹ cũng lao dốc tương tự ngay sau khi ông Trump công bố mức thuế mới hồi đầu tuần. Tim Dufault, nông dân tại tây bắc Minnesota, thành viên Farmers for Free Trade - tổ chức vận động mở cửa thị trường, lo ngại rằng thuế mới có thể đẩy nhiều nông dân đến bờ vực phá sản.
Trung Quốc chi 24,65 tỷ USD mua nông sản Mỹ năm ngoái. Các chủ trang trại Mỹ đang lo mất thị phần khi Trung Quốc chuyển sang Brazil và các nước khác để mua đậu nành, thịt bò, thịt gà và các cây trồng khác.
Trong cuộc chiến thương mại lần đầu, phản ứng chính của Bắc Kinh là đánh thuế mạnh nông sản Mỹ, khiến xuất khẩu nhóm hàng này sang Trung Quốc năm 2018 giảm 54% so với 2017. Tính chung, tổng kim ngạch hàng hóa Mỹ nhập khẩu vào Trung Quốc đã giảm khoảng 18% từ năm 2017 đến 2019.
Lần này, mức thuế 34% gần như chắc chắn sẽ khiến nhiều mặt hàng nông sản Mỹ không còn khả năng cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc, theo ING (Hà Lan). Tập đoàn tài chính này cũng chỉ ra nhóm hàng công nghiệp chế tạo của Mỹ cũng sẽ bị ảnh hưởng không nhỏ dù chưa thể tính toán chính xác lúc này.
Xét về quy mô, xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc nhỏ hơn nhiều so với lượng hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc (438,9 tỷ USD năm 2024). Theo Cơ quan thương mại Mỹ, thâm hụt của nước này với Trung Quốc tăng từ 279,1 tỷ USD lên 295,4 tỷ USD trong 2023 và 2024.
"Do đó, tác động trả đũa có thể không 'gắt' như nhìn nhận ban đầu, nhưng vẫn sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến một số ngành, đặc biệt là ngành đậu tương vốn phụ thuộc lớn vào nhu cầu từ Trung Quốc", báo cáo của ING nhận định.
Ngoài ra, Trung Quốc đã bổ sung 11 công ty Mỹ vào "danh sách thực thể không đáng tin",16 vào danh sách hạn chế xuất khẩu, đồng thời áp dụng kiểm soát xuất khẩu với 7 kim loại liên quan đến đất hiếm.
ING cho rằng các biện pháp này chưa tác động ngay lập tức nhưng sẽ mở đường cho các biện pháp hạn chế, bao gồm khả năng cấm đầu tư và thương mại với Trung Quốc. Trong trường hợp căng thẳng tiếp tục leo thang, giai đoạn tiếp theo của trả đũa có thể sẽ nhắm thẳng vào lợi ích của các tập đoàn Mỹ.
Vì sao Trung Quốc cứng rắn?
ING cho rằng thuế trả đũa của Trung Quốc không ngạc nhiên. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã ám chỉ tháng trước rằng nếu Mỹ khăng khăng đòi đối đầu thuế quan thì "Trung Quốc sẽ chiến đấu đến cùng".
Nhưng mức độ cứng rắn ngày càng rõ nét. Vào tháng 2, để đáp trả mức thuế 10% đầu tiên của ông Trump, Trung Quốc đã công bố mức thuế 15% đối với than và các sản phẩm khí đốt hóa lỏng nhập khẩu từ Mỹ. Nước này cũng áp dụng mức thuế 10% riêng đối với dầu thô, máy móc nông nghiệp và ôtô động cơ lớn.
Một tháng sau, Bắc Kinh đã đáp trả vòng thứ hai của ông Trump bằng mức thuế bổ sung lên tới 15% với hàng nhập khẩu các sản phẩm nông nghiệp chính, gồm thịt gà, lợn, bò và đậu nành. Sau đó, các chuyên gia cho biết Bắc Kinh đã kiềm chế, tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán với Washington.
Hiện hàng chục công ty Mỹ phải chịu sự kiểm soát về thương mại và đầu tư, trong khi nhiều công ty Trung Quốc khác cũng phải đối mặt với những hạn chế tương tự khi giao dịch với các đối tác Mỹ.
Craig Singleton, thành viên cấp cao về Trung Quốc tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ, nhóm nghiên cứu trụ sở tại Washington (Mỹ) ví các phản ứng trước đây của Trung Quốc là dao mổ, còn lần này họ đã "rút kiếm ra".
"Các mức thuế quan mới của Trung Quốc không phải là cuộc chiến thương mại toàn diện, nhưng đánh dấu sự leo thang rõ ràng", Singleton cho biết. Phản ứng này phát tín hiệu lãnh đạo nền kinh tế lớn thứ hai thế giới không còn chịu ngồi yên chịu đựng áp lực.
Jude Blanchette, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc của RAND cho biết phản ứng mạnh mẽ của Trung Quốc là "không thể tránh khỏi. "Bất chấp những cảnh báo của Nhà Trắng về việc trả đũa, tổng mức thuế áp đặt đối với Trung Quốc hiện đã quá lớn đến mức Bắc Kinh không có lý do gì để kiềm chế", Blanchette nói.
Gabriel Wildau, CEO công ty tư vấn Teneo cho rằng quyết định áp thuế bổ sung 34% lên toàn bộ hàng Mỹ "có thể phản ánh hy vọng giảm sút" của giới lãnh đạo Trung Quốc về một thỏa thuận thương mại với Mỹ, ít nhất trong ngắn hạn.
Wang Dong, CEO Viện Hợp tác và Hiểu biết Toàn cầu tại Đại học Bắc Kinh nói Trung Quốc có thể đã chuẩn bị tốt hơn để vượt qua cuộc chiến thương mại lần này. "Nếu hy vọng của chính quyền Trump là gây áp lực buộc Trung Quốc nhượng bộ, thì đó là khởi đầu không khả thi", ông nói.
Ông Wang nói Bắc Kinh đang đặt cược rằng ông Trump sẽ phải chịu áp lực ngày càng tăng trong nước để nới lỏng một số mức thuế quan. "Trung Quốc đang ở vị thế tốt hơn để giành chiến thắng trong vòng căng thẳng thương mại này", ông nói.
Tại Mỹ, Tổng thống Trump không hề nao núng. Từ khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida, ông tuyên bố trên mạng xã hội rằng: "Đây là thời điểm tuyệt vời đển làm giàu". Ông chỉ trích phản ứng của Trung Quốc và xác nhận người Mỹ có thể sẽ "chịu một chút đau đớn" vì các mức thuế.
Nhưng ông nhấn mạnh rằng những mục tiêu dài hạn - bao gồm việc đưa sản xuất trở lại Mỹ - là xứng đáng. Hôm thứ năm (2/4), ông ví tình hình hiện tại như một ca phẫu thuật, trong đó nền kinh tế Mỹ là bệnh nhân.
"Với các nhà đầu tư nhìn vào danh mục của mình, điều này có thể giống như một ca mổ không gây mê", Brian Jacobsen, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Annex Wealth Management nhận xét.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phớt lờ sự hỗn loạn trên Phố Wall hôm thứ sáu, ám chỉ rằng tất cả đều là một phần trong kế hoạch tái cấu trúc nền kinh tế Mỹ. "Thị trường đang sụp đổ vì nó dựa trên giá trị cổ phiếu của các công ty đang tham gia vào các phương thức sản xuất có hại cho Mỹ", ông tuyên bố.
Trong khi, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell cảnh báo rằng cuộc chiến thương mại sẽ có nghĩa là "lạm phát cao hơn và tăng trưởng chậm hơn". Ông cũng phản đối lời kêu gọi cắt giảm lãi suất của Tổng thống Trump.
Nguy cơ suy thoái toàn cầu tăng
Leo thang đáng kể trong các cuộc xung đột thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới làm gia tăng mối lo ngại trong số các nhà đầu tư về những rủi ro đối với tăng trưởng của thế giới, theo The Guardian.
Ngân hàng đầu tư JP Morgan hiện rủi ro kinh tế toàn cầu suy thoái đã tăng lên mức 60%, từ mức dự báo 40% trước đó. Trong báo cáo công bố hôm 3/4, tổ chức này nhận định các chính sách gây xáo trộn của Mỹ là rủi ro lớn nhất đối với triển vọng toàn cầu từ đầu năm đến nay.
J.P. Morgan cho rằng các chính sách này đang kém thân thiện với doanh nghiệp hơn dự kiến, và có thể khuếch đại tác động tiêu cực thông qua các biện pháp trả đũa thuế quan, sự suy giảm niềm tin kinh doanh tại Mỹ và gián đoạn chuỗi cung ứng. "Thế giới đã thay đổi và các điều kiện kinh tế cũng thay đổi", Rick Rieder, Giám đốc đầu tư trái phiếu toàn cầu tại BlackRock bình luận.
Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo thuế quan "rõ ràng là một rủi ro đáng kể đối với triển vọng toàn cầu trong thời điểm tăng trưởng chậm chạp".
IMF kêu gọi các bên bình tĩnh. "Điều quan trọng là phải tránh các bước có thể gây hại thêm cho nền kinh tế thế giới. Chúng tôi kêu gọi Mỹ và các đối tác thương mại của mình hợp tác mang tính xây dựng để giải quyết căng thẳng thương mại và giảm bớt sự bất ổn", bà nêu.
Gabriel Wildau tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ cho rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tống thống Mỹ Donald Trump sớm gặp nhau hoặc gọi điện để xoa dịu. Tuy nhiên, thách thức là nếu tình hình leo thang hơn nữa sẽ làm mất đi không gian cho ngoại giao. "Càng kéo dài, cả hai bên càng khó hạ nhiệt mà không mất mặt", Singleton nhận định.
Tổ chức tài chính ING không loại trừ khả năng các nhà hoạch định chính sách Mỹ và Trung Quốc có thể sớm ngồi vào bàn đàm phán. "Nhưng có vẻ từ đây đến lúc đó, một cuộc thử thách về sức bền đang diễn ra", ING bình luận.
Phiên An (theo AP, Reuters, The Guardian)