Một cuộc đối đầu mới đang bùng nổ ngay tại trung tâm Thung lũng Silicon, nơi những tên tuổi quyền lực nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang chia thành hai phe với quan điểm hoàn toàn trái ngược về tương lai của công nghệ này.
Mark Zuckerberg, Satya Nadella, Jensen Huang và Elon Musk vừa đồng loạt lên tiếng ủng hộ mô hình AI "open-weight" (công khai trọng số), trong khi OpenAI và Anthropic lại lựa chọn đứng ngoài, thậm chí được cho là đang vận động Chính phủ Mỹ siết chặt các quy định đối với loại mô hình này.
Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh đã phát hành Kimi K3 dưới dạng open-weight. Ảnh: SCMP
Động thái mới không chỉ phản ánh sự khác biệt về triết lý phát triển AI mà còn là cuộc cạnh tranh gay gắt về lợi ích kinh tế, vị thế địa chính trị và quyền kiểm soát công nghệ có thể quyết định cục diện ngành AI toàn cầu trong nhiều năm tới.
Hé lộ cuộc chiến lớn nhất ngành AI
Jensen Huang, nhà sáng lập kiêm CEO Nvidia, từ lâu đã là một trong những nhân vật có sức ảnh hưởng lớn nhất của ngành công nghệ. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là ông chưa từng đăng bất kỳ bài viết nào trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter).
Điều đó đã thay đổi vào ngày 24/7.
Startup Trung Quốc tuyên bố đủ sức cạnh tranh OpenAI và Anthropic
Trong bài đăng đầu tiên của mình, Huang không nói về chip AI, kết quả kinh doanh hay các sản phẩm mới.
Thay vào đó, ông công khai ủng hộ bức thư mang tên "Open Weights and American AI Leadership" (AI công khai trọng số và vai trò dẫn đầu của nước Mỹ trong lĩnh vực AI).
Theo CNBC, 25 công ty đã ký tên, trong đó có Meta, Nvidia, Microsoft, IBM, Palantir, Hugging Face, Mozilla và Linux Foundation, nhưng vắng OpenAI, Anthropic và Amazon.
Nội dung kêu gọi các nhà hoạch định chính sách Mỹ tiếp tục ủng hộ các mô hình AI open-weight thay vì áp đặt các quy định hạn chế đối với chúng.
Ngay sau đó, CEO Microsoft Satya Nadella và CEO Meta Mark Zuckerberg cũng lần lượt đăng tải thông điệp riêng trên X để thể hiện sự đồng tình. Elon Musk tiếp tục khuếch đại thông điệp này bằng cách chia sẻ lại bài viết của Zuckerberg.
Trong khi đó, hai công ty đang dẫn đầu cuộc đua AI tạo sinh là OpenAI và Anthropic lại không xuất hiện trong danh sách ký tên.
Thông điệp của Satya Nadella tập trung vào góc nhìn chính sách.
Ông cho rằng các mô hình AI open-weight sẽ giúp tăng cường năng lực cạnh tranh của nước Mỹ, mở rộng cơ hội kinh tế, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu về an ninh quốc gia nếu được quản lý đúng cách.
Mark Zuckerberg thì thể hiện quan điểm mạnh mẽ hơn.
Theo ông, mã nguồn mở luôn là một động lực tích cực giúp trao quyền cho nhiều tổ chức và cá nhân, đồng thời ngăn chặn việc quyền lực công nghệ bị tập trung vào một số ít doanh nghiệp.
Elon Musk nhanh chóng chia sẻ lại bài viết của Zuckerberg và chỉ bình luận ngắn gọn: "Ủng hộ áp đảo dành cho mã nguồn mở”.
Về phần mình, Jensen Huang khẳng định các mô hình AI mở giúp nâng cao mức độ an toàn, cải thiện an ninh mạng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng tốc phổ biến công nghệ và góp phần bảo đảm chủ quyền công nghệ cho các quốc gia.
Việc người đứng đầu Nvidia lựa chọn chính chủ đề này cho bài đăng đầu tiên trên X được xem là tín hiệu rõ ràng cho thấy mức độ quan trọng của cuộc tranh luận hiện nay.
Để hiểu cuộc tranh luận này, cần phân biệt khái niệm "open-weight".
Khi một công ty phát hành mô hình AI theo hình thức open-weight, họ công khai toàn bộ các tham số số học của mô hình – tức hàng tỷ giá trị quyết định cách AI suy nghĩ, phân tích và tạo ra phản hồi.
Nhờ đó, bất kỳ tổ chức hay doanh nghiệp nào cũng có thể tải mô hình về, vận hành trên hạ tầng máy chủ của riêng mình và tùy chỉnh theo nhu cầu mà không cần trả phí sử dụng API hay xin phép đơn vị phát triển.
Điều này đặc biệt hấp dẫn với doanh nghiệp vì dữ liệu nội bộ không cần gửi lên máy chủ của bên thứ ba, qua đó tăng cường bảo mật và giảm chi phí vận hành.
Không chỉ doanh nghiệp, các chính phủ cũng có thể triển khai mô hình trên hệ thống riêng mà không phụ thuộc vào các công ty công nghệ Mỹ.
Chính yếu tố này đã khiến vấn đề AI open-weight vượt khỏi phạm vi kỹ thuật để trở thành một chủ đề mang tính địa chính trị.
Vì sao OpenAI bán quả bóng rổ ChatGPT?
Vì sao OpenAI và Anthropic không ký tên?
Điều đáng chú ý nhất không phải là những công ty nào đã ký vào bức thư, mà là hai cái tên vắng mặt.
Theo nhiều nguồn tin, OpenAI và Anthropic đang vận động Chính phủ Mỹ theo hướng ngược lại.
Hai công ty này được cho là muốn siết chặt việc phát hành các mô hình AI nguồn mở, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình từ Trung Quốc ngày càng mạnh và dễ tiếp cận.
Lập luận của họ là khi một mô hình AI được công khai hoàn toàn, khả năng bị lạm dụng sẽ cao hơn vì gần như bất kỳ ai cũng có thể tải xuống và chỉnh sửa.
Tuy nhiên, phía ủng hộ AI mở cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở yếu tố an toàn.
OpenAI và Anthropic hiện xây dựng phần lớn mô hình kinh doanh dựa trên việc bán quyền truy cập API tới các mô hình AI do họ kiểm soát.
Nếu các doanh nghiệp có thể tự tải về và vận hành những mô hình AI có năng lực tương đương ngay trên hạ tầng của mình, nhu cầu trả phí API sẽ giảm đáng kể.
Điều đó đồng nghĩa mô hình AI open-weight có thể tác động trực tiếp đến nguồn doanh thu cốt lõi của hai công ty này.
Chính vì vậy, nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng các lập luận về an toàn đôi khi cũng phản ánh lợi ích thương mại của các doanh nghiệp sở hữu mô hình AI đóng.
Sự xuất hiện của Kimi K3 khiến cuộc tranh luận nóng lên
Thời điểm bức thư được công bố không phải ngẫu nhiên. Ngày 16/7, startup Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh đã phát hành Kimi K3 dưới dạng open-weight.
Theo nhiều đánh giá, mô hình này đạt hiệu năng tiệm cận nhóm AI tiên tiến nhất hiện nay. Thông tin trên thậm chí khiến cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp sản xuất chip AI giảm điểm do thị trường lo ngại Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với Mỹ.
Yang Zhilin, nhà sáng lập 34 tuổi của Moonshot AI. Ảnh: Future Publishing
Sự kiện này chứng minh rằng các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc không chỉ đủ khả năng phát triển các mô hình cạnh tranh với Mỹ mà còn sẵn sàng công khai để cộng đồng toàn cầu sử dụng.
Theo Fortune, cố vấn Nhà Trắng Michael Kratsios còn cáo buộc Moonshot AI đã sử dụng kỹ thuật "distillation" (chưng cất mô hình) để học hỏi từ một mô hình AI của Mỹ trong quá trình phát triển Kimi K3, làm gia tăng thêm căng thẳng giữa hai bên.
Tuy nhiên, những người ủng hộ AI mở lại cho rằng đây chính là lý do Mỹ cần thúc đẩy hệ sinh thái open-weight mạnh hơn nữa.
Theo họ, nếu Trung Quốc vẫn tiếp tục phát triển và phổ biến các mô hình AI mở trên toàn cầu, việc Mỹ tự hạn chế các doanh nghiệp trong nước sẽ chỉ làm suy yếu khả năng cạnh tranh mà không thể ngăn cản sự lan rộng của công nghệ từ Trung Quốc.
Hiện giới lập pháp Mỹ đang xem xét hàng loạt quy định liên quan đến AI, từ việc kiểm soát phát hành các mô hình tiên tiến, giới hạn năng lực tính toán phục vụ huấn luyện AI cho đến quyền tiếp cận của các tổ chức nước ngoài đối với những hệ thống AI mạnh nhất.
(Theo Bloomberg, TheStreet)