MỹKhởi nghiệp từ tuổi 15, Barry Minkow trở thành ông chủ của đế chế kinh doanh "biến" những con số trên giấy thành tiền thật.
Barry Minkow bắt đầu kinh doanh năm 1982, khi mới 15 tuổi. Tại gara của cha mẹ ở Reseda, Los Angeles, cậu thiếu niên khởi nghiệp dịch vụ giặt thảm, đặt tên công ty là ZZZZ Best, có ba nhân viên và bốn chiếc điện thoại.
Ban đầu, Barry phải vật lộn để trang trải các chi phí cơ bản. Đối mặt với tình trạng thiếu vốn hoạt động, Barry xoay xở tiền bằng cách gian lận séc, ăn cắp và bán đồ trang sức của bà, dàn dựng các vụ đột nhập vào văn phòng của mình và thực hiện các khoản tính phí thẻ tín dụng gian lận.
Khoảng năm 1985, khi ZZZZ Best cần thêm vốn, Barry bắt đầu đẩy mạnh mảng phục hồi các tòa nhà bị hư hại do hỏa hoạn hoặc ngập nước, thường liên quan đến các hợp đồng bảo hiểm. Những hợp đồng này có giá trị lớn hơn nhiều so với dịch vụ giặt thảm.
Đây là bước ngoặt của ZZZZ Best.
Hợp đồng giả, doanh thu ảo
Trên sổ sách, mảng phục hồi nhanh chóng trở thành nguồn doanh thu chủ yếu của ZZZZ Best. Trong 9 tháng đầu năm tài chính, ZZZZ Best báo cáo doanh thu 33,3 triệu USD, trong đó 89% đến từ hoạt động phục hồi.
Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn đầu, nhiều dự án tạo ra những khoản doanh thu lớn không tồn tại như những gì ZZZZ Best tuyên bố. Các hợp đồng phục hồi đã được làm giả qua một mạng lưới gian dối.
Một mắt xích quan trọng là người bạn của Barry - Thomas Padgett, cựu nhân viên thẩm định ôtô tại Travelers Insurance. Sau khi rời công ty bảo hiểm, Padgett điều hành Interstate Appraisal Services. Công ty này được giới thiệu như một đơn vị thẩm định thiệt hại tài sản, đại diện cho các công ty bảo hiểm tài trợ cho hoạt động phục hồi.
Theo cáo trạng, Padgett phân phối các công việc phục hồi cho ZZZZ Best thông qua Interstate Appraisal Services. Công ty này được sử dụng để tạo ra nguồn gốc có vẻ hợp pháp cho các hợp đồng phục hồi trị giá hàng triệu USD giả mạo được trao cho ZZZZ Best.
Các hợp đồng phục hồi giả tạo ra doanh thu và lợi nhuận trên giấy. Những con số đó giúp ZZZZ Best trông giống một công ty đang tăng trưởng thần tốc.
Padgett thừa nhận đã sử dụng các báo cáo doanh thu và tài liệu thuế sai lệch để giúp ZZZZ Best tiếp cận khoảng 11 triệu USD tiền vay và thư tín dụng. Anh ta cũng thừa nhận vai trò trong kế hoạch giúp công ty huy động khoảng 15 triệu USD thông qua một đợt phát hành cổ phiếu dựa trên các tài liệu gian dối.
Khi ZZZZ Best dần phát triển, Barry mở rộng mạng lưới kinh doanh, đầu tư vào quảng cáo truyền hình và xây dựng hình ảnh một doanh nhân trẻ thành đạt. Barry xuất hiện trong các quảng cáo của chính công ty, trở thành gương mặt đại diện cho câu chuyện về một cậu bé khởi nghiệp từ gara của cha mẹ.
Barry không làm giả toàn bộ công ty. ZZZZ Best vẫn làm dịch vụ giặt thảm, có nhân viên, khách hàng, văn phòng và quảng cáo truyền hình. Chính phần hoạt động có thật này tạo ra lớp vỏ hợp pháp cho những gì không có thật.
'Thần đồng' bước lên Phố Wall
Tháng 1/1986, ZZZZ Best bước sang giai đoạn mới khi sáp nhập với Morningstar Investments, công ty thăm dò khoáng sản ở Utah đã ngừng hoạt động nhưng vẫn là công ty đại chúng. Nhờ đó, ZZZZ Best trở thành doanh nghiệp có cổ phiếu giao dịch công khai.
Giá cổ phiếu ZZZZ Best tăng mạnh khi công ty được giới thiệu như một doanh nghiệp đang phát triển nhanh. Đầu 1987, cổ phiếu ZZZZ Best từng đạt mức 18,375 USD. Barry khi đó mới ngoài 20 tuổi nhưng đã có giá trị cổ phần trong ZZZZ Best được tính bằng hàng chục, thậm chí hơn 100 triệu USD trên giấy. Giá trị thị trường của công ty từng vượt 200 triệu USD.
Nhưng để duy trì câu chuyện ấy, ZZZZ Best phải tiếp tục tăng trưởng.
Năm 1987, ZZZZ Best chuẩn bị chi 25 triệu USD để mua Flagship Services, công ty vận hành KeyServe Group - đơn vị vệ sinh thảm theo hợp đồng với nhà bán lẻ Sears. Đúng lúc đó, những dấu hiệu bất thường bắt đầu thu hút sự chú ý.
Những khoản phí bất thường
Los Angeles Times điều tra các khoản phí thẻ tín dụng mà ZZZZ Best tính cho khách hàng. Một số khách hàng cho biết họ bị tính phí cao hơn rất nhiều so với giá trị dịch vụ thực tế. Một người sử dụng dịch vụ giặt thảm trị giá 75 USD nhưng bị tính tổng cộng hơn 3.000 USD vào hai thẻ tín dụng. Người khác nói chỉ sử dụng dịch vụ trị giá 100 USD nhưng bị tính 1.790 USD vào thẻ Visa.
Ngày 22/5/1987, Los Angeles Times đăng bài điều tra, cho biết ZZZZ Best đã ghi nhận 72.000 USD các khoản tính phí thẻ tín dụng giả trong giai đoạn từ tháng 11/1984 đến tháng 3/1985.
Bài báo khiến cổ phiếu ZZZZ Best lao dốc. Chỉ vài ngày sau, giá cổ phiếu giảm từ 15,375 USD xuống 6,75 USD. Ngày 1/6/1987, ngân hàng đầu tư Drexel Burnham Lambert rút khỏi kế hoạch huy động 25 triệu USD để tài trợ cho thương vụ ZZZZ Best mua Flagship Services. Công ty kiểm toán Ernst & Whinney cũng rút khỏi vị trí kiểm toán viên.
Bài điều tra của Los Angeles Times khiến những tuyên bố về hoạt động kinh doanh của ZZZZ Best bị soi xét kỹ hơn. Các nhà đầu tư đặt câu hỏi về những dự án phục hồi trị giá hàng triệu USD - nguồn tạo ra phần lớn doanh thu được báo cáo của ZZZZ Best - có thực sự tồn tại hay không.
Khi hoạt động của công ty bị kiểm tra sâu hơn, những dấu hiệu gian lận dần lộ ra.
Đế chế sụp đổ
Ngày 2/7/1987, Barry nói với luật sư rằng đã từ chức vì "lý do sức khỏe". Bốn ngày sau, ZZZZ Best thông báo sẽ nộp đơn xin bảo hộ phá sản và cho biết có dấu hiệu gian lận trong mảng phục hồi bảo hiểm.
Giá cổ phiếu từng đạt 18,375 USD rơi xuống còn 75 cent vào ngày công ty nộp đơn phá sản.
Tháng 12/1988, bồi thẩm đoàn liên bang kết luận Barry phạm 57 tội danh liên quan đến gian lận.
Công tố viên cho rằng Barry đã sử dụng những khoản doanh thu ảo để biến ZZZZ Best thành một doanh nghiệp có vẻ đang phát triển mạnh. Công ty báo cáo doanh thu hàng chục triệu USD từ các dự án phục hồi công trình, trong khi phần lớn dự án đó không tồn tại.
Tháng 3/1989, Barry bị tuyên 25 năm tù và được yêu cầu bồi thường 26 triệu USD cho các nhà đầu tư trong ZZZZ Best.
Trở lại sau song sắt
Sau khi được trả tự do sớm vào năm 1995, Barry tuyên bố đã hoàn lương, trở thành mục sư và thành lập Fraud Discovery Institute, công ty chuyên điều tra gian lận.
Nhưng năm 2009, Barry lại bị cáo buộc thao túng cổ phiếu của công ty xây dựng nhà ở Lennar bằng cách công bố những thông tin sai lệch về công ty này sau khi đã bán khống cổ phiếu.
Barry nhận tội và bị tuyên 5 năm tù, đồng thời phải bồi thường hơn 583 triệu USD vào năm 2011.
Khi đang thụ án, Barry tiếp tục nhận tội biển thủ hơn 3 triệu USD từ nhà thờ và các tín đồ, trong đó có việc giả mạo chữ ký, sử dụng tiền quyên góp cho mục đích cá nhân và lừa một người đàn ông quyên 75.000 USD cho một bệnh viện không tồn tại ở Sudan.
Năm 2014, Barry bị tuyên thêm 5 năm tù và phải bồi thường 3,4 triệu USD.
Barry được thả vào ngày 6/6/2019. Câu chuyện về "thần đồng kinh doanh" tai tiếng này được dựng thành phim Con Man (2018) và loạt phim tài liệu King of the Con (2022).
Tuệ Anh (theo LA Times, Washington Post, US DOJ)