Thông tin trên được TS Ryuichiro Sasae, Giám đốc Bộ phận Y tế Quốc tế, NTT Medical Center Tokyo, chia sẻ tại hội thảo về công nghệ y tế dự phòng do Viện Phát triển và Ứng dụng Công nghệ số (VIDA) tổ chức tại TP HCM, chiều 21/1. Chuyên gia Nhật Bản nhận định những thay đổi sinh học ở ngưỡng tuổi này thường khó nhận biết bằng cảm giác thông thường. Các dấu hiệu ban đầu xuất hiện rất mờ nhạt như chỉ số cholesterol tăng, mỡ bụng tích tụ, tiền tiểu đường hay huyết áp nhích lên nhẹ.
Tiến sĩ Sasae cảnh báo quá trình chuyển hóa thay đổi theo tuổi tác khiến nguy cơ tim mạch, đột quỵ và ung thư tăng dần theo thời gian. Đáng lo ngại, nhiều bệnh lý trước đây vốn chỉ gặp ở độ tuổi 50-60 nay đã trẻ hóa, tấn công nhóm người 30-40 tuổi. Trong đó, đột quỵ được ví như "sát thủ âm thầm" bởi đa số người trẻ không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi biến cố ập đến. Vì vậy, việc phát hiện sớm nguy cơ để can thiệp kịp thời mang giá trị cốt lõi trong bối cảnh tuổi thọ trung bình ngày càng cao.
Để ứng phó, ông dẫn chứng bài học từ Nhật Bản, quốc gia cho thấy hiệu quả rõ rệt của y tế dự phòng. Theo các nghiên cứu quốc tế, nước này hiện dẫn đầu thế giới về tỷ lệ sống sót sau 5 năm đối với ung thư dạ dày, đạt khoảng 67%, vượt xa Bắc Mỹ và Tây Âu. Thành quả này chủ yếu đến từ hệ thống sàng lọc định kỳ mang tên Ningen Dock - mô hình khám sức khỏe toàn diện, chủ động và lặp lại hàng năm giúp phát hiện mầm bệnh từ rất sớm, ngay cả khi chưa có triệu chứng lâm sàng.
Đối chiếu với thực tế tại Việt Nam, ông Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch MedArmor, chỉ ra thách thức lớn nhất nằm ở việc bệnh nhân thường phát hiện ung thư ở giai đoạn muộn. Dù dữ liệu y khoa trong nước khá phong phú nhưng còn rời rạc, thiếu sự liên kết để tạo ra bức tranh sức khỏe dài hạn cho từng cá nhân. Ông Nam đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích sinh hóa để sàng lọc chính xác hơn, giúp phát hiện bệnh sớm và giảm gánh nặng chi phí cho hệ thống y tế.
Bên cạnh công nghệ, các diễn giả khẳng định lối sống khoa học vẫn đóng vai trò nền tảng. Bí quyết sống thọ của người Nhật bắt nguồn từ thói quen được giáo dục từ nhỏ: ăn chậm, nhai kỹ và chỉ nạp khoảng 80% nhu cầu năng lượng cơ thể cần. Chế độ dinh dưỡng ưu tiên cá, thực phẩm tươi, hạn chế rượu bia, không hút thuốc kết hợp vận động hàng ngày như đi bộ giúp tỷ lệ béo phì tại nước này luôn duy trì dưới mức 5%.
Ngoài ra, việc chăm sóc hệ vi sinh đường ruột (microbiome) đang trở thành xu hướng mới trong chăm sóc sức khỏe dự phòng. Sự mất cân bằng hệ vi sinh do căng thẳng hoặc ăn uống thiếu chất xơ tác động tiêu cực đến miễn dịch, tim mạch và não bộ. Trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số nhanh, ông Sasae khuyến nghị mỗi người cần lắng nghe cơ thể ngay từ sau tuổi 40, xem đầu tư cho y tế dự phòng là chìa khóa để kiểm soát bệnh tật và nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Lê Phương