Cấy ốc tai điện tử thông minh cho bé 11 tháng tuổi điếc bẩm sinh

TP HCMBé Linh, 11 tháng tuổi, điếc sâu bẩm sinh, được phẫu thuật cấy cùng lúc hai ốc tai điện tử thông minh mỏng 3,9 mm.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Chủ tịch Tai Mũi Họng Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ốc tai điện tử thông minh Nucleus Nexa do Cochlear sản xuất, ra mắt tại Australia và New Zealand vào tháng 6/2025. Ca phẫu thuật của bé Linh diễn ra cuối tháng 5/2026. "Đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam được cấy loại ốc tai điện tử thông minh này", GS Chung Thủy nói.

Nucleus Nexa là hệ thống cấy ốc tai thông minh tích hợp chip có thể nâng cấp, giúp người bệnh tiếp cận công nghệ mới mà không cần phẫu thuật thay thiết bị. Điện cực còn có bộ nhớ trong, lưu chỉ số thính lực (MAP), rút ngắn thời gian chờ để bệnh nhi nghe lại nếu thiết bị bên ngoài mất, hư hỏng.

"Linh là bệnh nhi điếc bẩm sinh nhỏ tuổi nhất được cấy thiết bị Nucleus Nexa cùng lúc hai tai tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh", GS Chung Thủy nói.

Trước đó, bé Linh được sàng lọc thính lực sơ sinh, nghi ngờ giảm thính lực nên được đánh giá chuyên sâu. Kết quả, bác sĩ chẩn đoán điếc sâu bẩm sinh hai tai, mất thính lực nặng khi mới sinh ra, không nghe được âm thanh.

Sau hội chẩn sâu, bé Linh được chỉ định phẫu thuật cấy điện cực ốc tai trong "thời gian vàng" dưới 3 tuổi, lý tưởng là trong 12 tháng đầu đời. Đây là giai đoạn não phát triển và dễ tiếp nhận âm thanh nhất, giúp trẻ phục hồi khả năng nghe nói và phát triển ngôn ngữ tự nhiên.

Êkíp mổ gồm GS.TS.BS Chung Thủy, nguyên Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, và PGS.TS.BS.CKII Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, cùng các bác sĩ tai mũi họng hai bệnh viện thực hiện.

Trước mổ, dữ liệu MRI của bé Linh được nhập lên hệ thống kính vi phẫu, AI phân tích, dựng bản đồ 3D hiển thị trên màn hình. Bác sĩ vừa thao tác vừa đối chiếu hình ảnh thời gian thực để định vị chính xác đường vào tai trong - vốn rất nhỏ hẹp ở trẻ dưới một tuổi.

Khi đưa thiết bị điện cực vào ốc tai, êkíp sử dụng hệ thống định vị Nucleus SmartNav để theo dõi vị trí và tốc độ, phát hiện sớm các bất thường như điện cực gập đầu hoặc cắm lệch hướng để điều chỉnh ngay trong mổ, giảm nguy cơ phải phẫu thuật lại. Trước đây, khi chưa có máy này, nhiều trường hợp phải mổ lại để tối ưu vị trí đặt điện cực.

Máy theo dõi thần kinh (Medtronic NIM-Neuro 3.0) cũng được sử dụng để ghi nhận đáp ứng điện cơ của dây thần kinh mặt sát ốc tai khi khoan mở xương. Nếu sắp đến hoặc chạm vào dây thần kinh này, máy sẽ phát tín hiệu cảnh báo. Điều này giúp ngăn tối đa biến chứng liệt mặt, đặc biệt ở trẻ có cấu trúc xương nhỏ hẹp và các mốc giải phẫu chưa phát triển đầy đủ như bé Linh.

Êkíp cấy điện cực lần lượt từng tai cho bé Linh, đo đáp ứng thần kinh thính giác ngay trong mổ, ghi nhận đáp ứng tốt tất cả điện cực.

Một tháng sau, bé Linh được kích hoạt bộ xử lý âm thanh bên ngoài. Dữ liệu trong lúc phẫu thuật đã được lưu sẵn trong hệ thống nên tần số âm thanh phù hợp với bệnh nhi được thiết lập rất nhanh. Bé đáp ứng tốt với tất cả điện cực, tiếp tục được huấn luyện nhận biết âm thanh để học nghe, nói như những trẻ khác.

Theo PGS Quang Minh, nhờ phần mềm nhúng bên trong thiết bị cấy có thể nâng cấp, bé Linh được tiếp cận các cải tiến công nghệ trong tương lai mà không cần phẫu thuật lại. Dãy điện cực đi kèm được thiết kế mảnh, mềm dẻo, ôm sát trục ốc tai - cấu trúc trung tâm chứa dây thần kinh thính giác, hỗ trợ bác sĩ luồn điện cực vào ốc tai nhẹ nhàng hơn, hạn chế sang chấn cấu trúc tai trong vốn còn non nớt ở trẻ nhỏ. Đồng thời chất lượng tín hiệu âm thanh được cải thiện, có lợi cho quá trình học nghe nói của bé.

Nucleus Nexa có độ mỏng 3.9 mm giúp giảm độ cộm dưới da, phù hợp với trẻ em có xương sọ còn mỏng.

GS Chung Thủy cho biết, 5 năm đầu đời của trẻ, đặc biệt giai đoạn dưới 3 tuổi như bé Linh, là giai đoạn "vàng" để kích thích trung khu thính giác ở não bộ.

Qua tuổi này, khả năng tiếp nhận và xử lý âm thanh của não giảm dần. Trẻ điếc cấy điện cực càng sớm càng tối ưu khả năng phát triển ngôn ngữ. Trước đây, nhiều gia đình chỉ chọn cấy một bên cho con vì lý do chi phí. Tuy nhiên, tai người có cấu tạo hai bên để định hướng âm thanh. Trẻ cấy điện cực hai tai có khả năng định hướng âm thanh tốt hơn, đặc biệt trong môi trường ồn, có lợi thế hơn trong quá trình học nghe nói.

GS Chung Thủy khuyên phụ huynh nên sàng lọc thính lực sơ sinh cho trẻ. Ngoài ra, nếu nghi ngờ giảm thính lực, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tai mũi họng có chuyên khoa thính học để chẩn đoán và can thiệp trong "giai đoạn vàng", tránh bỏ lỡ cơ hội phát triển ngôn ngữ tốt nhất.

Uyên Trinh

*Tên người bệnh đã được thay đổi