*:not(:last-child)]:dt-mb-6">
Gần 20 năm trước, trong một cuộc diễn tập an ninh năng lượng quy mô lớn, các chuyên gia hàng đầu từng thảo luận về khả năng eo biển Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn. Nhưng chỉ vài phút sau, kịch bản này bị gạt bỏ khỏi bàn họp vì xác suất xảy ra quá thấp.
Không ai tin tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể thực sự bị chặn lại. Và ngay cả nếu điều đó xảy ra, quy mô thiệt hại được cho là lớn đến mức “không thể xây dựng nổi một kế hoạch ứng phó”.
Thế nhưng điều từng bị coi là “không tưởng” đang trở thành hiện thực.
Căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy eo biển Hormuz vào trạng thái gián đoạn nghiêm trọng suốt nhiều tuần. Giá dầu có thời điểm vượt 120 USD/thùng, chuỗi cung ứng năng lượng rung chuyển và thị trường toàn cầu bước vào giai đoạn căng thẳng nhất kể từ sau đại dịch.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ thế giới vẫn chưa suy thoái.
Kịch bản từng bị cả thế giới xem nhẹ
Theo Axios, việc giới hoạch định chính sách nhiều năm phớt lờ nguy cơ Hormuz đóng cửa phản ánh cái gọi là “định lý u ám” của cố kinh tế gia Harvard Martin Weitzman.
Lý thuyết này cho rằng con người thường có xu hướng bỏ qua các rủi ro cực đoan có xác suất thấp, vì hậu quả của chúng quá lớn để có thể mô hình hóa hoặc chuẩn bị đầy đủ.
Điều đó lý giải vì sao trong các cuộc diễn tập năm 2007 và 2022, nhiều tổ chức năng lượng lớn cuối cùng đều tránh đưa kịch bản Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn vào kế hoạch phản ứng khẩn cấp.
Ông Landon Derentz, chuyên gia thuộc Atlantic Council, cho biết quy mô của một cuộc khủng hoảng như vậy vượt xa khả năng xử lý của bất kỳ tổ chức đơn lẻ nào, kể cả Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
“Nó sẽ đòi hỏi phản ứng mang tính toàn cầu và quy mô ngoại giao vượt xa năng lực điều phối thông thường”, ông nhận định.
Điều khiến thị trường lo ngại hơn là thế giới hiện tại đã khác rất xa thời điểm năm 2007.
Theo chuyên gia năng lượng Daniel Yergin, chỉ một thiết bị bay không người lái giá rẻ ngày nay cũng đủ sức gây thiệt hại nghiêm trọng cho các siêu tàu chở dầu. Trong khi đó, môi trường địa chính trị ngày càng khó lường khiến các cú sốc cực đoan trở nên khó kiểm soát hơn nhiều.
Vì sao kinh tế toàn cầu vẫn chưa gục ngã?
Dù giá dầu tăng mạnh và chuỗi logistics toàn cầu chịu áp lực lớn, chứng khoán Mỹ và châu Âu vẫn duy trì trạng thái ổn định đáng ngạc nhiên. Theo BCA Research, có ít nhất 7 “lớp đệm” đang giúp kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn dự báo.
Yếu tố đầu tiên chính là độ trễ tự nhiên của các cú sốc năng lượng. Lịch sử cho thấy tác động tàn phá mạnh nhất lên tăng trưởng GDP thường chỉ xuất hiện sau khoảng bốn quý kể từ khi sự kiện ban đầu bùng phát.
Bên cạnh đó, cấu trúc kinh tế toàn cầu đã thay đổi căn bản và ít phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch hơn.
Thế giới hiện tại tạo ra mỗi đơn vị GDP với lượng dầu mỏ thấp hơn đáng kể so với các thập kỷ trước. Nền kinh tế Mỹ cũng đang sở hữu tấm đệm vững chắc nhờ sự bứt phá của sản lượng dầu khí nội địa cùng các tiêu chuẩn khắt khe về hiệu suất năng lượng. Dù vậy, BCA Research lưu ý lợi thế này phần nào bị hạn chế do mức độ phụ thuộc cao vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một điểm sáng đáng chú ý khác là phản ứng phòng vệ chủ động từ giới doanh nghiệp.
Rút kinh nghiệm sâu sắc từ đại dịch Covid-19, hàng loạt công ty đã tiến hành mua gom dự trữ hàng hóa từ sớm. Hành vi này giúp họ bảo vệ chuỗi cung ứng khỏi nguy cơ đứt gãy đột ngột và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh xuyên suốt.
Đồng thời, các chính sách tài khóa linh hoạt đang tiếp tục bơm lực đỡ cho nền kinh tế.
BCA Research dẫn chứng các điều khoản hỗ trợ từ đạo luật One Big Beautiful Bill Act và những khoản hoàn thuế từ Bộ Tài chính Mỹ đóng vai trò như một mạng lưới an toàn. Cùng với đó, kỳ vọng lạm phát dài hạn được neo giữ ổn định đã giúp các ngân hàng trung ương tránh phải áp dụng những đòn thắt chặt tiền tệ quá tay.
Đặc biệt, làn sóng bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một động lực tăng trưởng khổng lồ.
Dòng vốn đổ vào phần cứng và phần mềm công nghệ thông tin đã chạm mức kỷ lục 4,9% GDP toàn cầu trong quý đầu năm 2026. Lực kéo từ AI mạnh mẽ đến mức nó đang trở thành trụ cột chính, bù đắp đáng kể cho những thiệt hại từ chi phí năng lượng đắt đỏ.
Cuối cùng, cấu trúc giá trên thị trường dầu mỏ hiện tại phản ánh niềm tin của giới đầu tư rằng cú sốc nguồn cung này chỉ mang tính tạm thời. Trạng thái thị trường cho thấy dòng tiền thông minh vẫn đang đặt cược vào một kịch bản hạ nhiệt thay vì một cuộc khủng hoảng vĩnh viễn.
Dù đang sở hữu nhiều lớp áo giáp kiên cố, nền kinh tế toàn cầu không thể miễn nhiễm hoàn toàn trước một cuộc khủng hoảng kéo dài vô tận. Chuyên gia Sam Ori cảnh báo nếu tình trạng phong tỏa kéo dài thêm 3 tháng nữa, quan điểm của thị trường sẽ thay đổi hoàn toàn.
BCA Research cũng đưa ra thông điệp tương tự khi nhấn mạnh cửa sổ tránh suy thoái đang thu hẹp lại rất nhanh. Nếu tuyến hàng hải huyết mạch này tiếp tục bị bóp nghẹt cho đến tháng 6, sức chịu đựng của các doanh nghiệp sẽ cạn kiệt và rủi ro sụp đổ sẽ tăng vọt.
Cú sốc Hormuz chưa đánh gục thế giới lúc này, nhưng nó đang âm thầm thử thách giới hạn cuối cùng của một hệ thống kinh tế toàn cầu đầy biến động.