Trả lời tại họp báo quốc tế trước Đại hội Đảng XIV chiều 14/1 về những điểm mới của văn kiện trình đại hội, GS Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết dự thảo Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu "làm bằng được" các mục tiêu đã đề ra, gắn phát triển với nâng cao đời sống và hạnh phúc nhân dân, trên nền tảng ổn định chính trị - xã hội, ổn định kinh tế vĩ mô và môi trường phát triển bền vững.
Theo GS Thắng, dự thảo Văn kiện được xây dựng trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gay gắt, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp bách về đổi mới tư duy phát triển. Trên nền tảng 40 năm đổi mới, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu năm 2030 trở thành nước đang phát triển, thu nhập trung bình cao, công nghiệp hiện đại; năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Ông cho rằng sau nhiệm kỳ Đại hội XIII với nhiều "cú sốc" như Covid-19, thiên tai, bão lũ, đứt gãy chuỗi cung ứng, xã hội kỳ vọng Đại hội XIV sẽ đưa ra các quyết sách chiến lược đủ mạnh để thực hiện thành công 2 mục tiêu 100 năm. Từ đó, các dự thảo Văn kiện phát đi thông điệp về sự chung sức, đồng lòng, nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nước Việt Nam "hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc".
Dự thảo Văn kiện "thể hiện nhiều điểm mới toàn diện, từ cách xây dựng, cách thể hiện đến cơ chế triển khai". Một nội dung trọng tâm là đột phá thể chế nhằm phát triển bền vững đất nước, không chỉ về kinh tế mà còn gồm văn hóa, xã hội, con người, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị.
Dự thảo tiếp tục nhấn mạnh phát triển nhanh, bền vững, nhưng có điểm khác so với các kỳ Đại hội trước khi đưa môi trường trở thành một trong 3 trụ cột quan trọng cùng với kinh tế và xã hội.
Điểm mới xuyên suốt và đáng chú ý nhất của dự thảo Văn kiện là xác lập mô hình tăng trưởng mới cho Việt Nam, thay vì chỉ nêu "đổi mới mô hình tăng trưởng" như trước. Trong bối cảnh thế giới chuyển mạnh sang kinh tế số, kinh tế xanh, chuyển đổi năng lượng, nguồn nhân lực trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi, Việt Nam cần xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao hơn.
Ông nhận định đây là điều kiện để phát huy lợi thế quốc gia, tạo bứt phá về năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế, hướng tới tăng trưởng bền vững ở mức 2 con số. Năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 8% và thực tế đạt 8,02%.
Một điểm mới khác trong dự thảo Văn kiện là lần đầu lĩnh vực đối ngoại, hội nhập quốc tế cùng với quốc phòng, an ninh được xác định là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Sự kết hợp giữa "thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân" với "thế trận ngoại giao" sẽ tạo nền tảng vững chắc để củng cố "thế trận lòng dân".
Ngoài ra, dự thảo thể hiện rõ trọng tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại; phát triển nguồn nhân lực với nhiều nội dung mới.
Ba đột phá chiến lược về thể chế, nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng cũng được cụ thể hóa theo hướng gắn với yêu cầu phát triển mới. Thể chế phải tháo gỡ các điểm nghẽn cản trở phát triển; chuyển tư duy quản lý hành chính sang quản trị quốc gia, quản trị phát triển và phục vụ phát triển; xây dựng thể chế cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, tăng năng suất lao động và phát triển nhân lực cơ sở.
Theo GS Thắng, kết cấu hạ tầng hiện đại không chỉ gồm giao thông mà còn bao gồm hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, hạ tầng công nghệ, hạ tầng ứng phó biến đổi khí hậu và hạ tầng giao thông đa phương thức. Việc chuẩn bị Văn kiện lần này gắn chặt với yêu cầu hành động ngay. Quá trình xây dựng Văn kiện được thực hiện đồng thời với xây dựng chương trình hành động.
Lần đầu tiên 3 báo cáo gồm Báo cáo Chính trị, Báo cáo Kinh tế - xã hội, Báo cáo xây dựng và thi hành điều lệ Đảng được tích hợp thành một Báo cáo Chính trị duy nhất. Chương trình hành động được xây dựng cùng với dự thảo Văn kiện để đảm bảo cụ thể, rõ người, rõ đơn vị, rõ công việc, rõ nguồn lực, rõ thời gian thực hiện, thay vì đợi đến sau Đại hội.
"Văn kiện Đại hội XIV mang tính thông điệp rất mạnh, hành động rất cao, đột phá rõ ràng", GS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh.