Chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp tập trung lập kế hoạch chuyển đổi vài hạng mục cụ thể, chuẩn hóa dữ liệu khi chuẩn bị tiếp cận vốn xanh.
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ tín dụng xanh tới hết quý I đạt 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017.
Theo bà Hoàng Thị Diệu Thúy, Giám đốc quan hệ khách hàng cấp cao, Khối khách hàng doanh nghiệp và định chế tài chính (HSBC Việt Nam), doanh nghiệp đang có nhiều động lực tiếp cận vốn xanh.
Nguồn lực này giúp doanh nghiệp hiện đại hóa, giảm hao hụt, tăng hiệu suất, đồng thời đáp ứng kỳ vọng bền vững từ các nhà đầu tư, đối tác và khách hàng. Để thuận lợi tiếp cận vốn xanh, bà Diệu Thúy khuyến nghị cần "chọn đúng điểm rơi", với các bước chuẩn bị rõ ràng.
Đầu tiên, thay vì dàn trải, doanh nghiệp nên ưu tiên 2-3 hạng mục có thể chứng minh lợi ích nhanh như tiết kiệm điện, giảm hao hụt nguyên vật liệu, tối ưu logistics, cải thiện quy trình để giảm lỗi và phế phẩm.
Bước tiếp theo, các hạng mục cần được đóng gói thành kế hoạch chuyển đổi (ví dụ trong vòng 12-24 tháng), có mục tiêu và KPI đo đếm. Kế hoạch tốt cần phải trả lời được 3 câu hỏi: doanh nghiệp sẽ làm gì, làm trong bao lâu và đo kết quả bằng gì.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị dữ liệu tối thiểu và một số KPI cốt lõi (mức tiêu thụ điện trên một đơn vị sản phẩm, tỷ lệ tái chế, giảm nhiên liệu cho vận tải nội bộ...) nhằm tạo khung nội bộ.
Dù thường bị xem nhẹ, dữ liệu tối thiểu lại là yếu tố quyết định khả năng duyệt vốn. Doanh nghiệp nên bắt đầu thu thập từ những thứ sẵn có và dễ kiểm chứng, như hóa đơn điện, sản lượng theo tháng, định mức nguyên vật liệu, lượng nước sử dụng, phát sinh chất thải và mô tả quy trình vận hành.
Cần lưu ý dữ liệu phải nhất quán và có thể đối soát theo thời gian. "Khi dữ liệu được lưu trữ đều đặn, doanh nghiệp sẽ dễ chứng minh cơ sở ban đầu làm mốc so sánh (baseline) và cải thiện sau đầu tư. Đây là thông tin mà bên tài trợ cần để đánh giá rủi ro và tác động", chuyên gia nêu.
Theo thống kê, 82% doanh nghiệp ở Việt Nam đã và đang tiến hành thu thập dữ liệu ESG (Môi trường, xã hội và quản trị) để đo lường KPI và các chỉ số. Tuy nhiên, khoảng một phần ba doanh nghiệp dùng chứng nhận của bên thứ ba cho báo cáo ESG.
Theo bà Thúy, đây là điểm nên cân nhắc, bởi chứng nhận của bên thứ ba giúp tạo dựng lòng tin cho nhà đầu tư/bên cho vay, giảm thiểu rủi ro "greenwashing" (tẩy xanh), từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn.
Sau khi có kế hoạch và dữ liệu, doanh nghiệp cần chuẩn hóa hồ sơ dự án. Một hồ sơ thuyết phục thường gồm tổng mức đầu tư, cấu phần chi phí, dự kiến tiết kiệm/hiệu quả mang lại, dòng tiền, thời gian hoàn vốn, các rủi ro chính và biện pháp kiểm soát.
Bước này giúp ngân hàng nhìn thấy dự án "xanh", "có khả năng trả nợ". Với các khoản vay xanh, doanh nghiệp cũng nên làm rõ "vốn dùng vào đâu" để tránh bị đánh giá là mơ hồ hoặc rủi ro "tẩy xanh".
Song song đó, doanh nghiệp cần thiết lập quản trị nội bộ để triển khai và báo cáo. Thực tế, nhiều khoản vay bị chậm hoặc vào diện rủi ro cao do không rõ ai chịu trách nhiệm theo dõi KPI. "Chỉ cần phân công một đầu mối, quy trình phê duyệt nội bộ và lịch cập nhật KPI định kỳ, doanh nghiệp đã tăng đáng kể độ tin cậy với bên cấp vốn", bà Thúy gợi ý.
Cuối cùng, chủ động quản trị rủi ro "tẩy xanh" theo cách chỉ cam kết những gì đo được, lưu bằng chứng (hóa đơn, hợp đồng, biên bản nghiệm thu, dữ liệu vận hành) và sẵn sàng đối soát. Điều này bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro uy tín và pháp lý khi thị trường ngày càng coi trọng sự minh bạch.
Dư nợ tín dụng xanh tăng nhanh, nhưng mới chỉ chiếm 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước. Điều này cho thấy tiềm năng của dòng vốn xanh còn rất lớn. Để tăng khả năng tiếp cận vốn xanh, chuyên gia HSBC cho rằng cần sự hỗ trợ của chính sách và bên cung cấp vốn.
Ngoài ra, Việt Nam rất cần phát triển hệ sinh thái đánh giá để thị trường vận hành trơn tru: đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực các đơn vị đánh giá độc lập, xây dựng tiêu chuẩn và quy trình kiểm tra phù hợp với bối cảnh trong nước.
Tính tới cuối quý I, có 82 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh. Theo chuyên gia, doanh nghiệp cần vốn đầu tư xanh hóa tài sản cố định (thiết bị, dây chuyền, hạ tầng năng lượng...), và vốn lưu động. Vì vậy, các công cụ như tài trợ xuất nhập khẩu, bảo lãnh, tài trợ khoản phải thu hay chuỗi cung ứng, sau khi được thiết kế để khuyến khích tiêu chí bền vững, sẽ giúp bổ sung dòng tiền, hỗ trợ doanh nghiệp từng bước "xanh hóa".
Viễn Thông