Dơi là vật chủ tự nhiên của nhiều virus, trong đó có virus dại và Nipah. Tuy nhiên, việc bắt từng con dơi để tiêm vaccine gần như không khả thi vì chúng sống theo đàn lớn, bay nhiều nơi và thường trú trong hang hoặc những vị trí khó tiếp cận.
Vì vậy, các nhà nghiên cứu tìm cách đưa vaccine đến dơi theo những con đường "tự nhiên" hơn. Phương pháp được mô tả trong một bài viết công bố ngày 11/3 trên tạp chí Science, bao gồm:
Cách thứ nhất là dùng muỗi. Ý tưởng là cho muỗi mang một loại vaccine, sau đó truyền vaccine sang dơi khi đốt, gần giống cách muỗi truyền mầm bệnh, gọi là "vaccine bay".
Cách thứ hai là pha vaccine vào nước muối khoáng để dụ dơi đến uống. Ý tưởng này xuất phát từ việc nhiều loài dơi có nhu cầu tìm muối khoáng trong tự nhiên.
Trong nghiên cứu, vaccine được tạo từ một loại virus đã làm yếu, sau đó chỉnh sửa để mang đặc điểm của virus dại hoặc Nipah. Mục tiêu là giúp cơ thể dơi nhận diện mầm bệnh và tạo ra kháng thể bảo vệ, nhưng không gây bệnh thật.
Kết quả thử nghiệm trong phòng thí nghiệm bước đầu cho thấy cách làm này có hiệu quả. Những con chuột, hamster và dơi nhận vaccine qua muỗi đốt, ăn muỗi mang vaccine hoặc uống nước muối chứa vaccine đều tạo được phản ứng miễn dịch. Một số con còn sống sót sau khi tiếp xúc với virus dại.
Theo nhóm nghiên cứu, nếu cách này hoạt động tốt ngoài tự nhiên, nó có thể giúp giảm virus ngay từ vật chủ ban đầu, tức là dơi, thay vì chờ đến khi mầm bệnh lây sang người hoặc vật nuôi mới tìm cách khống chế.
Dù vậy, công trình vẫn đang ở giai đoạn đầu. Các nhà khoa học chưa thể mang phương pháp này áp dụng rộng rãi ngoài tự nhiên do còn cần đánh giá thêm về độ an toàn, tác động môi trường và khả năng kiểm soát muỗi mang vaccine.
Theo Liên minh Vaccine toàn cầu Gavi, đây chưa phải công nghệ sẵn sàng sử dụng ngay, song mở ra hướng nghiên cứu mới đáng chú ý trong nỗ lực ngăn dịch bệnh từ gốc, thay vì chỉ đối phó khi dịch đã bùng phát ở người.
Văn Hà (theo Gavi, Science)