*:not(:last-child)]:dt-mb-6">
Hơn 60 ngày kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, thị trường dầu mỏ thế giới vẫn chưa chứng kiến cú tăng sốc như nhiều chuyên gia từng dự báo. Trong bối cảnh tuyến vận tải huyết mạch qua eo biển Hormuz liên tục bị gián đoạn, phần lớn giới giao dịch đều tin rằng dầu thô có thể nhanh chóng vượt xa mốc 100 USD/thùng.
Tuy nhiên, kịch bản đó đang bị chặn lại bởi một biến số đầy bất ngờ mang tên Trung Quốc.
Trong lúc nhiều nền kinh tế lao vào cuộc đua săn nguồn cung thay thế, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới lại bất ngờ “hãm phanh” nhu cầu với quy mô cực lớn. Chính động thái này đang âm thầm tái định hình lại toàn bộ cán cân cung cầu năng lượng toàn cầu.
Cú phanh gấp định hình lại thị trường
Theo Reuters, lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc trong tháng 4 lao dốc 20% so với cùng kỳ năm trước. Con số này rớt xuống mức 38,5 triệu tấn và chạm đáy thấp nhất kể từ giữa năm 2022.
Dữ liệu từ công ty phân tích Vortexa cũng phát đi tín hiệu tương tự khi ước tính lượng dầu nước này mua từ nước ngoài hiện chỉ đạt khoảng 8,2 triệu thùng mỗi ngày. Mức này đã giảm tới 3,5 triệu thùng so với thời điểm trước khi chiến sự bùng phát.
Quy mô sụt giảm này gần tương đương tổng nhu cầu tiêu thụ hàng ngày của Nhật Bản và lớn gấp đôi công suất tuyến đường ống UAE đang sử dụng để né eo biển Hormuz.
Tác động từ cú giảm nhập khẩu của Trung Quốc đang lan rộng ra toàn bộ thị trường dầu vật chất. Giới điều hành năng lượng bắt đầu chứng kiến một hiện tượng hiếm gặp khi các tập đoàn dầu khí quốc doanh Trung Quốc mang chính các lô hàng của mình bán lại cho đối tác châu Âu và châu Á. Việc xả hàng cho thấy thị trường nội địa của họ đang dư thừa nguồn cung.
Hệ quả là mức phí chênh lệch mà giới giao dịch phải trả để mua dầu vật chất đã rơi tự do. Theo Bloomberg, những lô dầu từng bị hét giá cộng thêm 30 USD mỗi thùng hồi đầu tháng 4 hiện chỉ còn chênh lệch khoảng 1 USD. Thậm chí trên thị trường đã lác đác xuất hiện các giao dịch chiết khấu.
Giải mã chiến lược "án binh bất động"
Điều khiến giới phân tích bất ngờ là Trung Quốc vẫn duy trì được hoạt động kinh tế ổn định dù giảm mạnh nhập khẩu năng lượng.
Một phần lời giải nằm ở lượng dự trữ dầu khổng lồ mà Bắc Kinh đã âm thầm tích lũy suốt nhiều năm qua. Các ước tính cho thấy nước này hiện sở hữu khoảng 1,4 tỷ thùng dầu dự trữ, cao hơn rất nhiều so với mức khoảng 400 triệu thùng của Mỹ. Chỉ cần dừng hoạt động mua tích trữ, Trung Quốc đã có thể cắt giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu mà không gây áp lực lên nền kinh tế nội địa.
Bên cạnh đó, các chính sách điều hành linh hoạt cũng được kích hoạt. Nước này đã siết chặt quản lý và hạn chế xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế như xăng hay nhiên liệu máy bay để ưu tiên giữ lại cho thị trường nội địa. Quyết định này lập tức kéo lượng xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 4 rơi xuống mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ.
Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng cũng đóng vai trò như một tấm đệm giảm xóc. Sự bùng nổ của xe điện cùng hệ thống giao thông công cộng hiện đại giúp người dân thích ứng tốt hơn với cú sốc giá năng lượng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu tiêu thụ dầu thực tế của nước này trong tháng 3 và tháng 4 đã bắt đầu ghi nhận mức giảm nhẹ.
Ngoài ra, Trung Quốc còn sở hữu một lợi thế mà nhiều nền kinh tế phương Tây không có, đó là chuỗi công nghiệp hóa dầu dựa trên than đá.
Khi giá dầu tăng mạnh, các nhà máy “than hóa chất” lập tức trở nên cạnh tranh hơn. Nhiều cơ sở sản xuất nhựa công nghiệp từ than đá đã hoạt động gần hết công suất trong suốt hai tháng qua, giúp giảm nhu cầu sử dụng các nguyên liệu hóa dầu truyền thống có nguồn gốc từ dầu mỏ.
Thị trường dầu toàn cầu đang bị Trung Quốc định đoạt?
Khả năng linh hoạt trong điều hành giúp Bắc Kinh có vị thế đàm phán cực lớn trên thị trường năng lượng.
Sau khi Saudi Aramco nâng giá dầu Arab Light giao sang châu Á lên mức chênh lệch kỷ lục 19,5 USD/thùng, nhiều khách hàng Trung Quốc lập tức cắt giảm đơn hàng. Các báo cáo giao dịch cho thấy lượng dầu Saudi Arabia xuất sang Trung Quốc trong tháng 5 có thể giảm một nửa so với tháng trước.
Thay vì chấp nhận mức giá cao, dòng chảy năng lượng của Trung Quốc đang dịch chuyển sang các nguồn cung rẻ hơn từ Trung Á như Kazakhstan.
Không chỉ dầu thô, nhập khẩu khí tự nhiên của nước này trong tháng 3 cũng giảm 11%, trong khi lượng LNG nhập khẩu lao dốc tới 22%.
Dù còn nhiều tranh cãi về chiến lược thực sự của Bắc Kinh, giới đầu tư đang dần nhận ra rằng Trung Quốc hiện không chỉ là khách hàng lớn nhất của thị trường dầu mỏ. Quốc gia này còn có khả năng trở thành nhân tố quyết định việc giá dầu có thể tiếp tục tăng nóng hay không trong giai đoạn khủng hoảng hiện nay.