World Cup 2026 là danh hiệu thứ 16 trong 5 năm qua của Tây Ban Nha ở cấp ĐTQG nam và nữ, minh chứng cho một nền bóng đá đã tìm được công thức chiến thắng bền vững.
Sau khi vượt qua Argentina ở chung kết World Cup 2026 trên sân MetLife, New Jersey (Mỹ), Tây Ban Nha một lần nữa đứng trên đỉnh bóng đá thế giới. Kịch bản này gợi nhớ mùa hè 2010, khi họ vô địch World Cup chỉ hai năm sau danh hiệu Euro 2008. Lần này, lịch sử lặp lại hoàn hảo: Tây Ban Nha đăng quang ở Euro 2024 rồi tiếp tục chinh phục World Cup 2026, khẳng định vị thế của nền bóng đá thống trị thế giới hiện tại.
Nhưng sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn vào hai danh hiệu lớn của đội tuyển nam. Thành công của Tây Ban Nha không còn là câu chuyện của một thế hệ vàng hay một vài cá nhân kiệt xuất, mà là kết quả của cả hệ thống phát triển bóng đá vận hành hiệu quả từ cấp độ trẻ đến đội tuyển quốc gia, ở cả nam lẫn nữ.
Trong 5 năm qua, bóng đá Tây Ban Nha đã giành tới 16 danh hiệu thế giới và châu Âu ở mọi cấp độ, từ U17 đến đội tuyển quốc gia. Đội tuyển nam lần lượt vô địch Nations League 2023, Euro 2024, Olympic 2024 và World Cup 2026, đồng thời đăng quang tại giải U19 châu Âu 2026. Trong khi đó, bóng đá nữ còn gây ấn tượng mạnh hơn với 11 danh hiệu, gồm World Cup 2023, hai chức vô địch Nations League liên tiếp các năm 2024 và 2025, World Cup U20 2022, World Cup U17 2022, Euro U17 năm 2024 và năm chức vô địch U19 châu Âu liên tiếp từ 2022 đến 2026.
Thành tích ấy giúp Tây Ban Nha trở thành quốc gia đầu tiên trong lịch sử đồng giữ hai chức vô địch World Cup của cả nam và nữ. Theo chuyên gia bóng đá Tây Ban Nha Guillem Balague của BBC Sport, đó là một sự thống trị thực sự. "Mọi thứ đều hoàn hảo", Balague nhận xét. "Người Tây Ban Nha có cách làm bóng đá rất riêng và tất cả đều tin vào triết lý ấy. Quan trọng nhất là chúng tôi không bao giờ dừng lại. Đội tuyển nam từng vô địch World Cup 2010 sau Euro 2008. Giờ chúng tôi lại làm được điều tương tự".
Ít ai nghĩ chu kỳ thành công mới sẽ đến nhanh như vậy sau World Cup 2022. Khi ấy, Tây Ban Nha bị Morocco loại ngay vòng 1/8, còn HLV Luis Enrique rời ghế. Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha quyết định trao đội tuyển cho Luis de la Fuente, một cái tên gần như vô danh ở những sân khấu lớn nhất ở cả cấp độ đội tuyển lẫn CLB.
Đó được xem là quyết định đầy mạo hiểm bởi De la Fuente chưa từng dẫn dắt bất kỳ đội bóng lớn nào. Sau khi giải nghệ năm 1994, ông chủ yếu làm việc ở các giải hạng thấp, giữ vai trò trợ lý hoặc chỉ đạo các đội trẻ, trước khi chuyển sang phụ trách các cấp tuyển trẻ của Tây Ban Nha.
"Liên đoàn chọn một HLV thực sự hiểu triết lý và hệ thống của bóng đá Tây Ban Nha", Balague nói. "Đó là quyết định rất rủi ro. Tôi không nghĩ nhiều người tin ông ấy sẽ thành công đến vậy".
Chỉ sau chưa đầy bốn năm, De la Fuente đã mang về cho bóng đá xứ đấu bò Nations League, Euro và World Cup - bộ sưu tập danh hiệu khiến mọi nghi ngờ biến mất.
Theo cựu tiền vệ Juan Mata, thành công ấy không phải điều ngẫu nhiên: "De la Fuente hiểu rất rõ hầu hết cầu thủ vì ông từng huấn luyện họ từ học viện và các đội trẻ. Họ trưởng thành cùng nhau. Đây không chỉ là đội tuyển ở hiện tại mà còn cho cả tương lai".
Khác với nhiều HLV chỉ tập trung vào chiến thuật, De la Fuente xây dựng văn hóa tập thể dựa trên sự tôn trọng đối thủ, tôn trọng quá trình phát triển và luôn giữ sự bình tĩnh.
Trước trận chung kết World Cup, nhà cầm quân 65 tuổi kể rằng một số học trò từng hỏi ông: "Thầy ơi, chúng ta còn gì để phấn đấu nữa khi đã vô địch ở mọi cấp độ?". Câu trả lời của ông rất đơn giản: "Mục tiêu tiếp theo là thắng giải đấu kế sau". Với De la Fuente, đội tuyển này không bao giờ cho phép mình thỏa mãn.
Triết lý ấy phản ánh rõ nhất ở chuỗi phong độ hiện tại. Tây Ban Nha đã trải qua 38 trận liên tiếp bất bại, một kỷ lục đối với bất kỳ đội tuyển nào của châu Âu hoặc Nam Mỹ.
Thành công của đội tuyển quốc gia cũng lan tỏa sang cấp CLB. Dù Pep Guardiola chia tay Man City sau một thập kỷ đầy danh hiệu, các HLV Tây Ban Nha vẫn phủ sóng khắp châu Âu. Ví dụ Ngoại hạng Anh mùa 2026-2027 sẽ có ít nhất một phần tư số HLV là người Tây Ban Nha, minh chứng cho sức ảnh hưởng ngày càng lớn của nền bóng đá xứ bò tót.
Nếu bóng đá nam là biểu tượng của sự ổn định thì bóng đá nữ Tây Ban Nha lại là câu chuyện về một cuộc cách mạng. Năm 2023, đội tuyển nữ lần đầu vô địch World Cup sau khi đánh bại Anh ở chung kết. Chỉ hai năm sau, họ bổ sung thêm hai chức vô địch Nations League liên tiếp.
"Mười năm trước, khi tôi còn chơi cho Barca, học viện La Masia thậm chí còn chưa có hệ thống đào tạo dành cho nữ. Chúng tôi tự trả chi phí đi lại, bố mẹ đưa đến sân tập và không nhận được bất kỳ khoản lương nào", cựu cầu thủ Barca Maria Garrido cho rằng sự thay đổi đến từ những khoản đầu tư bài bản trong khoảng một thập kỷ qua.
Garrido, giờ là nhà báo, nhấn mạnh những đổi thay trong 5 năm gần đây: "Mọi thứ thay đổi rất mạnh. Bóng đá nữ được đầu tư nghiêm túc với nhiều tuyến trẻ hơn, cơ sở vật chất tốt hơn, điều kiện tập luyện chuyên nghiệp hơn và cả học viện đào tạo riêng cho nữ. Cuộc chuyển mình ấy không chỉ thay đổi môn thể thao này mà còn thay đổi cách xã hội nhìn nhận bóng đá nữ".
Điều khiến nhiều đối thủ lo ngại hơn cả là Tây Ban Nha dường như chưa chạm tới giới hạn. Ở đội tuyển nam, Lamine Yamal và Pau Cubarsi đều mới 19 tuổi nhưng đã sở hữu huy chương vô địch World Cup. Yamal trở thành cầu thủ trẻ thứ ba lịch sử đá chung kết World Cup, chỉ sau Pele năm 1958 và Giuseppe Bergomi năm 1982. Việc Yamal và Cubarsi cùng đá chính cũng giúp Tây Ban Nha trở thành đội tuyển đầu tiên sử dụng hai cầu thủ tuổi teen trong một trận chung kết World Cup.
Bóng đá nữ cũng sở hữu lớp kế cận đầy triển vọng. Vicky Lopez đã ba lần vô địch Champions League cùng Barca khi mới 19 tuổi, còn Salma Paralluelo đã có hơn 50 lần khoác áo đội tuyển quốc gia trước tuổi 23.
"Họ chơi theo cách mà chưa đội tuyển nào trên thế giới chứng minh được rằng mình có thể tiếp cận", cựu thủ môn tuyển Anh Joe Hart đánh giá điều làm Tây Ban Nha đáng sợ nhất không nằm ở một vài ngôi sao, mà ở cả hệ thống vận hành. "Không ai thực sự gây khó cho họ ở World Cup này. Suốt cả giải, các đối thủ chỉ có 10 cú sút trúng hướng cầu môn".
Cựu danh thủ Thierry Henry cũng tin Tây Ban Nha còn có thể thống trị bóng đá thế giới trong nhiều năm tới: "Tôi muốn dành lời khen cho cả hệ thống và những gì họ xây dựng. Ngày trước Tây Ban Nha không biết cách thắng như thế. Còn bây giờ, họ chiến thắng ở mọi cấp độ".
16 danh hiệu trong 5 năm, hai chức vô địch World Cup nam và nữ cùng lúc, chuỗi 38 trận bất bại và một thế hệ tài năng vẫn đang nối tiếp nhau xuất hiện, không phải ngẫu nhiên bóng đá Tây Ban Nha bá chủ thế giới. Nếu không có biến động lớn, thế giới có lẽ sẽ còn phải làm quen với việc La Roja tiếp tục nâng những chiếc cup lớn trong nhiều năm nữa.
Vy Anh