Hà NộiCuốn nhật ký ghi lại buổi đầu bước lên buồng lái phi công của liệt sĩ Trần Thanh Nghị vực người vợ vượt qua những ngày trầm cảm vì nỗi đau mất chồng.
Đôi dòng nhật ký của liệt sĩ Trần Thanh Nghị, phi công Trung đoàn 371, Quân chủng Phòng không Không quân, được vợ anh, thượng tá Đặng Thị Bích Trang chia sẻ cùng 310 đại biểu lão thành cách mạng, mẹ Việt Nam anh hùng, thân nhân tại Hội nghị tri ân người có công với cách mạng, ngày 23/7.
"Đúng 10h05 ngày 5/3, lần đầu tiên trong đời tôi được bước lên ngồi vào buồng lái máy bay và cùng nó bay lên bầu trời cao vợi. Chuyến bay đầu tiên trong đời mình, đời học viên, để lại cho tôi cảm giác rất khó tả. Một chuyến bay chỉ 30 phút nhưng cũng đủ để tôi hiểu rằng điều khiển một cỗ máy lên trời không dễ", trang viết anh Nghị kể về chuyến bay đầu tiên trong đời năm 1999, về niềm tự hào khi thành chiến sĩ Không quân nhân dân Việt Nam.
Phi công Trần Thanh Nghị hy sinh trong chuyến bay làm nhiệm vụ năm 2009 khi người vợ chưa tròn 27 tuổi, đang chờ đón con thứ hai. Con trai chào đời ngày 27/7/2009, đúng 50 ngày sau khi cha hy sinh.
17 năm trôi qua, mỗi lần nhắc lại, chị Trang vẫn đau đớn bởi sự ra đi đột ngột của chồng. Đã có thời gian chị bị trầm cảm, không muốn giao tiếp vì tuyệt vọng. Chính cuốn nhật ký nằm trong số quân tư trang cùng lý tưởng sống của chồng đã vực chị đi qua những ngày khó khăn.
Chị Bích Trang sau này được Bộ Quốc phòng tạo điều kiện đưa vào Quân đội, công tác đúng chuyên ngành báo chí. Chị nói có lẽ dòng nhật ký không chỉ dành cho riêng mình mà còn cho những người vợ lính và cả đồng đội anh - những người vẫn lặng thầm bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Họ sẵn sàng đón nhận mọi gian khổ, thậm chí cả hy sinh để hoàn thành nhiệm vụ.
"Sự hy sinh là điều không ai mong muốn, nhưng đằng sau những mất mát vẫn là niềm tin lẫn tự hào của gia đình, vợ con vì các anh đã cống hiến cuộc đời mình vì nhiệm vụ Tổ quốc giao", chị nói.
Ông Nguyễn An Hải hôm nay về Hà Nội nhận lại 96 trang hồ sơ, kỷ vật của cha - liệt sĩ thầy giáo Nguyễn Đức Châu, người lên đường đi B năm 1965 và nằm lại chiến trường. 60 năm xa cách, người cha "trở về" qua những kỷ vật là giấy chứng minh, thẻ cán bộ, sơ yếu lý lịch đã ố vàng.
Cán bộ tình nguyện đi B những năm 1959-1975 có một thế hệ là thầy cô giáo, sinh viên, y bác sĩ... Họ lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại những địa chỉ bí mật để lên đường vào miền Nam. Tất cả tài liệu thuộc về tổ chức, tư trang cá nhân như ảnh, nhật ký, thư từ đều được gửi lại miền Bắc chờ ngày trở về. Nhưng nhiều người đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường.
An Hải - tên người con trai cũng là tên ngôi trường mà vợ chồng thầy Nguyễn Đức Châu, cô giáo Nguyễn Vi Anh từng dạy học sinh miền Nam tập kết ra Bắc. Ông Hải kể có một ngày, mẹ ôm cậu con trai 4 tuổi vào lòng khóc rất lâu. Sau này ông mới biết đó là ngày cha hy sinh, cảm nhận rõ thế nào là mất mát.
Trong phóng sự chia sẻ câu chuyện gia đình, bà Nguyễn Vi Anh, vợ liệt sĩ Châu, năm nay 93 tuổi, nhớ ngày chồng lên đường vào Nam, con trai lớn 4 tuổi, con gái nhỏ 11 tháng. Trong đời mình, cô giáo dạy Sử ba lần nhận giấy báo tử từ anh trai, anh rể và chồng. Nhưng bà ví những mất mát của nhà mình chỉ như hạt cát trong vô vàn những hy sinh mà hàng triệu gia đình đã dành cho đất nước.
"Nếu không có người hy sinh thì sao có ngày độc lập", bà Vi Anh nói.
Tại hội nghị, hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Quang Phục khiến nhiều người xúc động. Ông Phục là bộ đội miền Nam tập kết rồi nên duyên vợ chồng với cô gái miền Bắc Trần Thị Thanh trong tiểu đội dân quân tự vệ. Chiến tranh bước vào những ngày khốc liệt, năm 1967, ông tình nguyện trở về quê hương Quảng Nam.
Trước ngày lên đường, ông hứa đất nước thống nhất sẽ về đón ba mẹ con. Một năm sau, gia đình nhận giấy báo tử với thông tin hy sinh tại "mặt trận phía Nam" và mai táng tại khu vực riêng của đơn vị. Gia đình lập ngôi mộ gió để hương khói. Những kỷ vật của ông sau hơn nửa thế kỷ lần đầu tiên trở về với gia đình.
Suốt cuộc đời đại tá Nguyễn Hữu Tài, nguyên Cục phó Quân huấn thuộc Bộ tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, gần như được chứng kiến nhiều thời khắc lịch sử của đất nước. Ông cụ 97 tuổi tham gia cách mạng tháng Tám, trải qua những năm tháng khốc liệt chống Pháp đến chống Mỹ.
Ông nói thế hệ mình chứng kiến dân tộc chịu ách thống trị của Pháp, Nhật, nhân dân lầm than, đặc biệt là nạn đói năm 1945. Lớn lên trong áp bức, mỗi người Việt như ông vốn mang tinh thần yêu nước đều có nguyện vọng đứng lên giành lấy độc lập tự do cho nước nhà.
"Đời mình cũng chỉ sống có một lần nên không tiếc máu xương mà lên đường. Chúng tôi coi như đã hoàn thành nhiệm vụ của thế hệ mình là giành lại được độc lập, tự do cho đất nước", ông nói.
Dự hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng xúc động nói nét chữ đã mờ, chiếc balo sờn cũ hay cuốn nhật ký nhuốm màu thời gian không chỉ là kỷ vật quá khứ mà còn kết nối thiêng liêng giữa lịch sử với hiện tại, giữa hy sinh của cha anh với niềm tự hào và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.
Đảng, Nhà nước luôn xác định chăm lo người có công với cách mạng là chủ trương nhất quán, trách nhiệm chính trị và cũng là truyền thống, đạo lý của dân tộc. Đời sống vật chất, tinh thần người có công ngày càng được nâng cao. 99% các hộ có công đạt mức sống bằng hoặc cao hơn trung bình của người dân nơi cư trú. Song đất nước thống nhất hơn nửa thế kỷ, vẫn còn 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hàng trăm nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính trở thành nỗi đau day dứt, theo người đứng đầu Chính phủ. Nhất là khi những mái đầu người mẹ tìm con, người vợ tìm chồng đã bạc trắng.
Trong bối cảnh đó, toàn hệ thống chính trị triển khai chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ. Đến nay, các đội quy tập được 1.482 hài cốt liệt sĩ, 7 mộ tập thể; lấy mẫu gần 71.500 mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin; thu nhận 243.000 mẫu sinh phẩm thân nhân, đồng bộ vào cơ sở dữ liệu dân cư khoảng 66.000 mẫu và đang khẩn trương giám định ADN đối với các mẫu được thu nhận. Đồng thời, các đơn vị rà phá hơn 8.400 ha đất ô nhiễm bom mìn, vật nổ, cơ bản hoàn thành đối với vùng lõi Vị Xuyên (Tuyên Quang).
"Mỗi hài cốt được quy tập, được xác định danh tính, mỗi kỷ vật trở về đều góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, vơi đi mong đợi của các gia đình sau nhiều năm", ông nói.
Phát động phong trào đẩy mạnh chăm lo cho người có công với cách mạng, Thủ tướng đề nghị cấp ngành, địa phương tập trung thực hiện bốn nhiệm vụ trọng tâm: quán triệt và thực hiện hiệu quả Nghị quyết của Đảng, Chỉ thị của Ban Bí thư về công tác người có công, hoàn thiện chính sách pháp luật để nâng cao đời sống người có công và gia đình; quyết liệt triển khai chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ, đồng thời sớm hoàn thành xây nhà cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; huy động nguồn lực xã hội thực hiện tốt các phong trào đền ơn đáp nghĩa và đẩy mạnh giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Ông cũng ghi nhận và đánh giá cao tình cảm, tâm huyết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đã cung cấp tài liệu, hiện vật, thông tin quý giá giúp xác định và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ; các doanh nghiệp, cá nhân tích cực hỗ trợ trong công tác chăm lo người có công với cách mạng.
Hoàng Phương