4 tháng sau khi bị Tòa án Tối cao bác bỏ thuế đối ứng, Tổng thống Trump liên tiếp áp thêm thuế nhập khẩu mới với các đối tác thương mại.
Ngày 24/7, Mỹ bắt đầu thu thuế nhập khẩu với 60 nền kinh tế, sau cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng, về chính sách của các đối tác trong việc ngăn lưu thông sản phẩm sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Thuế mới có hai mức là 10% và 12,5%, thay thế thuế 10% hết hiệu lực cùng thời điểm.
Trước đó vài ngày, Mỹ cũng bắt đầu thu thuế 25% với hàng hóa Brazil, với lý do nước này có hành vi thương mại không công bằng. Mức thuế mới ảnh hưởng tới 7-11 tỷ USD hàng xuất khẩu của Brazil sang Mỹ, theo ước tính của Chính phủ Brazil và Liên đoàn Công nghiệp Quốc gia Brazil (CNI). Con số này tương đương 18-26% kim ngạch xuất khẩu của Brazil sang Mỹ.
Hai chính sách thuế này đều dựa trên những cơ sở pháp lý từng được sử dụng để áp thuế trước đây.
Trên AFP, giới phân tích nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm ra cách vừa khôi phục hàng rào thuế nhập khẩu, vừa giúp chúng đứng vững hơn trước các thách thức pháp lý. "Các diễn biến tuần này cho thấy Tổng thống vẫn rất chuộng thuế nhập khẩu và công cụ này sẽ không biến mất chừng nào ông còn ở Nhà Trắng", Wendy Cutler - Phó Chủ tịch cấp cao của Viện Chính sách Xã hội Châu Á nhận xét.
Tuần này, ông Trump còn thông báo sẽ áp thuế nhập khẩu lên tới 50% với hàng hóa Canada, với lý do nước này "phân biệt đối xử" sản phẩm của Mỹ. Thuế mới sẽ có hiệu lực sau một tháng.
Tuy nhiên, Josh Lipsky - nhà phân tích tại hãng tư vấn Atlantic Council cho rằng việc ông Trump sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế nhập khẩu 1930 để áp thuế với Canada đáng lo ngại hơn. Do điều luật này chưa từng được áp dụng trước đây.
Bên cạnh đó, Lipsky cho rằng động thái của Mỹ chẳng khác nào sử dụng thuế nhập khẩu để "trừng phạt", cho thấy Washington có ý định sử dụng các công cụ phi truyền thống trong thương mại. "Viêc này sẽ tạo ra bất ổn", Scott Lincicome - nhà nghiên cứu tại của Viện Cato nhận định.
Ngày 24/7, các doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đã nộp đơn kiện thuế nhập khẩu mới nhất của ông Trump lên Tòa án Thương mại Quốc tế ở New York. Họ cho rằng ông không có thẩm quyền để áp thuế này.
Thuế mới với 60 nền kinh tế được viện dẫn theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Cutler cho rằng khả năng các thuế này bị tòa án bác bỏ thấp hơn, vì Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã xem xét cẩn thận các yêu cầu về thủ tục trước khi áp thuế.
Do các tòa án trước đây từng chấp nhận việc sử dụng Điều 301 để áp thuế, các lập luận phản đối chính sách thuế mới nhiều khả năng sẽ tập trung vào kết luận cuộc điều tra của chính phủ Mỹ - căn cứ cho quyết định áp thuế. "Tòa án thường không muốn đánh giá những vấn đề như vậy", Lincicom nói.
Dù vậy, Lincicome cho rằng các cuộc điều tra trước đây có tính thực chất hơn nhiều. Ví dụ, cuộc điều tra nhằm vào Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của ông kéo dài một năm trước khi chính quyền công bố áp thuế. Còn lần này, cuộc điều tra với 60 nền kinh tế, bao gồm các đối tác lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ, chỉ kéo dài khoảng bốn tháng.
Thuế nhập khẩu là trụ cột trong chính sách đối ngoại của ông Trump nhiệm kỳ này. Chỉ vài tháng sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump tung ra hàng loạt biện pháp áp thuế đối với gần như toàn bộ đối tác thương mại của Mỹ. Tuy nhiên, cuối tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ phần lớn chính sách thuế này. Các loại thuế nhập khẩu áp với từng ngành hàng, như nhôm, thép, xe hơi, không bị ảnh hưởng do viện dẫn cơ sở pháp lý khác.
Ngay sau đó, giới chức Mỹ công bố mở 2 cuộc điều tra về tình trạng dư thừa công suất công nghiệp tại 16 đối tác, và hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức liên quan 60 quốc gia. Cuộc điều tra này dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 về các hành vi không công bằng. Cuộc điều tra với 16 đối tác vẫn chưa hoàn tất.
Nếu không có quyết định của tòa án, các mức thuế của Mỹ rất khó bị gỡ bỏ. Cựu Tổng thống Joe Biden vẫn giữ nguyên các mức thuế mà ông Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu. Lipsky cho rằng kể cả khi một tổng thống tương lai muốn bãi bỏ các mức thuế của ông Trump, vấn đề hụt thu ngân sách cũng sẽ khiến việc này trở nên phức tạp.
Nhiều quốc gia từng hy vọng giai đoạn đỉnh điểm của căng thẳng thương mại đã qua. Nhưng hiện tại, họ có thể sẽ phải nghi ngờ điều đó. Chính quyền ông Trump đã đạt được 19 thỏa thuận khung hoặc hiệp định thương mại đối ứng. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện thêm các mức thuế mới vẫn hiện hữu khi Washington đang điều tra 16 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, EU và Nhật Bản, liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp.
"Chính phủ Mỹ đã cẩn thận để không vượt quá mức trần đã thống nhất trong các thỏa thuận song phương. Nhưng các đối tác vẫn lo ngại cam kết này có thể không được duy trì", Cutler nói cho biết.
Chad Bown - nhà kinh tế học tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho rằng ông Trump đang bỏ lỡ cơ hội giải quyết những vấn đề lớn hơn, như Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm. "Các đối tác thương mại của Mỹ đang phải chiến đấu trên hai mặt trận, vừa đối phó thuế nhập khẩu của ông Trump, vừa tìm cách giải quyết biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc", ông nói.
Nhiều nền kinh tế đã bày tỏ thất vọng với chính sách thuế mới của ông Trump. Tuy nhiên, chưa nước nào có dấu hiệu trả đũa, vì họ "hiểu rõ rằng điều đó có thể Mỹ tăng thuế nhập khẩu lên cao hơn", Cutler nói.
Hà Thu (theo AFP, Reuters)