Một số báo cáo của chuyên gia nhận định nhiều người Mỹ dành thời gian ít hơn để đọc sách do mạng xã hội, điện thoại thông minh chi phối.
Theo bài đăng trên USA Today hôm 13/7, cây bút Nicole Russell nêu ra phần lớn dân Mỹ đang sống trong một thế giới thiếu vắng sách. Dữ liệu từ Quỹ Quốc gia về Nghệ thuật cho thấy chưa đến một nửa số người trưởng thành tại Mỹ đọc sách trong năm 2021. Khảo sát của Gallup năm 2022 cung cấp thông tin rằng số lượng tác phẩm người Mỹ đọc mỗi năm thấp kỷ lục, thời gian đọc giảm đều suốt 20 năm.
Tháng 8/2025, tạp chí iScience công bố nghiên cứu từ dữ liệu của hơn 236.000 người Mỹ tham gia khảo sát về việc sử dụng thời gian, giai đoạn 2003-2023. Kết quả cho thấy ngày càng ít người dành thời gian trong ngày để đọc. Nghiên cứu của World Economic Forum năm 2022 cho biết nhiều người Mỹ dành khoảng 23 phút mỗi ngày để đọc vào năm 2004, nhưng con số này giảm còn 16 phút năm 2019. Sự sụt giảm kéo theo những báo động của các nhà giáo dục từ bậc tiểu học đến đại học, vì họ nhận thấy học sinh gặp khó khăn với kỹ năng đọc hiểu cơ bản.
Ở bài viết trên The Atlantic, tác giả Rose Horowitch nhận định: ''Sự suy giảm khả năng đọc diễn ra ở các nhóm tuổi, giới tính và trình độ học vấn''. Một trong những nguyên nhân được cho là ảnh hưởng của thiết bị điện tử. Việc đọc đòi hỏi sự tập trung, bền bỉ, trong khi lướt điện thoại chỉ cần làm một cách thụ động, dễ dàng.
Giới trẻ ngày nay cũng ưa chuộng các video ngắn, việc cảm thụ văn bản chỉ giới hạn trong các bài đăng 250 ký tự trên mạng xã hội X hoặc những dòng chú thích trên Instagram. Nhà văn Rose Horowitch viết: ''Sự bùng nổ của các đoạn văn bản rời rạc đã khiến công chúng không còn đủ tập trung cho những tác phẩm dài hơi, nơi chứa đựng lượng thông tin phong phú và phức tạp''.
Năm 2024, "Brain rot" (thối não) được Đại học Oxford, Anh chọn làm từ của năm. Thuật ngữ này lần đầu xuất hiện vào năm 1854 trong sách Walden của Henry David Thoreau, nhà văn sử dụng để chỉ tình trạng đơn giản hóa quá mức mọi thứ. Hiện nay, "brain rot" mô tả cuộc sống xoay quanh điện thoại thông minh, suy giảm trí tuệ và sức khỏe tinh thần vì tiêu thụ nhiều nội dung nhỏ, độc hại trực tuyến.
Tác giả Nicole Russell khẳng định việc đọc sách không chỉ để nạp kiến thức mà còn rèn luyện trí óc, tăng khả năng tập trung và sự kiên trì. Tuy nhiên, mạng xã hội mang đến những đợt kích thích dopamine liên tục. Mọi người có xu hướng tiếp cận những lựa chọn dễ dàng, chẳng hạn, người ta sẽ nghĩ rằng tại sao phải lái xe, làm việc nhà, nấu ăn thay vì có thể chọn xe tự lái, mua robot dọn dẹp hoặc đặt đồ ăn, dù chi phí có thể cao gấp đôi.
Dù vậy, con người sẽ khó tìm thấy sự thỏa mãn về mặt tinh thần, cảm xúc hay trí tuệ nếu phụ thuộc vào sự tự động hóa. Theo Nicole Russell, việc đọc và cảm thụ sách đáng giá hơn xem TikTok, bởi đây là quá trình đòi hỏi nhiều nỗ lực trước khi gặt hái thành quả.
Phương Linh (theo USA Today, The Atlantic)