TP HCM hiện có hơn 1,6 triệu người thuê nhà vẫn sống trong hệ thống nhà trọ tư nhân khi nguồn cung nhà ở xã hội cho thuê và lưu trú công nhân còn khá khiêm tốn.
Số liệu của Sở Xây dựng TP HCM cho thấy thành phố hiện có 72.581 công trình nhà ở cho thuê (gồm của Nhà nước và tư nhân). Trong đó, nhà trọ độc lập và nhà ở riêng lẻ kết hợp cho thuê chiếm gần 60.000 công trình, cung cấp gần 630.000 phòng, đáp ứng nhu cầu chỗ ở của hơn 1,61 triệu người thuê nhà.
Còn lại là nguồn cung nhà ở cho thuê do Nhà nước và doanh nghiệp phát triển vẫn khá khiêm tốn. Toàn thành phố hiện chỉ có hơn 10.000 căn nhà ở xã hội cho thuê, khoảng 2.100 phòng lưu trú công nhân và 438 căn nhà công vụ.
Khoảng cách rất lớn giữa nguồn cung chính thức và nhu cầu thực tế khiến hệ thống nhà trọ tư nhân tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong việc đáp ứng chỗ ở của người lao động, đặc biệt là lao động nhập cư và nhóm thu nhập thấp.
Trước đó, theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cả nước hiện có khoảng 4,5-5 triệu công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp và phần lớn phải thuê nhà. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở cho thuê dành cho nhóm này vẫn chủ yếu do các hộ gia đình, cá nhân đầu tư, với chất lượng và điều kiện sống không đồng đều. Điều kiện sống tại nhiều khu nhà trọ công nhân vẫn còn hạn chế với diện tích nhỏ, mật độ cư trú cao, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng và hạ tầng xuống cấp.
Thị trường nhà ở nhiều năm qua phát triển theo hướng ưu tiên nhà để bán, trong khi phân khúc cho thuê chưa được đầu tư tương xứng. Khi giá nhà liên tục tăng, nhu cầu thuê dài hạn ngày càng lớn nhưng thiếu các dự án chuyên nghiệp, khiến nhà trọ tư nhân tiếp tục trở thành lựa chọn gần như duy nhất của phần lớn người lao động.
Xét về nhu cầu thuê nhà giai đoạn đến năm 2030, Sở Xây dựng cho biết chỉ tính riêng công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp trên địa bàn, nhu cầu nhà ở cho thuê đã lên tới hơn 727.000 căn. Trong khi đó, chỉ tiêu đăng ký phát triển nhà lưu trú công nhân của thành phố trong giai đoạn này mới khoảng 10.000 căn, đáp ứng chưa đến 2% nhu cầu thực tế.
Với các nhóm còn lại (cán bộ viên chức, lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên...) thành phố vẫn chưa hoàn tất điều tra xã hội học nhằm đánh giá đầy đủ nhu cầu.
Sở Xây dựng cho biết nguồn cung nhà cho thuê chênh lệch lớn với nhu cầu do hành lang pháp lý để phát triển nhà ở cho thuê vẫn còn thiếu và chưa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư. Các quy định hiện nay chủ yếu điều chỉnh nhà ở xã hội cho thuê và nhà ở thương mại cho thuê, nhưng chưa có chính sách đủ mạnh để hình thành quỹ nhà cho thuê quy mô lớn.
Nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở cho thuê, Sở Xây dựng TP HCM cho rằng cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý và bổ sung các chính sách đủ sức hấp dẫn doanh nghiệp tham gia đầu tư.
Thành phố kiến nghị coi dự án nhà ở cho thuê và nhà ở xã hội là nhóm dự án cấp bách để được rút gọn thủ tục đầu tư; đồng thời miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các dự án nhà ở cho thuê.
Địa phương cũng đề xuất xây dựng gói tín dụng ưu đãi riêng với lãi suất khoảng 3-4% một năm, thời hạn vay 15-20 năm và ân hạn ba năm với các dự án nhà ở xã hội cho thuê, nhà lưu trú công nhân và nhà ở cho thuê. Ngoài ra, TP HCM kiến nghị Nhà nước hỗ trợ 70-80% lãi suất vay thương mại trong giai đoạn đầu của đầu tư và vận hành dự án.
Ngoài ra, cần cho phép các dự án nhà ở thương mại dành từ 50% quỹ nhà trở lên để cho thuê được hưởng các cơ chế ưu đãi tương tự dự án nhà ở xã hội. Theo thành phố, chính sách này sẽ tạo động lực để doanh nghiệp phát triển nhà cho thuê dài hạn, góp phần đa dạng hóa nguồn cung thay vì chỉ tập trung vào phân khúc để bán.
Ở góc độ chính sách, Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) cũng cho rằng bên cạnh khối doanh nghiệp, thành phố cần bổ sung cơ chế hỗ trợ đối với các chủ nhà trọ tư nhân. Theo hiệp hội, dù Luật Nhà ở đã công nhận nhà trọ là một loại hình nhà ở xã hội cho thuê, nhóm đối tượng này vẫn chưa được hưởng các chính sách ưu đãi tương xứng để đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện điều kiện an toàn và chất lượng chỗ ở.
HoREA đồng thời kiến nghị Nhà nước có chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng và thuế đối với các dự án nhà ở cho thuê có mức giá phù hợp với khả năng chi trả của người lao động; ưu tiên quy hoạch loại hình này gần khu công nghiệp, khu chế xuất và các tuyến giao thông công cộng nhằm giảm chi phí sinh hoạt, nâng cao chất lượng sống và bảo đảm an sinh cho hàng triệu lao động nhập cư.
Phương Uyên