Nhiều người gần đây cho biết hụt hẫng khi bán lại kim cương vì chỉ được trả 50-60% giá mua ban đầu hoặc không thể giao dịch do một số doanh nghiệp mất thanh khoản.
Những tuần gần đây, ngày càng nhiều người mang kim cương đi bán lại với kỳ vọng có thể thu hồi phần lớn giá trị sản phẩm, nhưng lại bất ngờ khi mức giá được trả chỉ còn khoảng 50-60% so với mức mua ban đầu.
Kỳ vọng 'giữ giá' và cú sốc khi bán lại
Nhu cầu bán lại đổ dồn trong thời gian ngắn đẩy các doanh nghiệp đối mặt với áp lực thanh khoản chưa từng có. Quyên Diamond hay Kim cương Cao Hùng tạm dừng chính sách thu mua giai đoạn này. Nhiều thương hiệu như Cashion, Quế Jewelry, Hoàng Thứ Jewelry, tiệm vàng Hồng Phúc... tạm đóng cửa trong vài tháng. Một số đơn vị tuyên bố rút khỏi thị trường kèm theo lời xin lỗi.
Tại những doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động, việc bán lại không diễn ra như kỳ vọng của nhiều khách hàng.
Chị Hường (phường Gia Định, TP HCM) mang viên kim cương mua hơn một năm trước đến một thương hiệu để bán lại. Theo chính sách công bố, doanh nghiệp thu mua tới 90% giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra, cửa hàng cho biết viên đá bị trầy xước trong quá trình sử dụng nên chỉ chấp nhận mua lại khoảng 60% giá mua ban đầu.
Không đồng ý với kết quả này, chị mang viên đá đến một đơn vị kiểm định độc lập. Kết quả cho thấy một số dấu vết được cho là nguyên nhân khiến viên đá bị giảm giá thực chất đã tồn tại từ ban đầu.
"Nếu mình không đi kiểm định chắc đã chấp nhận bị ép giá", chị Hường nói và cho biết dừng việc bán lại.
Với nhiều khách hàng, mức giá thu mua chỉ bằng khoảng một nửa hoặc thấp hơn nhiều so với giá mua ban đầu dễ tạo cảm giác doanh nghiệp đang "ép giá".
Dẫu vậy, theo các chuyên gia, việc định giá kim cương khi bán lại không chỉ phụ thuộc vào giá thị trường mà còn chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thực tế của viên đá. Dù có độ cứng rất cao, kim cương vẫn có thể sứt mẻ hoặc phải mài lại sau va chạm. Chỉ một thay đổi nhỏ về trọng lượng (carat) cũng có thể làm giá trị thương mại giảm đáng kể.
"Một viên kim cương 1 carat (khoảng 6,4 mm) sau khi mài lại còn 6,2 mm có thể giảm giá từ khoảng 250 triệu xuống còn khoảng 100 triệu đồng", ông Nguyễn Việt Hào, chuyên gia kim cương trong ngành, cho biết.
Theo bà Phan Thị Anh Thư, Giám đốc đơn vị kiểm định độc lập AIGD Lab, số lượng khách hàng mang kim cương đến kiểm định gần đây tăng đáng kể, chủ yếu để có thêm đánh giá độc lập trước khi bán hoặc khi không đồng tình với kết quả của đơn vị thu mua.
Đối với nhiều viên kim cương nhỏ dưới 6 ly, giấy kiểm định hiện không thể hiện đầy đủ "sơ đồ dấu vết tự nhiên" - cơ sở để đối chiếu tình trạng viên đá trước và sau khi sử dụng. Theo bà Thư, đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp giữa khách hàng và doanh nghiệp khi bán lại.
Nhiều vết mẻ hoặc trầy xước được cho là phát sinh trong quá trình sử dụng thực chất có thể đã tồn tại từ ban đầu. Nếu không có hồ sơ đối chiếu hoặc kiểm định độc lập, rất khó xác định đâu là đặc điểm tự nhiên, đâu là hư hỏng phát sinh. Vì vậy, người tiêu dùng nên chủ động theo dõi quá trình kiểm định thay vì chỉ tiếp nhận kết quả cuối cùng.
Tuy nhiên, theo bà Thư, những tranh cãi về trầy xước hay kết quả kiểm định mới chỉ là phần nổi của vấn đề. Điều cốt lõi là nhiều người vẫn kỳ vọng có thể bán lại kim cương với mức giá gần tương đương lúc mua, trong khi khả năng thanh khoản của thị trường còn phụ thuộc vào cung - cầu, dòng tiền của doanh nghiệp và chính sách thu mua ở từng thời điểm.
Nói cách khác, tranh chấp trong kiểm định làm bộc lộ khoảng cách giữa kỳ vọng của người mua và thực tế vận hành của thị trường.
Mặt trái của chính sách thu mua tỷ lệ cao
Từ khoảng giữa những năm 2000 khi thị trường kim cương trong nước bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, nhiều doanh nghiệp triển khai các chương trình thu mua hoặc thu đổi sản phẩm với tỷ lệ 85-95% giá trị. Đây được xem là một công cụ cạnh tranh hiệu quả, vừa tạo niềm tin cho người mua, vừa thúc đẩy quyết định sở hữu những sản phẩm có giá trị lớn.
Trong nhiều năm, các chính sách này góp phần định hình nhận thức của người tiêu dùng rằng kim cương không chỉ là một món trang sức cao cấp mà còn là tài sản có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền khi cần.
Theo bà Phan Thị Anh Thư, chính quá trình phát triển đó đã tạo nên khoảng cách giữa kỳ vọng của người mua và khả năng vận hành thực tế của thị trường.
"Các chương trình thu đổi với tỷ lệ cao khiến nhiều người xem kim cương như một khoản tích lũy hơn là một món trang sức cao cấp", bà phân tích.
Nhưng bà Thư cho rằng phía sau những cam kết thu mua là bài toán tài chính không đơn giản. Để duy trì chính sách này, doanh nghiệp phải luôn dành một nguồn vốn đủ lớn nhằm sẵn sàng mua lại sản phẩm của khách hàng bất cứ lúc nào. Nguồn vốn bị "giam" để phục vụ hoạt động thu mua, cùng với chi phí lưu kho, bảo hiểm, vận hành và rủi ro biến động thị trường, đều trở thành chi phí kinh doanh và cuối cùng được phản ánh vào giá bán sản phẩm.
"Khi thị trường thuận lợi, các chính sách thu đổi vẫn có thể được duy trì. Còn khi lượng khách bán lại tăng mạnh hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền, khả năng thanh khoản nhanh chóng suy giảm. Người mua khi đó phải chấp nhận mức giá thấp hơn nhiều so với kỳ vọng, hoặc không thể bán lại đúng thời điểm cần tiền", bà Thư nhận định.
Theo bà, điều người tiêu dùng đang chứng kiến không đơn thuần là việc một số doanh nghiệp điều chỉnh chính sách thu mua, mà là giới hạn của một mô hình kinh doanh khi phải đối mặt với biến động bất thường của thị trường.
Nói cách khác, điều thay đổi không hẳn là giá trị của viên kim cương, mà là khả năng doanh nghiệp có thể ngay lập tức chuyển đổi viên đá đó thành tiền mặt trong bối cảnh lượng người bán tăng đột biến.
Ông Nguyễn Việt Hào, chuyên gia trang sức kim cương, phân tích cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ phản ánh những khó khăn về thanh khoản mà còn cho thấy sự khác biệt trong cách nhìn nhận giá trị kim cương giữa người tiêu dùng Việt Nam và nhiều thị trường phát triển.
Theo ông, nhiều người tiêu dùng Việt Nam trong nhiều năm qua lựa chọn kim cương với kỳ vọng vừa phục vụ nhu cầu làm đẹp, vừa có thể bán lại khi cần tiền.
Trong khi đó, tại Mỹ và nhiều quốc gia phát triển, kim cương, đồng hồ hay các sản phẩm trang sức cao cấp chủ yếu được nhìn nhận là sản phẩm tiêu dùng mang giá trị thẩm mỹ, giá trị thương hiệu và giá trị cá nhân. Doanh nghiệp tập trung vào các chương trình nâng cấp sản phẩm (trade-in) hoặc thu mua theo những điều kiện cụ thể, thay vì cam kết mua lại với tỷ lệ rất cao.
Sự khác biệt trong kỳ vọng khiến thị trường Việt Nam nhạy cảm hơn trước các thông tin tiêu cực. Khi nhiều người cùng muốn bán lại trong thời gian ngắn, áp lực thanh khoản nhanh chóng lan rộng, tạo phản ứng dây chuyền trên toàn thị trường.
"Cuộc khủng hoảng lần này có thể là cơ hội để thị trường điều chỉnh theo hướng lành mạnh hơn. Người tiêu dùng sẽ dần hiểu kim cương là một món trang sức cao cấp chứ không phải công cụ giữ tiền", ông Hào nói.
Đồng quan điểm, bà Phan Thị Anh Thư cho rằng cùng với sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng, doanh nghiệp cũng cần điều chỉnh cách tiếp cận.
"Khủng hoảng cũng là lúc thị trường phá bỏ cái cũ để xây nền móng mới", bà Thư nhìn nhận.
Theo các chuyên, thay vì cạnh tranh bằng những cam kết thu mua với tỷ lệ rất cao, doanh nghiệp nên xây dựng chính sách hậu mãi an toàn hơn để cả người mua lẫn người bán có kỳ vọng thực tế, giúp thị trường vận hành bền vững hơn.
Quỳnh Trang