*:not(:last-child)]:dt-mb-6">
Chiến sự leo thang tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào đợt biến động dữ dội nhất trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, giới phân tích phố Wall cho rằng giữa cơn hoảng loạn, nhà đầu tư thực chất chỉ đang định giá lại tài sản dựa trên những biến số cốt lõi đã được kiểm chứng qua nửa thế kỷ.
Bài học từ 5 thập kỷ biến động
Nhìn lại lịch sử từ lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973 đến những đứt gãy chuỗi cung ứng năm 2020, các cú sốc giá dầu luôn là một trong những thế lực định hình lại nền kinh tế toàn cầu.
Theo ông Manish Kabra, Trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu Mỹ tại Societe Generale, việc soi chiếu 5 cú sốc năng lượng lớn nhất 50 năm qua giúp giải mã phản ứng của thị trường hiện tại.
Ông Kabra nhấn mạnh, thị trường tài chính thực chất chỉ bị chi phối bởi hai biến số trọng yếu: Cú sốc giá dầu sẽ kéo dài bao lâu và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cùng các ngân hàng trung ương sẽ phản ứng thế nào.
Lịch sử chứng minh rằng các đợt bão giá dầu thường có xu hướng hạ nhiệt sau khoảng 3 tháng. Dữ liệu tổng hợp từ FactSet và Bloomberg cho thấy trong các cuộc khủng hoảng trước đây, giá dầu thường tăng trung bình hơn 33% sau 3 tháng, kéo theo đà tăng của vàng và đồng USD. Ngược lại, cổ phiếu toàn cầu và trái phiếu Mỹ thường chịu áp lực mất giá.
Tuy nhiên, điều khiến giới đầu tư lo ngại nhất là rủi ro suy thoái. Trong 5 cú sốc dầu mỏ lớn, có tới 3 lần nền kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái, chủ yếu do Fed quyết định thắt chặt chính sách tiền tệ để chống lạm phát.
Bên cạnh 2 yếu tố kinh tế lõi, một "biến số thứ ba" mang tính chính trị cũng đang được giới đầu tư đặc biệt quan tâm: Sức chịu đựng của Nhà Trắng trước áp lực thị trường trước khi Tổng thống Mỹ quyết định giảm can dự quân sự.
Điểm nghẽn Hormuz và vấn đề của nguồn cung
Hiện tại, lực kéo thứ nhất, rủi ro nguồn cung, đang diễn biến vô cùng phức tạp. Cuộc xung đột đánh dấu sự tham gia trực tiếp của Mỹ, Israel và Iran đã làm tê liệt các tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch.
Thị trường đã phản ứng ngay lập tức. Giá dầu Brent có thời điểm lên mức 119,50 USD/thùng - đỉnh cao nhất kể từ mùa hè năm 2022. Tuy nhiên, giá đã quay đầu giảm xuống dưới 90 USD/thùng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát đi tín hiệu với đài CBS News rằng cuộc chiến "gần như đã kết thúc".
Dù vậy, các chiến lược gia tại BCA Research cảnh báo việc đảo ngược tình hình thực tế trên chiến trường sẽ khó khăn hơn rất nhiều những tuyên bố chính trị.
Tâm điểm của rủi ro hiện dồn về eo biển Hormuz. Dữ liệu từ Rystad Energy chỉ ra khoảng 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương 20% nguồn cung toàn cầu, đi qua "yết hầu" này.
Nỗi lo ngại tên lửa và máy bay không người lái đã buộc hàng loạt tàu chở dầu từ Saudi Arabia, UAE, Qatar phải nằm bờ. Các quốc gia như Iraq và Kuwait thậm chí phải cắt giảm sản lượng do không còn sức chứa lưu trữ.
Đánh giá về mức độ nghiêm trọng, chuyên gia Nicholas Mulder từ Đại học Cornell nhận định đây có thể là cú sốc nguồn cung lớn nhất lịch sử. Lượng dầu thâm hụt hiện tại có nguy cơ lớn gấp 3-4 lần so với các cuộc khủng hoảng năm 1973 và 1979.
Ông Jim Burkhard, chuyên gia cấp cao tại S&P Global Energy, cảnh báo việc khôi phục sản xuất không thể diễn ra một sớm một chiều mà cần đến vài tuần. Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn, Macquarie Research dự báo giá dầu có thể chọc thủng mốc 150 USD/thùng, xô đổ kỷ lục của năm 2008.
Cuộc chiến lạm phát định đoạt dòng tiền
Khi rủi ro nguồn cung hiện hữu, yếu tố thứ hai, kỳ vọng lạm phát và phản ứng của Fed, bắt đầu kích hoạt cơ chế tự vệ của thị trường. Dầu mỏ là "mạch máu" của vận tải, công nghiệp và nông nghiệp. Giá dầu tăng lập tức chuyển hóa thành chi phí sinh hoạt.
Tại Mỹ, dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô (AAA) cho thấy giá xăng trung bình đã tăng vọt 50 cent chỉ trong một tuần, trong khi giá diesel tăng tới 80 cent. Tại Đông Nam Á, cảnh xếp hàng dài tại các trạm nhiên liệu đã xuất hiện.
Sức nóng từ trụ bơm xăng đang phả thẳng vào thị trường tài chính. Lợi suất trái phiếu bật tăng do nhà đầu tư đòi hỏi mức bù đắp lạm phát cao hơn, trong khi thị trường chứng khoán chao đảo trước nguy cơ biên lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn.
Đáng chú ý, theo công cụ FedWatch của CME Group, giới giao dịch bắt đầu đặt cược vào kịch bản Fed không thể cắt giảm lãi suất trong năm nay, thậm chí có thể phải tăng lãi suất nếu lạm phát bùng phát trở lại do giá dầu.
Dù chuyên gia Alex Kuptsikevich từ FxPro nhận định Mỹ, với vị thế xuất khẩu ròng dầu mỏ, có thể chống chịu tốt hơn châu Á hay châu Âu, nhưng cú sốc giá kéo dài vẫn là mầm mống của suy thoái.
Nửa thế kỷ thăng trầm của thị trường vàng đen đã đúc kết một quy luật bất biến: Sự gián đoạn dòng chảy năng lượng và kỳ vọng lạm phát luôn là chất xúc tác mạnh nhất tái định hình các rổ tài sản.
Dù căng thẳng tại Trung Đông có thể sớm hạ nhiệt nhờ các nỗ lực ngoại giao như kỳ vọng của giới chức Mỹ, hay tiếp tục dai dẳng do hệ lụy từ việc đóng cửa các cơ sở sản xuất, thì hai biến số "nguồn cung" và "chính sách lãi suất" vẫn sẽ là la bàn dẫn đường cho dòng vốn toàn cầu trong những tháng tiếp theo.