Ông Trump rút ý định thu "phí bảo vệ" tàu qua Hormuz sau nhiều cuộc vận động chính trị cùng phản biện từ các chuyên gia, doanh nghiệp.
Hôm 14/7, chỉ một ngày sau khi thông báo sẽ thu "phí bảo vệ" 20% với các tàu hàng qua Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút lại ý định.
"Sau các cuộc nói chuyện hiệu quả với các nhà lãnh đạo Trung Đông, tôi quyết định thay thế khoản phí 20% trả cho Mỹ bằng các thỏa thuận thương mại và đầu tư mà các quốc gia vùng Vịnh sẽ thực hiện với Mỹ", ông viết trên Truth Social.
Trước đó, ngày 13/7, Tổng thống Trump tuyên bố có thể cung cấp dịch vụ bảo vệ với mức phí 20% giá trị hàng hóa vận chuyển. Ông giải thích đây là khoản cần thiết để Mỹ đảm bảo an ninh và an toàn cho tàu đi qua tuyến hàng hải này.
Quyết định rút lại ý định chỉ ra 24 giờ của ông Trump được giới quan sát cho nhờ vận động tích cực của các nước vùng Vịnh. Theo CNN, ngay trong sáng thứ ba (14/7), Arab Saudi, UAE, Bahrain và Qatar đã liên lạc với Tổng thống Mỹ.
Ông Trump sau đó xác nhận đã "nhận được cuộc gọi từ nhiều người, nhiều quốc gia, các vị vua và các tiểu vương". "Họ nói rằng muốn thực hiện việc này (thu phí bảo vệ) theo một cách khác", ông nói. Trên thực tế, các quốc gia vùng Vịnh đã từng cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào Mỹ, dù vẫn chưa rõ lộ trình cụ thể.
Đề xuất thu "phí bảo vệ" cũng vấp phải phản đối từ đồng minh quốc tế. Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cho rằng "không quốc gia nào có thể làm điều mà Iran đang tìm cách thực hiện". "Lập trường của chúng tôi không thay đổi: ủng hộ quyền tự do hàng hải và phản đối việc áp đặt phí qua lại tại eo biển Hormuz", bà nói.
Trong nước, các chính trị gia đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ ở Mỹ cũng không đồng tình. "Eo Hormuz là vùng biển quốc tế và không ai nên áp đặt phí qua lại đối với tàu thuyền", Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa John Kennedy, bình luận.
Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Tim Kaine cảnh báo rằng "phí bảo vệ" sẽ khó được các bên chấp nhận. "Nó sẽ khiến nhiều binh sĩ Mỹ đối mặt với rủi ro hơn, gây thêm thiệt hại cho kinh tế Mỹ và làm tăng chi phí cuộc chiến", ông nói.
Thậm chí, đề xuất cũng vấp phải sự phản đối liên tục từ các cố vấn của Trump, theo nguồn tin của CNN. Họ lập luận rằng điều này sẽ đẩy giá dầu và khí đốt lên cao hơn, làm tăng thêm áp lực chính trị lên đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Bên cạnh các động lực chính trị, các chuyên gia cũng chỉ ra "phí bảo vệ" 20% của ông Trump quá cao, khó khả thi về mặt kinh tế. Thông thường, phí vận chuyển mà chủ hàng cần trả chỉ chiếm khoảng 2-3% giá trị hàng hóa. Do đó, họ khó chấp nhận chi thêm gấp 10 lần để đi qua Hormuz.
Theo John McCown, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải, có thể không bên nào sẵn sàng chi trả mức 20%. Đồng quan điểm, ông David Goldwyn, Chủ tịch Goldwyn Global Strategies, nói mức phí 20% "quá cao", đặc biệt là khi "không rõ liệu Mỹ có thể đảm bảo an toàn cho việc đi lại ngay từ đầu hay không". "Nếu Mỹ có thể hộ tống tàu thuyền an toàn và đảm bảo không có mối đe dọa nào từ Iran thì chúng ta đã thấy điều đó trong vài tuần qua", ông nêu.
Ông Jakob Larsen, Giám đốc An toàn và An ninh của BIMCO - hiệp hội chủ tàu lớn nhất thế giới, cho rằng "phí bảo vệ" sẽ trở thành "rào cản bổ sung đối với các tàu quá cảnh qua eo biển".
Ngoài ra, doanh nghiệp và chuyên gia cũng từng đặt câu hỏi về tính hợp pháp của "phí bảo vệ". Hãng vận tải container Hapag-Lloyd tuyên bố "thu phí đối với tàu thuyền đi qua vùng biển quốc tế là hoàn toàn sai trái."
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế, nơi các tàu thuyền có quyền tự do qua lại theo luật pháp quốc tế. Iran cũng từng thu "phí dịch vụ" với tàu thuyền, nhưng đã không còn áp dụng.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hợp Quốc (IMO), cho biết "kiên quyết phản đối việc thu phí đi qua các eo biển được sử dụng cho hàng hải quốc tế". "Không có cơ sở pháp lý nào để áp đặt phí bắt buộc chỉ để đi qua một eo biển", IMO nêu.
Theo James Kraska, Giáo sư luật hàng hải quốc tế tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ, nếu "phí bảo vệ" được thu như phí qua trạm để vào eo biển thì không phù hợp luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, nếu ông Trump tổ chức dịch vụ hộ tống mang tính tự nguyện, các chủ hàng có quyền lựa chọn trả tiền để được bảo vệ hoặc không, thì không sai. Dẫu vậy, ông lưu ý một biện pháp hợp pháp chưa chắc là đáng khuyến nghị.
Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz vẫn ở mức thấp kể từ khi Washington và Tehran phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn bằng các đợt tấn công trả đũa lẫn nhau vào tuần trước. Tại thời điểm ông Trump đưa ra thông báo bỏ kế hoạch thu phí, chỉ có ba tàu chở dầu đang đi vào vùng Vịnh, trong khi không tàu nào rời khu vực.
Hai ngày qua, không có tàu cỡ lớn nào bật tín hiệu GPS rời khỏi tuyến hàng hải dọc bờ biển Oman để đi qua eo biển. Ông Herbjorn Hansson, Giám đốc điều hành Nordic American Tankers, cho rằng Iran và Mỹ cần phải thống nhất về cách thức quản lý eo biển này.
"Iran và Mỹ đang chịu thiệt hại và 192 nền kinh tế bên ngoài eo biển Hormuz cũng đang chịu thiệt hại", vị CEO nói. Trong khi đó, Nhà Trắng chưa phản hồi về đề xuất phí bảo vệ của ông Trump.
Phiên An (theo CNN, CNBC, Politico, FT)