*:not(:last-child)]:dt-mb-6">
Xuất khẩu gạo Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn, đặc biệt là những tác động tiêu cực từ xung đột tại Trung Đông. Nhận định trên được đưa ra tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026 do Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP Cần Thơ tổ chức chiều 24/3.
Sụt giảm giá trị, chi phí tăng
Theo số liệu cập nhật đến ngày 15/3, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, tương đương 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 2,3% nhưng kim ngạch lại giảm 8,7%, chủ yếu do giá xuất khẩu bình quân giảm 10,7%.
Về thị trường, Philippines tiếp tục là đối tác nhập khẩu lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 55,86% thị phần. Trung Quốc đứng thứ hai với khoảng 14% (178.165 tấn), tiếp theo là Ghana với 6,81% (86.674 tấn).
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang khu vực châu Phi có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng trưởng cao trong năm 2025. Đáng chú ý, lượng gạo xuất sang Bờ Biển Ngà giảm mạnh 68,5%, Ghana giảm 22,7%. Một số thị trường truyền thống khác như Singapore và Indonesia cũng ghi nhận mức sụt giảm đáng kể.
Xét theo chủng loại, gạo trắng vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 60%, trong đó chủ yếu là gạo 5% tấm. Trong khi đó, nhóm gạo thơm và gạo chất lượng cao tiếp tục gia tăng, chiếm gần 26%, phản ánh xu hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của ngành hàng.
“Tuy nhiên, thị trường xuất khẩu gạo đang dần mở rộng sang các khu vực "khó tính" như châu Âu, Nhật Bản. Dù sản lượng chưa lớn nhưng giá trị cao, cho thấy khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của gạo Việt ngày càng cải thiện”, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết.
Chi phí logistics quốc tế tăng cao
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, từ tháng 3 năm nay, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam bắt đầu chịu tác động từ xung đột tại khu vực Trung Đông, kéo theo hàng loạt khó khăn phát sinh.
Cụ thể, chi phí logistics quốc tế gia tăng đáng kể khi phí bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 10-15 ngày. Ở trong nước, chi phí vận chuyển cũng tăng khoảng 20.000-30.000 đồng/tấn do giá nhiên liệu leo thang. Tình trạng thiếu hụt container rỗng tiếp tục gây áp lực lớn lên hoạt động xuất khẩu.
Bên cạnh đó, các hãng tàu liên tục điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình, thậm chí cắt giảm tuyến vận chuyển đến Trung Đông, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đặt chỗ tàu, container và tiến độ thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp.
Áp lực chi phí còn đến từ đầu vào sản xuất khi giá hạt nhựa phục vụ sản xuất bao bì tăng theo giá dầu và chi phí vận chuyển, khiến chi phí bao bì tăng thêm khoảng 1.000 đồng/bao loại 50kg.
Trong bối cảnh này, không ít thương nhân gặp khó khăn khi phải điều chỉnh tiến độ giao hàng, kéo dài thời gian thanh toán hoặc phát sinh thêm chi phí bảo quản. Đặc biệt, xuất khẩu sang các thị trường Trung Đông như Iraq, UAE bị ảnh hưởng do gián đoạn vận chuyển.
Về giải pháp, ông Sơn khuyến nghị doanh nghiệp khi ký kết hợp đồng cần lưu ý kỹ các điều khoản liên quan đến logistics và chi phí bảo hiểm. Các địa phương cần vận động nông dân chuyển đổi sang mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, dù năng suất có thể thấp hơn nhưng phù hợp với các thị trường có yêu cầu khắt khe.
Ông cũng đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu chủ động đàm phán với đối tác nhập khẩu để chia sẻ rủi ro liên quan đến chi phí và các yếu tố bất khả kháng trong bối cảnh tình hình thế giới còn nhiều biến động.
Ở góc độ địa phương, ông Vương Quốc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết Cần Thơ hiện là trung tâm kinh tế - xã hội, đồng thời là đầu mối thu gom, chế biến và phân phối gạo chủ lực của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thành phố đang đẩy mạnh cơ giới hóa toàn bộ khâu làm đất, đồng thời triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp nhằm hướng tới các thị trường khó tính như Hoa Kỳ và EU.
Ông Nam cũng kiến nghị Bộ Công Thương nghiên cứu, đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành liên quan ban hành chính sách hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp thu mua lúa của nông dân, qua đó thúc đẩy tiêu thụ lúa vụ đông xuân và đảm bảo lợi nhuận hợp lý cho người trồng lúa.
Trước bối cảnh trên, đại diện lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng các thị trường xuất khẩu tiềm năng tại châu Phi và châu Mỹ. Các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng được khuyến nghị theo dõi sát diễn biến thị trường để xây dựng kế hoạch xuất khẩu phù hợp theo từng giai đoạn.
“Tôi đề nghị các lãnh đạo Sở Công Thương quan tâm hơn đến việc tìm hiểu về phòng vệ thương mại, cạnh tranh, chống bán phá giá. Khi cần thiết, Bộ sẵn sàng cử cán bộ tổ chức tập huấn cho doanh nghiệp và nhân sự trong ngành”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh.