Đà NẵngThầy giảng Anrê Phú Yên ngã gục tại pháp trường, trở thành vị tử đạo đầu tiên của Giáo hội Công giáo Việt Nam, được phong hàng chân phước sau 356 năm.
Chiều 27/7, Giáo phận Đà Nẵng cử hành thánh lễ kính Chân phước Anrê Phú Yên tại đền thánh Anrê Phú Yên - Phước Kiều, phường Điện Bàn. Buổi lễ do Đức Tổng Giám mục Giuse Đặng Đức Ngân, Tổng giám mục Tổng Giáo phận Huế kiêm Giáo quản tông tòa Giáo phận Đà Nẵng chủ tế, cùng hơn 100 linh mục đồng tế.
Trong bài giảng kéo dài 15 phút, Đức Tổng giám mục Giuse Đặng Đức Ngân đánh giá Chân phước Anrê Phú Yên là ngọn đèn đức tin cháy sáng suốt gần bốn thế kỷ. "Dù mới 19 tuổi, không có quyền lực hay địa vị, ngài có điều quý giá nhất là một trái tim thuộc trọn về Đức Kitô. Ngài không để lại những tác phẩm lớn lao nhưng để lại một cuộc đời đã được biến đổi", ông nói và kể lại cuộc đời của Chân phước Anrê Phú Yên.
Chân phước Anrê Phú Yên sinh năm 1625 tại Ranran (thuộc khu vực Mằng Lăng, Phú Yên, nay thuộc tỉnh Đăk Lăk), mồ côi cha từ nhỏ, được mẹ nuôi dưỡng. Chăm học chữ Nôm từ sớm, khi 15 tuổi, ông cùng mẹ lãnh nhận bí tích rửa tội từ Linh mục Alexandre de Rhodes (cha Đắc Lộ). Tên gọi Anrê Phú Yên gắn liền với tên thánh và quê hương nơi ông sinh ra.
Ông theo cha Đắc Lộ ra Hội An năm 1642, gia nhập Hội Các thầy giảng để phụ tá việc dạy giáo lý. Khấn giữ trinh khiết, ông dành trọn thời gian phục vụ cộng đoàn và tự tay làm các hang đá sinh nhật để thu hút người dân đến nhà thờ.
Tháng 7/1644, ông Nghè Bộ (Tỉnh trưởng Phú Yên) nhận lệnh từ Chúa Thượng (Công Thượng Vương Nguyễn Phúc Lan - chúa Nguyễn thứ ba trị vì Đàng Trong từ 1635 đến 1648) hạn chế hoạt động Công giáo tại địa phương và cho quân bao vây các cơ sở do cha Đắc Lộ quản lý.
Thầy Anrê bị bắt khi đang chăm sóc cho bệnh nhân tại một ngôi nhà gần Faifô (Hội An). Bị quân lính trói tay chân, thầy đề nghị cởi trói để tự tay xếp gọn cẩn thận đồ thờ tự trước khi giao nộp. Thầy cũng nhận trách nhiệm thay cho một thầy giảng đang bị bệnh.
Tại dinh quan, khi ông Nghè Bộ trực tiếp chất vấn lý do đi theo linh mục ngoại quốc Alexandre de Rhodes, thầy Anrê trả lời đi theo để học giáo lý Thiên Chúa do lòng mến mộ. Qua nhiều phiên tra hỏi, thầy vẫn kiên định với niềm tin tôn giáo.
Quan Tỉnh trưởng sau đó ra lệnh tống giam thầy Anrê và ngày 26/7/1644 bị tuyên án tử hình. Chiều cùng ngày, bản án được thi hành tại đám ruộng ở thôn Đông Khương, thuộc trấn Thanh Chiêm (làng Phước Kiều ngày nay).
Di ngôn của thầy trước giờ thi hành án ghi lại: "Anh em thấy rõ tôi đây bị bắt và sắp phải chết, chẳng phải vì ăn cướp, giết người hay làm thiệt hại ai, mà chỉ vì tôi đã nhìn nhận Chúa tể trời đất và Con Một người xuống thế chuộc tội cho ta". Sự việc đưa thầy trở thành vị tử đạo đầu tiên của Giáo hội Công giáo Việt Nam.
Thi hài thầy Anrê được đưa về nhà dòng, sau đó theo tàu Bồ Đào Nha sang Macao (trực thuộc Tòa thánh Vatican), cất giữ tại nhà thờ Thánh Phaolô từ tháng 8/1644. Phần đầu thầy được đưa về Nhà tổng quản Dòng Tên tại Roma.
Từ ngày 12/12/1644 đến 25/3/1645, Giáo phận Macao triệu tập 23 nhân chứng để điều tra trình Tòa thánh Vatican. Báo cáo của cha Đắc Lộ (1/8/1644) và Linh mục Antôn De Torres (5/10/1644) trở thành nền tảng tài liệu lưu giữ.
Dựa trên các hồ sơ lịch sử và bản Báo cáo Sử học dài 214 trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam, ngày 5/3/2000, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tôn phong thầy Anrê Phú Yên lên bậc Chân phước tại quảng trường Thánh Phêrô (Thành quốc Vatican), với 35.000 người tham dự.
Năm 2007, nhà thờ Phước Kiều được nâng lên hàng Đền thánh. Đến năm 2008, Hội đồng Giám mục Việt Nam chọn ngày 26/7 hàng năm làm ngày lễ kính Chân phước Anrê Phú Yên và là ngày Giáo lý viên Việt Nam.
Đức Tổng giám mục Giuse Đặng Đức Ngân nhấn mạnh việc kể lại câu chuyện nhằm khích lệ tinh thần tin mến của cộng đoàn. Ngài mời gọi giáo dân, nhất là các giáo lý viên đã nhận Chân phước Anrê Phú Yên làm bổn mạng, hãy luôn bày tỏ lòng sùng kính và thường xuyên cầu nguyện với vị chân phước.
"Thế giới ngày hôm nay ít khi phải chịu tử đạo như trước đây. Nhưng mỗi người có thể tử đạo bằng chính những phút giây cuộc đời, đó là hy sinh, hãm mình, đền tội, quảng đại, sám hối, tha thứ và yêu thương. Đó là những điều đẹp nhất mà chúng ta có thể dâng lên Chúa", Đức Tổng giám mục Giuse nói.
Nguyễn Đông