Thị phần thương mại của Việt Nam mảng thiết bị liên quan AI tăng vọt thập kỷ qua, thành tâm điểm châu Á, theo Tổng giám đốc HSBC Việt Nam.
Trong phân tích mới phát hành, Tổng giám đốc điều hành HSBC Việt Nam Tim Evans đánh giá "Việt Nam đã tiến nhanh hơn và xa hơn bất kỳ nền kinh tế nào khác" trong thương mại hàng hóa liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị để công nghệ AI vận hành.
Theo báo cáo của Khối Nghiên cứu Đầu tư HSBC, thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam trong mảng thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% vào 2015 lên 12,4% năm 2025, cao nhất thế giới (tính riêng một nền kinh tế giai đoạn này).
Đầu 2026, xuất khẩu Hàn Quốc sang Việt Nam tăng mạnh nhất Đông Nam Á, cho thấy mối liên kết sản xuất sâu rộng và vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong lắp ráp phần cứng máy tính, gồm thiết bị liên quan đến máy chủ AI, theo ông Tim.
Trong khi, Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu thâm hụt thương mại với Việt Nam hồi quý I. Ba tháng tính đến tháng 5, nhập khẩu của hòn đảo này từ Việt Nam tăng vọt 173% so với cùng kỳ 2025, chủ yếu là máy móc, thiết bị điện và đồ điện gia dụng.
Ông Tim cho rằng diễn biến này cho thấy sự "dịch chuyển lớn". Việt Nam không còn là cứ điểm lắp ráp chi phí thấp ở cuối chuỗi cung ứng, mà đã trở thành mắt xích trong mạng lưới đa phương, tức nhập khẩu đầu vào giá trị cao từ Đài Loan và Hàn Quốc, sau đó sản xuất tinh vi rồi xuất khẩu trở lại châu Á và thế giới.
"Các dòng chảy hai chiều đang ngày càng sâu sắc hơn và vị thế của Việt Nam trong các dòng chảy đó cũng đang được củng cố", ông nhận định.
Theo dữ liệu của HSBC, thương mại nội vùng châu Á với hàng hóa liên quan đến AI đạt gần 2.000 tỷ USD năm ngoái, gấp đôi trước Covid-19. Hàng hóa liên quan AI chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, so với mức 19% thập kỷ trước.
Việt Nam vươn lên nhờ yếu tố chính sách lẫn địa lý. Chính phủ đã đề ra chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp bán dẫn và xác định khoa học, công nghệ, chuyển đổi số là động lực tăng trưởng.
Các nhà sản xuất toàn cầu hưởng ứng bằng những khoản đầu tư lớn vào đóng gói, kiểm thử và sản xuất hàng điện tử. Việt Nam đồng thời hợp tác các tập đoàn công nghệ hàng đầu nhằm tiếp nhận năng lực nghiên cứu và thiết kế.
Nửa đầu năm, công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút 17,91 tỷ USD vốn FDI, chiếm 63% tổng vốn đăng ký mới và tăng thêm, theo Cục Thống kê. Nhiều địa phương ghi nhận các dự án lớn liên quan đến điện tử, bán dẫn.
Ví dụ, Thái Nguyên dẫn đầu thu hút FDI với quy mô hơn 8 tỷ USD trong 6 tháng đầu, phần lớn đổ vào các tổ hợp công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn và sản xuất linh kiện điện tử. Hải Phòng đón 1,83 tỷ USD nhờ gỡ vướng thủ tục cho các dự án phụ trợ ngành bán dẫn và điện tử như LG Innotek.
Song song, Việt Nam cũng đang bắt đầu có nhu cầu AI cao. Với dân số trẻ, am hiểu công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp năng động, Việt Nam có vị thế thuận lợi để trở thành thị trường tiêu thụ dịch vụ AI quan trọng, theo ông Tim.
Hồi tháng 4, TP HCM trao chứng nhận đăng ký đầu tư cho 4 dự án công nghệ cao chiến lược với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD. Trong đó, hai dự án chính gồm Trung tâm dữ liệu Evolution DC VN HCMC của liên danh 3 nhà đầu tư Singapore, giá trị hơn 508 triệu USD và Tổ hợp trung tâm dữ liệu siêu lớn STARMASON vốn đầu tư khoảng 480 triệu USD do Starmason đầu tư.
Hưởng lợi từ làn sóng thương mại liên quan đến AI nhưng cũng đi kèm rủi ro. Theo ông Tim, chuyên môn hóa sâu hơn đồng nghĩa Việt Nam dễ bị ảnh hưởng trước các cú sốc chung, như chi tiêu vốn cho AI hạ nhiệt, siết chặt kiểm soát xuất khẩu hay biến động mạnh về giá bán dẫn. Ngoài ra, giá chip cùng hàng điện tử tăng cũng có thể gia tăng áp lực lạm phát trong toàn khu vực.
Tuy vậy, các động lực mang tính cấu trúc vẫn tốt. Chuỗi cung ứng đang đa dạng hóa khắp châu Á, các hiệp định như RCEP và CPTPP giúp giảm rào cản thương mại. Việt Nam cũng đã chứng minh khả năng hấp thụ được vốn quy mô lớn.
"Trong bối cảnh châu Á chuyển mình từ bệ phóng xuất khẩu thành trung tâm nhu cầu AI của chính mình, Việt Nam đang đứng ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển dịch đó xét cả về kinh tế lẫn địa lý", Tổng giám đốc HSBC Việt Nam, nói.
Theo ông, nếu Việt Nam chuyển hóa được đà tăng trưởng sản xuất thành một hệ sinh thái AI thực thụ, kết hợp quy mô phần cứng với kỹ năng, hạ tầng và mức độ ứng dụng trong doanh nghiệp, lợi ích không chỉ ở kim ngạch xuất khẩu mà còn lan tỏa đến năng suất nhà máy, khu vực dịch vụ và trong vận hành thường nhật của hàng trăm nghìn doanh nghiệp.
Viễn Thông