Ấn phẩm Bóng đá Việt Nam (1896-2025): Ký ức và khát vọng của tác giả Đặng Hoàng khắc họa chặng đường hơn một thế kỷ của môn thể thao vua tại Việt Nam. Sách đi từ cuộc lật đổ của người Việt trước bóng đá thực dân Pháp, thế hệ cầu thủ Thể Công trưởng thành trong chiến tranh đến danh hiệu Á quân U23 châu Á 2018, vô địch AFF Cup 2018, tứ kết Asian Cup 2019 và lần đầu tiên góp mặt ở vòng loại cuối cùng World Cup 2022, huy chương vàng SEA Games 33. Dịp sách ra mắt, VnExpress đăng một số trích đoạn, tên các phần do tòa soạn đặt.
Ban chỉ huy đội bóng Thể Công thông báo Việt Nam đã đạt được thỏa thuận tạm thời ngừng chiến trong thời gian cả nước kỷ niệm Quốc khánh 2/9/1970, đây là dịp để tổ chức trận đấu giữa đội Thể Công với đội tuyển quốc gia Cuba tại sân Hàng Đẫy.
Thời điểm này, đội Thể Công trực thuộc Trường Sĩ quan Lục quân Việt Nam, tập luyện tại nơi sơ tán (làng Đại Tự, xã Kim Chung, huyện Hoài Đức). Nhận được lệnh của Bộ Tổng Tham mưu, cả đội ngay lập tức hành quân về doanh trại 18 Hoàng Diệu (sân vận động Cột Cờ, Hà Nội).
Hữu nghị là quyết thắng
Trước ngày thi đấu, tướng Vương Thừa Vũ và tướng Cao Văn Khánh đến thăm và động viên đội. Tướng Vũ nói: "Đại tướng Võ Nguyên Giáp muốn chúng tôi truyền đạt lại ý kiến rằng các cầu thủ Cuba đại diện nhân dân Cuba sang thăm Việt Nam lúc chiến tranh như thế này là rất quý. Họ là những người bạn của Việt Nam, do đó chúng ta phải đá làm sao cho thật hữu nghị. Hữu nghị là gì? Là phải quyết thắng, là phải thi đấu hết khả năng của mình, quyết tâm giành chiến thắng. Nhiệt tình nhưng không ác ý". Cuối cùng Tướng Vũ kết luận: "Nhớ nhé, hữu nghị là quyết thắng".
Buổi họp đấu pháp sáng ngày thi đấu, HLV Nguyễn Văn Tiền công bố đội hình ra sân với đấu pháp 4-3-3: thủ môn Trần Văn Khánh (số 1), hậu vệ phải Nguyễn Văn Nhật (số 2), trung vệ Nguyễn Trọng Giáp (số 3), Nguyễn Quý Thiêm (số 5), hậu vệ trái Đỗ Hải Bình (số 4), tiền vệ trụ Vũ Mạnh Hải (số 6), tiền vệ trái Phan Văn My (số 9), tiền vệ phải Nguyễn Viết Cầu (số 8), tiền đạo phải Thái Nguyên Bền (số 7), trung phong Nguyễn Bính (số 10), tiền đạo trái Nguyễn Thế Anh (số 11).
Như vậy, hơn nửa đội hình là lớp cầu thủ trẻ Thể Công 20-21 tuổi, mới nhập ngũ 5 năm, sẽ được thi đấu cọ xát với những tuyển thủ quốc gia Cuba đủ màu da, to cao, khỏe mạnh như những lực sĩ mà vẫn có kỹ thuật khéo léo. Họ từ châu Mỹ xa xôi bay qua nửa vòng Trái Đất đến với Việt Nam đang gian khổ chiến đấu trong lửa đạn chiến tranh.
Trận đấu được loan truyền toàn miền Bắc, hình ảnh và thông tin các cầu thủ Thể Công đón các cầu thủ Cuba tại sân bay Gia Lâm tràn ngập các mặt báo. Lâu lắm rồi chưa có một trận đấu bóng đá nào được tổ chức, huống hồ đây lại là một trận đấu quốc tế. Thời điểm đó cũng chưa có truyền hình, nên dòng người kéo đến sân rất đông. Trong bối cảnh đó, những chàng trai trẻ từng được tập huấn dài hạn một năm ở Triêu Tiên cùng các đàn anh tập luyện, thi đấu bốn tháng ở Hungary đã cùng nhau đá một trận như mong muốn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Hiệp 1 thua toàn diện
Đội Cuba có thể hình vượt trội, trong đó: thủ môn Raynoso người da đen cao gần 2m; trung vệ Dasilva da nâu cao lớn, vạm vỡ có sức bật tốt, luôn dâng cao tấn công mỗi khi đội nhà được phạt góc, hay đá phạt; trung phong Maso - tác giả cả hai bàn thắng vào lưới đội Thể Công - có dáng dấp và phong cách chơi bóng thông minh, khôn khéo nhưng mạnh mẽ như Pele của Brazil; tiền vệ da trắng Hernandez là ngòi nổ của đội lại là cầu thủ có kỹ thuật đa dạng.
Sau thời gian đầu cả hai đội cùng đá thăm dò, chơi chậm, chắc, đội Cuba tăng tốc, gia tăng sức ép tấn công với những đường chuyền dài và bổng khiến đội Thể Công vất vả chống đỡ do bất lợi về thể hình. Phút 30, trời đổ mưa khiến mặt sân trơn, có chỗ ngập nước do sân Hàng Đẫy khi đó đã xuống cấp, hệ thống thoát nước hoạt động không tốt.
Điều kiện thi đấu như thế này hoàn toàn có lợi cho đội Cuba khi mà họ có ưu thế về thể hình, sức bật, khả năng tranh chấp bóng trên không tốt hơn. Do đó, việc khung thành Thể Công có bị xuyên thủng chỉ là vấn đề thời gian. Maso đã giúp đội Cuba dẫn trước 2-0 ở hiệp 1.
Giờ nghỉ giữa hiệp, HLV Tiền chỉ đạo: đẩy cao đội hình, chấp nhận chơi áp sát, không cho các cầu thủ Cuba có thời gian cùng không gian nhận bóng. Khi tấn công thì tập trung bên cánh trái cho Ba Đẻn, khoét sâu hành lang này, rồi lật bóng vào trong, để các tiền đạo bên phải cùng hàng tiền vệ bất ngờ dâng cao tấn công ghi bàn. HLV Tiền cũng thay đổi vị trí trung vệ khi thay trung vệ dập Quý Thiêm bằng Nguyễn Sĩ Hiển có lối chơi kỹ thuật và khả năng tổ chức tấn công tốt hơn. Ngoài ra, HLV Tiền cũng yêu cầu tiền vệ công Viết Cầu tự tin đột phá thẳng vào trung lộ, gây sức ép ngay vị trí hai trung vệ Cuba để họ phải sơ sót hoặc phạm lỗi. Những tính toán của HLV Tiền hoàn toàn chính xác và hiệu quả khi toàn đội đã biến những chỉ đạo của ông thành hiện thực.
20 phút lội ngược dòng ngoạn mục
Một chút chủ quan sau khi hoàn toàn lấn lướt ở hiệp 1, đồng thời bất ngờ trước lối đá chủ động tấn công áp sát của toàn đội Thể Công, đội Cuba nhanh chóng rơi vào thế bị động và trở nên lúng túng.
Chuyện phải đến đã đến. Phút 70, Thái Nguyên Bền từ cánh phải di chuyển qua cánh trái, dùng tốc độ đột phá xuống sát đường biên ngang cuối sân rồi tạt bóng mạnh vào vùng cấm địa. Bóng đi ngang mặt thành Cuba, Ba Đẻn từ dưới lao lên nhanh như tên bắn, bay người, đánh đầu đưa bóng vào lưới.
Vàoooooo.... Tiếng reo hò vang dội của 30 nghìn khán giả đã tạo nên âm thanh khủng khiếp mà vô cùng đáng yêu. Từ bàn gỡ 1-2 này, khán giả nhân cơ hội sự chật chội trên khán đài, tràn xuống sân ngồi ngay đường chạy tiếp tục cổ vũ đội nhà và liên tục hò reo điệp khúc Thể Công... Thể Công... Thể Công.
Phấn chấn, các cầu thủ Thể Công liên tục tấn công. Phút 75, Viết Cầu đột phá vào vùng cấm địa, đi bóng thẳng vào cặp trung vệ Cuba, buộc trung vệ Dasilva phạm lỗi lao cả hai chân vào đôi chân khéo léo của Viết Cầu, khiến Viết Cầu ngã nhoài trên sân.
Tiếng còi trọng tài Huy Khôi - trọng tài số 1 của Việt Nam vang lên, cùng lúc tay chỉ vào chấm phạt đền 11 m. Một quyết định hoàn toàn chính xác, không gặp phải bất kỳ phản ứng nào của các cầu thủ Cuba. Phan Văn My - chuyên gia đá phạt đền của đội Thể Công - dễ dàng đưa bóng vào góc xa bên trái thủ môn hộ pháp Raynoso.
Tỷ số là 2-2! Tất cả khán giả sân Hàng Đẫy bùng nổ. Khán giả không chỉ hò reo mà còn ném tung lên trời tất cả những gì có thể ném được lên cao. Một cảnh tượng tuyệt đẹp.
Và rồi, không biết ai đó trong 11 niềm hy vọng của Thể Công đã hét vang: "Cố gắng anh em ơi, hữu nghị là quyết thắng". Bao nhiêu mệt mỏi vì phải thi đấu trên mặt sân sũng nước rất mất sức đã tan biến. Liều kích thích tinh thần thật khủng khiếp, từ phút 76, các cầu thủ Thể Công vẫn sung sức thi đấu như những phút đầu tiên của trận đấu.
Toàn đội Thể Công tràn lên phần sân Cuba và gây sức ép liên tục khiến hàng phòng thủ cao lớn của Cuba phải rối loạn. Khi chỉ còn hai phút kết thúc trận đấu, một đường chuyền bất ngờ 40 m được chuyển từ biên phải chéo sang cánh trái, như một cơn lốc. Vẫn là Ba Đẻn lao nhanh xuống khống chế bóng và một động tác chích bóng về phía trước loại được hậu vệ Cuba, đồng thời tạt bóng ngay vào trung lộ cho nhiều cầu thủ áo đỏ - màu áo thi đấu truyền thống của Thể Công - tràn xuống. Viết Cầu là người nhanh nhất, chọn vị trí chính xác nhất để sút bóng tung lưới Cuba, ấn định kết quả chung cuộc 3-2.
Thật là một trận thắng để đời của Thể Công. Một thắng lợi biến giấc mơ thành hiện thực: chiến thắng mừng ngày Quốc Khánh lần thứ 25.
Bất ngờ nối tiếp bất ngờ cùng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Trận đấu kết thúc đã lâu nhưng chiếc ôtô 40 chỗ chờ sẵn ở cửa số 10 sân Hàng Đẫy không thể chở đội về doanh trại vì khán giả quá đông. Người hâm mộ vây kín sân, xe không thể di chuyển trước vòng vây yêu thương trùng trùng điệp điệp của khán giả cùng những chiếc xe đạp (thời chiến gian khó, người dân di chuyển chủ yếu bằng xe đạp). Người dân không chỉ mong muốn được bắt tay, sờ chiếc áo thi đấu, trò chuyện, mà còn muốn dùng xe đạp của mình chở các cầu thủ về sân Cột Cờ, từ sân Hàng Đẫy về nơi tập trung đội bóng chỉ khoảng hai km.
Tuy nhiên các cầu thủ chỉ muốn đi bộ cho đỡ căng cơ. Được phép của Ban huấn luyện, anh em cầu thủ cởi giày cầm trên tay. Khán giả ùa tới cầm giày giúp các cầu thủ, vừa đi vừa nói chuyện thân tình suốt dọc đường Nguyễn Thái Học. Đến ngã tư Nguyễn Thái Học với Hàng Bột (phố Tôn Đức Thắng ngày nay) thì không thể đi được nữa vì mọi người vây kín xung quanh chiếc ôtô đen hô vang "Hoan hô Đại tướng" rất trật tự và phấn khởi. Cửa kính xe ôtô dần kéo xuống, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vươn người ra bên ngoài, bắt tay những người đứng gần, ông cười rất tươi và vẫy tay với các cầu thủ Thể Công.
Lúc này người dân đồng thanh hô vang: "Hoan hô Đại tướng. Hoan hô Thể Công. Hoan hô, hoan hô". Mọi người cùng tự động giãn ra, chừa chỗ trống cho các cầu thủ Thể Công lần lượt từng người đến bắt tay Đại tướng ngay tại ngã tư đường phố trong âm vang chào mừng Quốc Khánh 2/9.
Về đến nơi, các cầu thủ đều mệt nhoài nhưng lâng lâng sung sướng. Con đường chỉ có hai km mà gần một tiếng đồng hồ mới về được đến nơi. Vừa tắm xong, bỗng Đoàn phó chính trị viên Ngô Xuân Quýnh đứng giữa sân gọi to: "Tất cả anh em khẩn trương, quân phục chỉnh tề, tập trung tại phòng họp tầng I, tòa nhà Câu lạc bộ, Đại tướng đến thăm và chúc mừng!".
Khi toàn đội đến họp đã thấy Đại tướng ngồi chờ đợi từ trước. Ông cười rất tươi và lần lượt bắt tay từng chiến sĩ - cầu thủ. Đại tướng nói ông rất vui, mặc dù hôm nay tắc đường, vừa về đến nhà, nhưng vui quá, nên Đại tướng tới chúc mừng và khen ngợi đội Thể Công ngay. Đại tướng nói: "Hôm nay các đồng chí đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ: hữu nghị và thắng lợi. Các đồng chí đã làm rạng danh bộ đội Cụ Hồ, góp phần làm ngày Quốc Khánh thêm vui, thêm ý nghĩa".
Toàn đội Thể Công không ai quên được trận đấu để đời này, một trận đấu không chỉ chiến thắng trong tình hữu nghị chào mừng Quốc khánh, mà còn gắn liền với những kỷ niệm về Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Kỳ 1, Còn tiếp.
(Trích sách "Bóng đá Việt Nam (1896-2025): Ký ức và khát vọng")