Ghi nhận tại phường Dĩ An (TP HCM), chị Thùy Dương, chủ cơ sở bán bánh bao cá chép và tài lộc, cho biết lượng đơn đặt hàng năm nay giảm tới 90% so với năm trước. Những năm trước, sát ngày 23 tháng Chạp, cơ sở của chị thường nhận từ 400 đến 500 đơn mỗi ngày. Năm nay, dù chất lượng và mẫu mã sản phẩm không thay đổi, lượng khách mua giảm rõ rệt.
Theo chị Dương, nhiều khách quen thông báo không còn nhu cầu mua bánh cá chép để cúng, thay vào đó chỉ chuẩn bị mâm lễ đơn giản với trái cây hoặc xôi.
Tại phường Xuân Hòa, chị Hằng, chủ một tiệm bánh chay chuyên bán rau câu cá chép và hồ sen cá chép, cho biết doanh số dịp ông Công ông Táo năm nay giảm khoảng 20% so với cùng kỳ. Cửa hàng đã chủ động làm bánh với kích cỡ nhỏ hơn để phù hợp nhu cầu và túi tiền người mua, song sức mua vẫn không cải thiện. Theo chị Hằng, lượng đặt hàng cho ngày cúng ông Công ông Táo có xu hướng giảm dần qua từng năm.
Ở khâu phân phối sỉ, thị trường cũng kém sôi động. Ông Hoàng, một đầu mối cung cấp sỉ bánh cá chép và hoa sen tại TP HCM, cho biết những năm trước ông thường phải ngưng nhận đơn từ trưa ngày 22 tháng Chạp do quá tải. Năm nay, ông vẫn nhận đơn đến sáng ngày 23. "Năm ngoái gia đình tôi còn thuê thêm nhân viên giao hàng để kịp giờ cúng, còn năm nay chỉ người nhà tự đi giao", ông Hoàng nói.
Không chỉ bánh cá chép tạo hình, thị trường cá chép sống phục vụ cúng lễ cũng hạ nhiệt. Tại nhiều chợ truyền thống ở TP HCM, lượng người mua cá chép thưa thớt hơn so với mọi năm, dù giá bán thấp hơn và nguồn cung khá dồi dào.
Bà Hoa, tiểu thương bán cá chép tại chợ Xóm Mới, phường An Hội Đông, cho biết một bịch hai con cá chép cỡ ba đầu ngón tay hiện có giá 30.000-35.000 đồng, giảm khoảng 10.000 đồng so với năm ngoái, song sức mua vẫn ảm đạm.
Tại chợ Bà Chiểu, phường Gia Định, số sạp bán cá chép sống năm nay giảm khoảng 30%. Nhiều tiểu thương cho biết họ chỉ nhập lượng hàng vừa phải để tránh tồn kho. Có sạp đến giữa buổi sáng vẫn chưa bán hết số cá lấy về. Ở khâu đầu mối, ông Trịnh Duy Tình, chủ vựa cá Phú tại chợ đầu mối Bình Điền, cho biết lượng cá chép nhập về dịp này chỉ hơn một tấn, thấp hơn nhiều so với mức 2-3 tấn của những năm trước.
Theo các tiểu thương, sự trầm lắng của thị trường cá chép sống không chỉ đến từ sức mua chung suy yếu mà còn do thói quen thả cá của người dân đang thay đổi. Nhiều gia đình sống tại chung cư hoặc khu đô thị không thuận tiện trong việc mang cá đi thả ra sông, kênh rạch nên hạn chế mua cá sống về cúng. Một bộ phận người tiêu dùng khác lo ngại vấn đề môi trường, chất lượng nguồn nước và việc thả cá không đúng nơi quy định, từ đó chuyển sang các hình thức cúng lễ gọn nhẹ hơn.
Với bánh cá chép tạo hình, nguyên nhân giảm sức mua còn đến từ việc sản phẩm này đã mất dần yếu tố mới lạ. Sau nhiều năm được sản xuất hàng loạt với mẫu mã tương đối giống nhau, bánh cá chép không còn tạo được sức hút như giai đoạn đầu. Thị trường nhanh chóng bão hòa khi nhiều cơ sở cùng tham gia sản xuất, trong khi người tiêu dùng ngày càng cân nhắc kỹ với các sản phẩm mang tính thời vụ, trang trí.
Bên cạnh đó, xu hướng thắt chặt chi tiêu cũng tác động rõ đến quyết định mua sắm. Người tiêu dùng hiện ưu tiên mua đủ dùng, hạn chế mua hoang phí hoặc mua theo trào lưu. Thời điểm cận Tết, việc sử dụng nhiều sản phẩm từ tinh bột và đồ ngọt dễ gây cảm giác ngán. Trong bối cảnh xu hướng hạn chế đường và tinh bột ngày càng phổ biến, các loại bánh ngọt, rau câu trang trí không còn là lựa chọn ưu tiên trong mâm cúng của nhiều gia đình.
Để kích cầu, nhiều cơ sở sản xuất và cửa hàng đã điều chỉnh chiến lược bán hàng. Giá các set bánh gồm cá chép, thỏi vàng và hoa sen hiện dao động từ 40.000 đến 200.000 đồng một set, giảm khoảng 10-15% so với cùng kỳ năm ngoái. Phân khúc bình dân được đẩy mạnh, bánh có kích cỡ nhỏ hơn, số lượng vừa phải nhằm phù hợp xu hướng mua sắm tiết chế của người tiêu dùng.
Ở các mặt hàng cúng khác, thị trường tương đối ổn định. Giá hoa và trái cây dịp ông Công ông Táo chỉ tăng nhẹ so với ngày thường. Bó cúc vàng 10 bông có giá 40.000-45.000 đồng, tăng khoảng 5.000 đồng. Hoa đồng tiền, lay ơn chưa ghi nhận biến động đáng kể. Tiểu thương cho biết sức mua các mặt hàng này tăng so với ngày thường nhưng đi ngang, thậm chí giảm nhẹ so với cùng kỳ năm ngoái, phản ánh một mùa cúng ông Công ông Táo kém sôi động hơn so với trước.
Thi Hà