Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus ngày 12/2 nhắc lại một số quốc gia, đặc biệt là Mỹ, từng công khai tuyên bố nắm giữ tin tức tình báo về vấn đề này. Ông cho biết, vài tháng trước, WHO đã gửi văn bản hối thúc các quan chức cấp cao của Mỹ chia sẻ mọi thông tin hiện có.
"Chúng tôi hy vọng họ sẽ chia sẻ vì WHO vẫn chưa kết luận về nguồn gốc Covid-19. Việc hiểu rõ những gì đã xảy ra sẽ giúp chúng ta ngăn chặn đại dịch tiếp theo", ông Tedros nhấn mạnh tại cuộc họp báo.
Đại dịch Covid-19 đã cướp đi sinh mạng của khoảng 20 triệu người, tàn phá kinh tế toàn cầu, làm tê liệt hệ thống y tế và đảo lộn cuộc sống của hàng tỷ người trên thế giới. Kể từ khi những ca bệnh đầu tiên được phát hiện tại Vũ Hán, Trung Quốc vào cuối năm 2019, việc giải mã nguồn gốc virus luôn được xem là chìa khóa để ngăn chặn các đại dịch trong tương lai.
Các cuộc điều tra của WHO đến nay chưa đưa ra kết luận cuối cùng do thiếu bằng chứng, và mọi giả thuyết vẫn đang được xem xét. Bà Maria Van Kerkhove, Trưởng bộ phận quản lý mối đe dọa dịch bệnh và đại dịch của WHO, khẳng định: "Chúng tôi vẫn tiếp tục theo sát tất cả chính phủ có báo cáo tình báo, bao gồm cả Mỹ. Tuy nhiên, ngoài những thông tin đã công khai, chúng tôi hiện chưa có được các báo cáo đó".
Gần 6 năm sau khi đại dịch bùng phát, cuộc tìm kiếm nguồn gốc virus SARS-CoV-2 vẫn là một trong những thách thức khoa học và chính trị lớn nhất toàn cầu, đồng thời tiếp tục là nguồn căng thẳng giữa các cường quốc. Hai giả thuyết chính là virus lây truyền tự nhiên từ động vật sang người, hoặc virus rò rỉ từ một phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Trung Quốc. Cả hai kịch bản đều không có bằng chứng thuyết phục cuối cùng nào được công bố để bác bỏ hoàn toàn kịch bản còn lại.
Giả thuyết nguồn gốc tự nhiên, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và phần lớn cộng đồng khoa học ủng hộ ban đầu, dựa trên kinh nghiệm với các đợt bùng phát virus corona trước đây như SARS và MERS. Báo cáo chung WHO - Trung Quốc năm 2021 kết luận khả năng lây từ dơi qua vật chủ trung gian là "rất có thể" và rò rỉ phòng thí nghiệm là "cực kỳ khó xảy ra", tuy nhiên, báo cáo này bị chỉ trích về sự thiếu minh bạch và dữ liệu thô từ phía Trung Quốc. Các nghiên cứu về gene chỉ ra sự tương đồng của virus với các chủng ở dơi, nhưng vật chủ trung gian cụ thể vẫn chưa được xác định.
Giả thuyết rò rỉ phòng thí nghiệm đã nhận được sự quan tâm và ủng hộ đáng kể từ Washington, đặc biệt dưới thời Joe Biden và Trump. Các báo cáo truyền thông, như của Wall Street Journal vào tháng 5/2021, dẫn tin tình báo Mỹ về việc ba nhà nghiên cứu tại Viện Virus học Vũ Hán nhập viện vào tháng 11/2019 với các triệu chứng tương tự Covid, đã làm dấy lên những nghi ngờ mới.
Về phần mình, Bắc Kinh kiên quyết bác bỏ giả thuyết rò rỉ phòng thí nghiệm, coi đây là động thái chính trị hóa vấn đề và cáo buộc Mỹ. Trung Quốc nhấn mạnh virus có nguồn gốc tự nhiên và thường xuyên từ chối yêu cầu tiếp cận đầy đủ dữ liệu thô hoặc các cơ sở nghiên cứu nhạy cảm, gây cản trở nghiêm trọng cho các cuộc điều tra quốc tế.
Trong khi đó, WHO đã liên tục kêu gọi sự minh bạch và hợp tác đầy đủ từ Trung Quốc, đồng thời thành lập các nhóm chuyên gia để tiếp tục nghiên cứu. Tuy nhiên, khả năng tiến hành một cuộc điều tra toàn diện và không bị cản trở vẫn còn hạn chế do thiếu sự đồng thuận và thông tin từ các bên. Đến nay, mặc dù đã có nhiều cuộc điều tra và giải mật thông tin từ các cơ quan tình báo Mỹ, không có "viên đạn bạc" nào được công bố để kết thúc cuộc tranh luận.
Bình Minh (Theo AFP, NY Times, Hill)