BS.CKII Ngô Trần Quang Minh, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8, cho biết virus Nipah lây truyền qua ba con đường chính.
Thứ nhất là từ ổ chứa tự nhiên sang người. Dơi ăn quả là vật chủ tự nhiên của virus Nipah. Dơi không biểu hiện bệnh nhưng có thể thải virus qua nước bọt, nước tiểu và phân, làm nhiễm vào trái cây, nhựa cây cọ, cây chà là mà chúng ăn hay làm tổ hoặc môi trường xung quanh. Con người chỉ có nguy cơ nhiễm bệnh khi ăn, uống hoặc tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm và dịch tiết đã bị nhiễm virus, chứ không bị lây chỉ vì sinh sống hay đi lại ở khu vực có dơi.
Thứ hai là lây từ động vật sang người. Virus Nipah còn có thể truyền qua động vật trung gian, điển hình là lợn. Việc tiếp xúc gần, chăm sóc, giết mổ động vật bị bệnh (do virus) tạo điều kiện để virus xâm nhập vào cơ thể người qua niêm mạc hoặc các tổn thương da.
Thứ ba, lây trực tiếp từ người sang người, dễ bị hiểu sai, theo bác sĩ Minh. Bác sĩ Minh giải thích, virus Nipah có thể lây giữa người với người, nhưng chủ yếu trong điều kiện tiếp xúc gần và kéo dài. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, virus Nipah không lây qua không khí xa, không lơ lửng dạng aerosol (các hạt rất nhỏ, < 5 micromet, treo lơ lửng trong không khí) như trong bệnh sởi hay Covid-19, và không có khả năng lây nhanh trong cộng đồng. Virus hiện diện trong nước bọt, dịch mũi họng và đờm của bệnh nhân, có thể truyền qua giọt bắn hô hấp ở khoảng cách gần hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết khi chăm sóc (không có dụng cụ bảo hộ).
Về cơ chế gây bệnh, virus Nipah xâm nhập qua niêm mạc mũi, họng và phổi, gây viêm phổi nặng, tăng tiết dịch và làm tải lượng virus trong dịch hô hấp tăng cao. Những bệnh nhân có biểu hiện hô hấp rõ rệt vừa có nguy cơ diễn tiến nặng, vừa là nguồn lây chủ yếu cho người tiếp xúc gần. Đặc điểm đáng chú ý là tổn thương hô hấp thường xuất hiện đồng thời với tổn thương thần kinh, khiến bệnh có thể tiến triển nhanh trong thời gian ngắn.
"Virus Nipah không phải mầm bệnh lây lan âm thầm qua không khí, nhưng có thể gây nguy cơ cao trong gia đình và cơ sở y tế nếu không kiểm soát tốt tiếp xúc và dịch tiết", bác sĩ Minh nói.
Virus Nipah đang tái xuất tại bang Tây Bengal, Ấn Độ, với hai ca nhiễm và 3 ca nghi nhiễm, hơn 100 người phải cách ly. Nhiều nước siết kiểm dịch biên giới để ngăn nguy cơ dịch lây lan. Ngày 29/1, Ấn Độ tuyên bố đã kiểm soát được ổ dịch.
Virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia và từng gây ra hàng loạt đợt dịch tại Bangladesh, Singapore và Philippines. Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận tỷ suất lây nhiễm virus Nipah thấp, chỉ 0,33% nhưng tỷ lệ tử vong cao 40-75% và để lại di chứng nặng cho người sống sót.
Hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu bệnh do virus Nipah. Người dân được khuyến cáo thực hiện ăn chín, uống sôi, tuyệt đối không ăn trái cây có dấu vết bị động vật cắn và tránh tiếp xúc trực tiếp với động vật hoang dã. Người trở về từ vùng có dịch cần tự chủ động theo dõi sức khỏe trong 14 ngày và đến ngay bệnh viện nếu có triệu chứng sốt hoặc viêm đường hô hấp, nhằm bảo vệ bản thân, ngăn chặn nguy cơ mầm bệnh lây lan vào cộng đồng.
Nhật Thành
| Độc giả gửi câu hỏi về hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp |