Đây là góc nhìn GS. Alisha Holland chia sẻ trong khuôn khổ Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam 2026 và Lễ trao giải Vietnam AI Contest 2025 tại Đại học Kinh tế Quốc dân.
Bằng hai câu chuyện rất đời thực - một từ giảng đường Harvard và một từ nghiên cứu về quản trị nhà nước, chống tham nhũng - GS Alisha Holland đã làm nổi bật “tâm điểm” của kỷ nguyên AI: không chỉ là năng lực công nghệ, mà là năng lực con người và thể chế để sử dụng AI đúng cách.
GS Alisha Holland trong phần trình bày tại diễn đàn. Ảnh: VLAB Innovation
Điểm khác biệt nhất trong bài phát biểu của GS. Alisha Holland nằm ở cách bà đặt trọng tâm. Trong khi thế giới tràn ngập khẩu hiệu “AI-powered”, “AI-assisted”, bà đặt một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng có sức “lật” cả cuộc thảo luận: AI được sử dụng cho ai, và nhằm mục đích gì?
Câu hỏi này kéo AI ra khỏi “hào quang công nghệ” và đưa AI về đúng bản chất: một công cụ phản chiếu lựa chọn của con người. Theo bà, AI có thể tạo ra giá trị rất lớn, nhưng cũng có thể dẫn đến những kết quả nghịch lý - thậm chí gây lãng phí và làm thui chột tư duy - nếu chúng ta dùng AI như một “cái nạng” thay vì một “đòn bẩy”.
GS. Alisha Holland dẫn chứng: khi AI phổ biến, nhiều giảng viên chọn cách cấm AI, nhưng thực tế sinh viên vẫn dùng. Kết quả là bà nhận được “một trong những nhóm bài luận tệ nhất” từng thấy - không phải vì sinh viên kém, mà vì sinh viên ngừng tư duy và hỏi AI rằng “tôi nên viết gì?”.
Từ đó, GS Alisha Holland không cổ vũ “tôn thờ AI”, cũng không ủng hộ “cấm AI”. Bà chỉ ra hướng thứ ba: dạy cách dùng AI đúng mục đích, đúng vai trò - AI hỗ trợ tư duy, chứ không thay thế tư duy.
Từ giảng đường đến quản trị công, AI chỉ hiệu quả khi có “dữ liệu nền” và “cơ chế đúng”
Nếu thông điệp thứ nhất là “đúng mục đích”, thì thông điệp thứ hai là “đúng điều kiện”. Bài phát biểu của GS. Alisha Holland còn kết nối hai lĩnh vực tưởng xa nhau: giáo dục đại học và quản trị - chống tham nhũng, để chứng minh một nguyên lý chung: AI chỉ phát huy sức mạnh khi có nền tảng dữ liệu đủ tốt và cơ chế triển khai phù hợp.
Trong giáo dục: từ “cấm AI” đến “đánh giá năng lực tương tác với AI”
Ở câu chuyện Harvard, GS. Alisha Holland mô tả phản ứng phổ biến: nhiều trường chuyển từ bài luận sang thuyết trình miệng, kiểm tra tại lớp… để tránh gian lận. Đó là một cách, nhưng không phải điều giáo dục mong muốn, vì mục tiêu của giáo dục là giúp sinh viên biết sử dụng AI hiệu quả.
Giá trị học thuật ở đây là bà nêu đúng “bài toán đo lường” mà giáo dục hiện đại đang vướng: làm sao đánh giá cách sinh viên tương tác với AI?
Đây là gợi ý thực tiễn cho các trường đại học Việt Nam: thay vì chỉ tranh luận “cho dùng hay cấm dùng”, hãy thiết kế lại đánh giá theo hướng đo tư duy + đo năng lực sử dụng AI. Nếu làm được, AI sẽ trở thành “đòn bẩy” để sinh viên viết tốt hơn, nghĩ sâu hơn, học nhanh hơn.
GS Alisha Holland trong phần trình bày tại diễn đàn. Ảnh: VLAB Innovation
Trong quản trị công: chống tham nhũng không thể “đi tắt” nếu thiếu dữ liệu minh bạch
Ví dụ thứ hai của GS. Alisha Holland về xây dựng chính phủ hiệu quả và phòng chống tham nhũng, đặc biệt trong mua sắm công: nơi chính phủ ký hợp đồng mua hàng hóa, dịch vụ, xây dựng hạ tầng… đồng thời là “điểm nóng” rủi ro tham nhũng trên toàn cầu.
GS. Alisha Holland chỉ ra tiềm năng rất rõ: các mô hình ngôn ngữ lớn có thể đọc khối lượng hợp đồng khổng lồ, phát hiện điều khoản rủi ro, “đánh dấu” điểm bất thường, xác định nguy cơ quan chức trục lợi.
Thông điệp này đem lại giá trị rất thực tiễn cho Việt Nam: muốn AI phục vụ quản trị tốt, không thể chỉ đầu tư công nghệ; phải đầu tư minh bạch hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình công bố, và xây dựng văn hóa trách nhiệm. AI không thay thế thể chế - AI chỉ tăng tốc cho một thể chế đã sẵn sàng.
GS. Alisha Holland đưa ra điểm kết: AI là công cụ then chốt cho phát triển, có thể tạo ra lực lượng lao động năng suất vượt xa tưởng tượng, và giúp chính phủ phục vụ người dân hiệu quả hơn - nhưng chỉ khi xã hội nghiêm túc suy nghĩ AI nên dùng để làm gì và dùng thế nào cho đúng mục đích.
Với người trẻ, thông điệp có thể hiểu như một “lời nhắc nghề nghiệp” trong kỷ nguyên AI: Đừng ngừng tư duy chỉ vì AI trả lời nhanh. Hãy học cách hỏi đúng và kiểm chứng đúng. AI không thông minh hơn bạn khi bạn thực sự làm việc nghiêm túc; AI chỉ mạnh khi bạn dùng nó để phản biện, cải thiện, mở rộng góc nhìn.
Trong quản trị công, nếu dữ liệu không minh bạch, AI có thể trở thành bình phong cho sự lãng phí. Trong giáo dục, nếu mục đích không đúng, AI có thể trở thành công cụ “làm thay” khiến năng lực tụt dốc.
Với cộng đồng AI rộng hơn, bà gửi gắm một tinh thần phù hợp với giới trẻ Việt Nam: đổi mới sáng tạo không chỉ là làm ra sản phẩm “chạy được”, mà là làm ra sản phẩm đáng tin, đáng dùng, đúng mục đích và tạo ra tác động xã hội tích cực.
Chính những thông điệp này góp phần làm nổi bật tinh thần của Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam 2026: không chỉ “nói về AI”, mà định hình cách xã hội sử dụng AI. Đồng thời, đó cũng là lời nhắn giàu ý nghĩa dành cho người trẻ: trong kỷ nguyên AI, thứ quyết định bạn đi xa không chỉ là kỹ thuật, mà là tư duy, trách nhiệm và mục đích bạn theo đuổi.
(Nguồn: VLAB Innovation)