Ngày 18/3 tại Hà Nội, Báo Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với Cục Khí tượng thủy văn và Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”, hưởng ứng Ngày Nước Thế giới (22/3) và Ngày Khí tượng Thế giới (23/3).
Tại đây, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành nhấn mạnh thiên tai trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất, cường độ và mức độ cực đoan dưới tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Cục KTTV
Trong giai đoạn 2021-2025, mỗi năm Việt Nam trung bình chịu ảnh hưởng của từ 10-12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, cùng hàng trăm đợt mưa lớn, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Chỉ trong 5 năm gần đây, thiên tai đã làm hơn 1.500 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Theo ông Thành, không chỉ gia tăng về số lượng, nhiều loại hình thiên tai còn có xu hướng xảy ra trên phạm vi hẹp nhưng với cường độ lớn và diễn biến nhanh.
Thực trạng này khiến công tác dự báo gặp nhiều khó khăn, đồng thời làm giảm thời gian chuẩn bị ứng phó của chính quyền và người dân.
Ông Nguyễn Xuân Hiển, PGĐ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cũng cho biết, biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai diễn biến bất thường và khốc liệt trên toàn cầu. Giai đoạn 2015-2025, cơ quan chức năng ghi nhận những năm nóng kỷ lục, đặc biệt là năm 2024, khi nhiệt độ vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Tại Việt Nam, tác động này thể hiện rõ qua các kỷ lục cực đoan như hạn mặn lịch sử ở Đồng bằng sông Cửu Long năm 2020, siêu bão Yagi năm 2024 và mưa lũ đặc biệt lớn trên 21 lưu vực sông vào năm 2025.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn
Thứ trưởng Bộ NN&MT cho biết, dù hệ thống và năng lực dự báo đã được cải thiện, thời hạn dự báo kéo dài và độ tin cậy nâng cao, song các phương pháp truyền thống vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là trước các hiện tượng thời tiết cực đoan quy mô nhỏ, cường độ lớn và biến đổi nhanh.
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Cục KTTV
Điều này đặt ra yêu cầu công tác dự báo tiếp tục đổi mới theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn, đồng thời tận dụng các thành tựu mới của khoa học và công nghệ.
Theo ông Lê Công Thành, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến thông minh và hệ thống quan trắc tự động đang mở ra khả năng thay đổi căn bản phương thức dự báo và cảnh báo thiên tai.
“Các công nghệ này cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nâng cao độ chính xác của dự báo, tăng cường khả năng phân tích rủi ro và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng loại hình thiên tai”, ông Thành nhấn mạnh.
Tại hội thảo, các tham luận tập trung vào nhiều hướng tiếp cận công nghệ trong dự báo và cảnh báo thiên tai. Các chuyên gia nhấn mạnh cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho công tác phòng, chống thiên tai.
Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai Cao Đức Phát chia sẻ, ngành khí tượng thủy văn đã có nhiều cố gắng nâng cao năng lực dự báo chính xác và cảnh báo sớm thiên tai để giúp chính quyền cơ sở và người dân chủ động hơn trong phòng tránh, từ đó giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.
“Tuy nhiên, chúng ta mong muốn có cách hữu hiệu hơn để đưa các thông tin dự báo, cảnh báo đến sát hơn và nhanh hơn tới các cộng đồng dân cư”, ông Phát nói.
Theo ông Nguyễn Xuân Hiển, để ứng phó, ngành khí tượng thủy văn đang đẩy mạnh chuyển đổi số với 4 trụ cột chính: nâng cấp quan trắc thông minh (IoT), ứng dụng siêu máy tính CRAY cho mô hình dự báo phân giải cao (3km), triển khai AI trong giám sát bão và cảnh báo lũ quét thời gian thực đến cấp xã.
"Dù công nghệ hiện đại đã giúp cải thiện độ chính xác, nhưng việc dự báo định lượng mưa lớn và cường độ bão vẫn là thách thức kỹ thuật lớn cần tiếp tục đầu tư nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi trong tương lai", ông Hiển bày tỏ.
Ông Lê Công Thành nhấn mạnh, Bộ NN&MT đang triển khai nhiều định hướng quan trọng nhằm hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn và nâng cao năng lực cảnh báo sớm thiên tai. Một trong những định hướng quan trọng là đưa thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận nhất, thông qua các nền tảng số, các ứng dụng trên thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh.
Thời tiết 10 ngày tới: Nắng áp đảo, miền Bắc vẫn chưa dứt không khí lạnh
Thời tiết trên cả nước đang bước vào giai đoạn ổn định với nắng trải đều ở hầu khắp các vùng. Xen kẽ, một đợt không khí lạnh khiến nền nhiệt miền Bắc giảm nhẹ.
Vì sao năm 2026 nắng nóng có thể đến sớm, gay gắt hơn và mưa bão khó lường?
Theo chuyên gia, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn so với năm 2025. Mưa bão cũng diễn biến khó lường.