Thông tin do con gái của cụ bà là bà Hợp, 59 tuổi, sinh sống tại TP HCM, kể lại. Dù mẹ đã mất hơn 10 năm, bà Hợp vẫn ám ảnh về quãng thời gian cụ bà chống chọi với bệnh zona thần kinh và cơn đau sau zona. Ban đầu, cụ bà chỉ nổi vài nốt mụn nước ở nách. Đúng vào cuối tuần, gia đình nghĩ là bệnh ngoài da thông thường nên chưa đưa đi khám.
Chỉ hai ngày sau, các nốt mụn lan thành dải lên vai, tai và đầu, kèm đau nhức dữ dội. Khi đi khám, bà được chẩn đoán bị zona thần kinh. Vì điều trị muộn, bệnh tình "hành" bà cụ kéo dài, sau đó lại bị biến chứng đau dây thần kinh sau zona.
Nhiều đêm liền, cụ không thể nằm ngủ, chỉ ngồi gục trên ghế vì cảm giác đau buốt như kim châm, bỏng rát khắp vùng tổn thương. Ngay cả gió thoảng qua da cũng khiến bà đau bật khóc.
"Mẹ tôi có bệnh tim. Khi phát bệnh, đúng lịch thay máy mới nhưng sức khỏe bà không bảo đảm nên phải hoãn mổ. Sau đó, mẹ tôi không còn cơ hội phẫu thuật", bà Hợp kể.
Từ trải nghiệm này, bà Hợp không còn xem zona là bệnh da liễu đơn giản. Khi biết có vaccine phòng bệnh, bà cùng chồng rủ thêm một số hàng xóm đăng ký tiêm ngừa.
Bà Minh, 52 tuổi, ở Nam Định, có bệnh nền tăng huyết áp, cũng bị zona thần kinh liên sườn hơn một tháng trước. Các cơn đau rát lúc âm ỉ, lúc như luồng điện chạy dọc mạn sườn. Áo chạm nhẹ vào vùng da tổn thương cũng khiến bà đau nhói.
"Có khi chỉ hít thở mạnh cũng đau. Nhiều đêm tôi chỉ chợp mắt 2-3 tiếng rồi tỉnh vì đau không chịu nổi. Từ khi bị bệnh, tôi gần như không làm được việc gì", bà Minh nói.
Trước đây, bà Minh vẫn đi làm đồng, trồng hoa màu. Hơn một tháng qua, bà ăn uống kém, mệt mỏi, phải hủy kế hoạch vào TP HCM thăm gia đình con gái để điều trị.
Bác sĩ Hà Mạnh Cường, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhiều người vẫn xem zona thần kinh là bệnh ngoài da thông thường nên tự điều trị hoặc đi khám muộn. Việc này có thể làm tổn thương nặng hơn, tăng nguy cơ đau dây thần kinh kéo dài sau zona.
Đau sau zona là biến chứng thường gặp, nhất là ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Cơn đau kéo dài có thể gây mất ngủ, chán ăn, suy nhược, giảm vận động và ảnh hưởng chất lượng sống. Với người có bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, tình trạng này có thể làm sức khỏe suy giảm rõ hơn.
Theo bác sĩ Cường, nhiều bệnh nhân mô tả cơn đau sau zona như bị kim đâm, điện giật hoặc bỏng rát. Một số người không nguy kịch trực tiếp vì zona, nhưng suy kiệt do đau kéo dài, mất ngủ và ăn uống kém.
Zona thần kinh do virus varicella zoster gây ra. Đây cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi người bệnh khỏi thủy đậu, virus có thể tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh và tái hoạt động khi miễn dịch suy giảm, gây zona.
Bệnh đã có thuốc kháng virus, song cần dùng sớm, tốt nhất trong vòng 72 giờ đầu từ khi xuất hiện tổn thương da. Điều trị kịp thời giúp giảm mức độ bệnh, rút ngắn thời gian lành tổn thương và giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona.
Bác sĩ Cường khuyến cáo người dân không tự đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc hoặc chờ bệnh tự khỏi. Khi có cảm giác đau rát, châm chích một bên cơ thể, kèm mụn nước mọc thành chùm, người bệnh nên đi khám sớm.
Người mắc zona cũng cần hạn chế tiếp xúc gần với người chưa từng mắc thủy đậu, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch. Virus có thể lây qua dịch trong mụn nước và gây thủy đậu ở người chưa có miễn dịch.
Bên cạnh phát hiện và điều trị sớm, tiêm vaccine là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc zona thần kinh cũng như tái nhiễm và biến chứng đau sau zona. Hiện Việt Nam có vaccine Shingrix, dùng cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Lịch tiêm gồm hai mũi, theo chỉ định của bác sĩ.
Hoàng Yến