Làn sóng bạo lực bùng phát tại bang Jalisco cuối tuần qua đã đặt công tác chuẩn bị cho World Cup 2026 của Mexico vào tình thế nhạy cảm. Nguyên nhân xuất phát từ việc lực lượng an ninh Mexico tiêu diệt Nemesio Oseguera Cervantes - còn gọi là "El Mencho" - thủ lĩnh băng đảng ma túy khét tiếng Jalisco New Generation Cartel (CJNG).
Sau vụ việc, các nhóm vũ trang được cho là thành viên CJNG đã đụng độ với quân đội, đốt xe, lập rào chắn trên nhiều tuyến đường và phóng hỏa cơ sở kinh doanh tại khu vực đô thị Guadalajara. Một vụ bạo loạn nhà tù cũng xảy ra tại Puerto Vallarta. Chính quyền bang Jalisco ban bố báo động đỏ - mức cảnh báo an ninh cao nhất - đồng thời tạm dừng giao thông công cộng, lớp học trực tiếp và các sự kiện đông người.
Guadalajara là một trong ba thành phố chủ nhà của Mexico tại World Cup 2026, bên cạnh Mexico City và Monterrey. Sân Estadio Akron, nằm ở Zapopan thuộc vùng đô thị Guadalajara, dự kiến tổ chức 4 trận vòng bảng từ ngày 11 đến 26/6/2026. Trước đó, địa điểm này sẽ đăng cai loạt trận play-off liên lục địa vào cuối tháng 3.
Trước những hình ảnh hỗn loạn lan rộng trên truyền thông quốc tế, nội bộ FIFA được cho là đã có những cuộc trao đổi khẩn. Một quan chức cấp cao của tổ chức này, đề nghị giấu tên, thừa nhận FIFA đang rất lo ngại khi theo dõi diễn biến tại Guadalajara và cảnh báo các trận play-off có thể trở nên "dễ tổn thương" nếu vấn đề an ninh không sớm được bảo đảm.
Đến tối 24/2, FIFA phát đi thông cáo chính thức đầu tiên, khẳng định an toàn và an ninh là ưu tiên hàng đầu và tổ chức này hoàn toàn tin tưởng vào năng lực của ba quốc gia đồng chủ nhà gồm Mexico, Canada và Mỹ. FIFA cho biết đang duy trì liên lạc thường xuyên với các cơ quan liên bang, bang và địa phương tại Mexico.
Cơ quan điều hành bóng đá thế giới từ chối bình luận về các giả định và suy đoán liên quan đến khả năng dời địa điểm thi đấu, song không đưa ra cam kết chắc chắn rằng các trận play-off sẽ vẫn diễn ra tại Guadalajara. Tại World Cup 2026, ngoài đăng cai bốn trận vòng bảng, Guadalajara còn tổ chức chuỗi sự kiện bên lề, bao gồm FIFA Fan Fest kéo dài 39 ngày tại trung tâm lịch sử thành phố.
Giới chuyên gia về tội phạm có tổ chức cho rằng phản ứng bạo lực sau khi một thủ lĩnh băng đảng bị tiêu diệt không phải điều bất thường. Theo học giả Nathan Jones - người nhiều năm nghiên cứu các băng đảng Mexico, đây gần như là "phản ứng tự động" nhằm gửi thông điệp răn đe tới chính quyền.
"Đó là cách các nhóm này thể hiện rằng họ vẫn còn sức mạnh và có thể gây tổn thất nếu bị tấn công", ông nhận định, đồng thời dự báo làn sóng bạo lực có thể kéo dài thêm vài ngày trước khi hạ nhiệt.
Tuy nhiên, yếu tố khó lường nằm ở cơ chế kế nhiệm trong nội bộ CJNG. Nếu tổ chức này nhanh chóng ổn định bộ máy lãnh đạo, tình hình có thể sớm được kiểm soát. Ngược lại, nếu xảy ra tranh giành quyền lực hoặc chính quyền tiếp tục truy quét các nhân vật kế nhiệm, nguy cơ phân rã thành nhiều phe phái có thể khiến bạo lực kéo dài.
Guadalupe Correa-Cabrera, chuyên gia nghiên cứu về các băng đảng "thế hệ mới", cho rằng CJNG hoạt động theo "mô hình nhượng quyền" với mạng lưới trải rộng toàn quốc. Cấu trúc này vừa giúp tổ chức linh hoạt, vừa tiềm ẩn nguy cơ chia tách khi mất đi nhân vật trung tâm.
Trong bối cảnh World Cup chỉ còn vài tháng, những biến động nội bộ như vậy khiến khả năng dự báo trở nên khó khăn. "Rất khó nói tình hình sẽ diễn biến theo hướng nào", bà nhận định.
Giới phân tích cho rằng khả năng các băng đảng trực tiếp nhắm vào World Cup 2026 là thấp. Lý do không chỉ là sự kiện sẽ được bảo vệ an ninh ở mức cao nhất, mà còn bởi các băng đảng ngày nay hoạt động như những "tập đoàn kinh doanh" đa ngành, kiểm soát từ buôn lậu, khai thác trái phép đến các dịch vụ hợp pháp.
Một sự kiện thể thao toàn cầu với hàng trăm nghìn du khách được xem là cơ hội sinh lợi hơn là mục tiêu phá hoại. Các nhóm tội phạm có thể hưởng lợi gián tiếp từ dòng tiền đổ vào lưu trú, dịch vụ và các hoạt động ngầm khác.
Dù vậy, một cuộc đối đầu kéo dài giữa chính phủ và CJNG có thể làm thay đổi tính toán này, đặc biệt nếu chiến dịch truy quét được mở rộng trên diện rộng.
Theo nguồn tin thân cận với FIFA, việc di dời trận đấu chỉ được cân nhắc như phương án cuối cùng, khi cả cơ quan an ninh lẫn đối tác thương mại đồng loạt cảnh báo rủi ro nghiêm trọng.
FIFA đã bán hàng chục nghìn vé cho 4 trận tại Guadalajara. Người hâm mộ đã đặt khách sạn và vé máy bay từ sớm, trong bối cảnh giá phòng giữa tháng 6/2026 từng được ghi nhận tăng hơn 400% so với thời điểm trước đó. Nếu thay đổi địa điểm, FIFA sẽ phải đối mặt với yêu cầu hoàn tiền, điều chỉnh kế hoạch vận chuyển, tái bố trí lực lượng an ninh và thậm chí sắp xếp lại sân tập - những khâu thường cần chuẩn bị trước nhiều tháng.
Các trận play-off liên lục địa vào cuối tháng 3 được xem là bài kiểm tra quan trọng. Nếu Guadalajara tổ chức trơn tru, đây sẽ là tín hiệu tích cực cho mùa hè 2026. Ngược lại, bất kỳ sự cố nào cũng có thể khiến áp lực gia tăng.
Chính quyền bang Jalisco cho biết đã triển khai thêm 2.000 binh sĩ và thành viên Vệ binh Quốc gia tới Guadalajara. Thống đốc Pablo Lemus khẳng định mục tiêu là khôi phục trật tự và sinh hoạt bình thường sớm nhất, đồng thời kêu gọi người dân theo dõi thông tin từ nguồn chính thống.
Trước đó, ông Lemus tuyên bố World Cup 2026 là vấn đề an ninh quốc gia và niềm tự hào dân tộc, cho biết liên bang sẽ tăng cường lực lượng quân đội và xây dựng trung tâm giám sát an ninh quy mô lớn tại khu vực đô thị Guadalajara.
Với việc cả thế giới đang dõi theo, Mexico hiểu rằng bất kỳ hình ảnh bất ổn nào cũng có thể ảnh hưởng tới uy tín của kỳ World Cup đầu tiên trong lịch sử do ba quốc gia đồng tổ chức.
Hiện tại, tình hình tại Guadalajara được cho là dần ổn định sau hai ngày căng thẳng. Tuy nhiên, sự kiện lần này cho thấy thách thức lớn nhất của World Cup 2026 tại Mexico không chỉ nằm ở khâu tổ chức, mà còn ở khả năng kiểm soát những biến động an ninh khó lường trong bối cảnh tội phạm có tổ chức vẫn là vấn đề nhức nhối của quốc gia này.
Hồng Duy (theo Sky Sports)