Khác với xăng khoáng thông thường, xăng E10 chứa 10% ethanol, là loại cồn có đặc tính hút ẩm và có thể hấp thụ hơi nước từ không khí. Khi lượng nước tích tụ vượt quá khả năng hòa tan của nhiên liệu, ethanol và nước có thể tách khỏi phần xăng nền, tạo ra hiện tượng tách nước.
Theo nghiên cứu của National Renewable Energy Laboratory (NREL) thuộc Bộ năng lượng Mỹ, hiện tượng tách lớp của xăng pha ethanol chủ yếu liên quan đến quá trình nhiên liệu hấp thụ hơi ẩm trong thời gian lưu trữ, đặc biệt trong môi trường ẩm. Vì vậy, nguy cơ phát sinh thường phụ thuộc vào thời gian tồn chứa, điều kiện bảo quản và mức độ tiếp xúc với không khí hơn là bản thân loại phương tiện sử dụng nhiên liệu đó.
Những loại máy móc nào dễ gặp hiện tượng tách nước nhiên liệu?
Tàu thuyền thường được xem là một trong những nhóm có nguy cơ cao nhất. Các phương tiện này thường hoạt động trong môi trường có độ ẩm lớn, liên tục tiếp xúc với hơi nước và không khí biển. Nhiên liệu cũng thường được chứa trong bình dung tích lớn và có thể lưu lại nhiều tuần hoặc nhiều tháng trước khi được sử dụng hết. Điều này làm tăng khả năng hơi ẩm xâm nhập và tích tụ trong nhiên liệu. Tổ chức BoatUS Foundation và các nhà sản xuất động cơ hàng hải như Yamaha Marine, Mercury Marine đều xem tàu thuyền là nhóm phương tiện cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng nhiên liệu chứa ethanol.
Chính vì vậy, nhiều tàu thuyền được trang bị bộ lọc tách nước chuyên dụng nhằm loại bỏ nước tự do trước khi nhiên liệu được đưa vào động cơ. Tuy nhiên, thiết bị này chỉ xử lý phần nước đã tách ra khỏi nhiên liệu dưới dạng giọt hoặc lớp nước tự do. Nếu xăng E10 đã xảy ra hiện tượng tách lớp, tức hỗn hợp ethanol và nước lắng xuống đáy bình chứa, bộ tách nước không thể khôi phục nhiên liệu về trạng thái ban đầu và trong nhiều trường hợp phần nhiên liệu bị tách lớp cần được loại bỏ hoặc thay mới.
Máy phát điện dự phòng cũng thuộc nhóm dễ gặp rủi ro. Nhiều máy chỉ được khởi động khi mất điện nên có thể không hoạt động trong thời gian dài, với bình xăng vẫn còn nhiên liệu. Trong điều kiện kho chứa ẩm cao hoặc thông gió kém, xăng E10 có nhiều thời gian và điều kiện lý tưởng hơn để hấp thụ hơi nước từ môi trường.
Tương tự, các loại máy nông nghiệp theo mùa vụ như máy cày, máy gặt hoặc máy bơm nước thường chỉ hoạt động trong một số thời điểm nhất định trong năm. Sau mùa vụ, thiết bị có thể được cất giữ trong thời gian dài mà không xả hết nhiên liệu, khiến nguy cơ suy giảm chất lượng xăng tăng lên so với các phương tiện sử dụng thường xuyên. Các thiết bị động cơ nhỏ như máy cắt cỏ, máy thổi lá hay máy cưa cũng tương đối nhạy cảm với nhiên liệu xuống cấp. Dù bình chứa nhỏ, chúng không được sử dụng thường xuyên và có hệ thống nhiên liệu đơn giản, khiến các vấn đề phát sinh từ nhiên liệu cũ hoặc lẫn nước biểu hiện rõ hơn.
Tại các nước có khí hậu lạnh, các loại phương tiện giải trí theo mùa như xe trượt tuyết (snowmobile), môtô nước cũng thường được nhắc đến trong các khuyến cáo về nhiên liệu chứa ethanol. Những phương tiện này có thể phải lưu kho suốt nhiều tháng giữa các mùa sử dụng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hiện tượng hấp thụ ẩm và tách lớp nếu nhiên liệu không được quản lý đúng cách.
Với các phương tiện hoặc máy móc không sử dụng thường xuyên, thường khoảng 3 tháng trở lên, nhiều nhà sản xuất và tổ chức trong ngành nhiên liệu khuyến cáo người dùng không nên để nhiên liệu tồn trữ quá lâu trong bình chứa. Nếu cần lưu kho dài hạn, nhiên liệu nên được xử lý bằng phụ gia ổn định nhiên liệu (fuel stabilizer), đồng thời vận hành động cơ trong thời gian ngắn sau khi thêm phụ gia để nhiên liệu đã xử lý lưu thông toàn bộ hệ thống. Tổ chức NREL và Renewable Fuels Association (RFA) đều khuyến cáo người dùng hạn chế lưu trữ nhiên liệu pha ethanol trong thời gian dài và áp dụng các biện pháp ổn định nhiên liệu nếu thiết bị phải ngừng hoạt động nhiều tháng liên tục.
Ngược lại, ôtô hiện đại thường ít gặp hiện tượng tách nước khi dùng E10 vì nhiên liệu được tiêu thụ liên tục, bình xăng được thiết kế kín hơn và có hệ thống kiểm soát hơi xăng. Trong điều kiện sử dụng bình thường, nhiên liệu hiếm khi nằm trong bình đủ lâu để tích tụ lượng nước cần thiết cho quá trình tách lớp xảy ra, trừ khi người dùng để trong thời gian dài không sử dụng.
Phạm Hải