Khi căng thẳng quanh vấn đề kiểm soát đảo Greenland leo thang, cả Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đều đang thể hiện lập trường cứng rắn. Ngày 17/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội rằng sẽ áp thuế nhập khẩu với 8 nước châu Âu từ tháng 2, cho đến khi Mỹ hoàn tất thương vụ mua lại đảo Greenland. Các quốc gia này gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan.
Động thái này khiến đại diện các nước châu Âu họp khẩn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron được cho là đã đề nghị EU kích hoạt công cụ chống cưỡng ép, hay còn gọi là "bazooka thương mại". Công cụ này có thể hạn chế khả năng Mỹ tiếp cận thị trường EU, hoặc áp đặt kiểm soát xuất khẩu cùng nhiều biện pháp trả đũa khác.
Trên CNN, Erica York - Phó chủ tịch phụ trách chính sách thuế liên bang tại tổ chức Tax Foundation cho biết cơ chế phòng vệ thương mại này vốn được thiết kế chủ yếu để đối phó với các quốc gia như Trung Quốc, chứ không phải với đồng minh như Mỹ.
Theo Reuters, EU cũng sẽ cân nhắc áp thuế trả đũa với 93 tỷ euro hàng hóa Mỹ. Biện pháp này vốn được công bố trước đó nhưng bị trì hoãn 6 tháng khi hai bên đạt thỏa thuận thương mại tháng 7 năm ngoái. Việc trì hoãn sẽ hết hiệu lực vào đầu tháng tới.
"Nếu nhìn vào những phản ứng ban đầu, ít nhất một số lãnh đạo châu Âu tỏ ra sẵn sàng cứng rắn. Với doanh nghiệp, những diễn biến cuối tuần qua đồng nghĩa một giai đoạn bất ổn mới liên quan đến đầu tư và xuất khẩu sang Mỹ lại bắt đầu", Carsten Brzeski - trưởng bộ phận kinh tế vĩ mô toàn cầu của ING, nhận định trong báo cáo ngày 18/1.
Năm 2025, căng thẳng thương mại từng khiến nhiều doanh nghiệp Mỹ dừng tuyển dụng để chờ đợi chính sách thuế quan rõ ràng hơn.
Brzeski dự báo việc tăng thuế có thể khiến GDP châu Âu giảm khoảng 0,25 điểm phần trăm năm nay. "Châu Âu vẫn phụ thuộc vào Mỹ trên nhiều phương diện, cả về kinh tế lẫn an ninh", ông giải thích.
Dan Hamilton - nhà nghiên cứu tại Viện Brookings cho rằng để sử dụng "bazooka thương mại" - như đình chỉ giấy phép của doanh nghiệp Mỹ hoặc đánh thuế dịch vụ, EU có thể mất nhiều tháng mới triển khai được.
"Những đe dọa mới nhất của ông Trump có nguy cơ phá vỡ các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đạt được với cả Anh và EU hồi giữa năm 2025, và làm căng thẳng thêm quan hệ với các đồng minh thân cận nhất", Hamilton nói.
EU đã thực thi thỏa thuận thương mại với Mỹ từ hè năm ngoái, dù thỏa thuận này vẫn chưa được ký chính thức. Một số lãnh đạo, trong đó có Thủ tướng Đức Friedrich Merz, ủng hộ thỏa thuận vì giúp tránh leo thang thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo châu Âu lại chỉ trích khi nó được công bố. Các phát biểu mới nhất của ông Trump càng khiến triển vọng của thỏa thuận này bấp bênh.
Manfred Weber - thành viên Nghị viện châu Âu (EP) viết trên X: "Vì những đe dọa của ông Donald Trump liên quan đến vấn đề Greenland, việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ - EU ở thời điểm này là không thể".
"Những hành động này ảnh hưởng lớn đến uy tín trong các cam kết của Mỹ. Điều đó sẽ gây tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu", Steven Durlauf - Giáo sư tại Trường Chính sách Công Harris thuộc Đại học Chicago nhận định.
Theo Cục Thống kê dân số Mỹ, năm 2024, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Mỹ và Đức đạt 236 tỷ USD. Con số này là 147,7 tỷ USD với Anh, Pháp là 103 tỷ USD và hàng chục tỷ đôla Mỹ mỗi nước với Thụy Điển, Na Uy và Phần Lan.
Tuy nhiên, ông Trump dường như cũng để ngỏ một lỗ hổng. Các mức thuế của ông chỉ nhắm vào một số quốc gia thành viên, chứ không phải toàn bộ EU. Vì thế, 8 nước này có thể chuyển hướng dòng thương mại trong khối thị trường chung để tránh thuế.
"Không có biên giới giữa Tây Ban Nha, Italy, Đức và Pháp. Nếu chỉ đánh thuế từng quốc gia riêng lẻ, họ có thể vận chuyển hàng hóa qua một nước khác khá dễ dàng", Joseph Foudy - Giáo sư tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York cho biết.
Dù vậy, mức thuế 10% có thể không gây chấn động kinh tế lớn bằng hệ quả dài hạn của mối quan hệ căng thẳng với các đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Bên cạnh đó, sự bất ổn trong chính sách thuế của ông Trump có thể khiến các đối tác dần né tránh Mỹ trong dài hạn.
"Bất ổn là kẻ thù của tăng trưởng", Durlauf nói. Ông cho rằng những quyết định chưa từng có tiền lệ của ông Trump "khiến nhiều thứ trở nên gần như không thể đảo ngược", khi các đồng minh mất niềm tin kể cả nếu một chính quyền mới lên thay.
Thậm chí, các mức thuế này cũng có thể bị chặn lại bởi Tòa án Tối cao Mỹ. Ngày 20/1, Tòa Tối cao dự kiến có buổi công bố phán quyết tiếp theo. Thị trường vẫn kỳ vọng các vụ kiện về thuế nhập khẩu sẽ có kết quả.
Trong thời gian qua, để đối phó thuế Mỹ, các đối tác thương mại lớn nhất của nước này đã chủ động tăng cường quan hệ với những quốc gia khác. Canada tuần trước công bố "quan hệ đối tác chiến lược" với Trung Quốc, chấp thuận nới lỏng thuế nhập khẩu và cho phép bán xe điện Trung Quốc tại đây. Thỏa thuận với khối Mercosur ở Nam Mỹ cũng được EU cũng thông báo cách đây vài ngày, khép lại 25 năm đàm phán thương mại.
"Khi tìm cách tiếp quản Greenland, chúng ta có thể đang đẩy các đồng minh quan trọng nhất ra xa", Foudy nói. Ông cho rằng chính sách này sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh xuất khẩu của Mỹ, đồng thời khiến doanh nghiệp trì hoãn các quyết định đầu tư vì tình hình bất ổn.
"Chi phí thực sự của các cuộc xung đột thuế quan là những nhà máy chưa bao giờ được xây dựng vì doanh nghiệp e ngại rủi ro", ông nói.
Hà Thu (theo CNN, Reuters)