Ở nhiều quốc gia, còi xe không được xem là công cụ để "giao tiếp" giữa các tài xế trên đường, thay vào đó là tín hiệu cảnh báo nguy hiểm mang tính khẩn cấp. Điều này được hình thành thông qua giáo dục giao thông nhất quán từ trường học đến đào tạo lái xe, kết hợp với chế tài xử phạt nghiêm khắc.
Khác với nhiều tuyến phố tại Việt Nam, nơi tiếng còi trở thành âm thanh quen thuộc để nhắc nhở, thúc giục hoặc thể hiện sự bực bội, ở các nước phát triển, việc bấm còi vô cớ thường bị coi là hành vi kém văn minh và vi phạm luật.
Giáo dục từ trường học
Tại Nhật Bản, giáo dục an toàn giao thông được triển khai từ bậc tiểu học với trọng tâm là hành vi và ý thức cộng đồng. Trong các tài liệu của Cơ quan Cảnh sát quốc gia và Bộ Giáo dục Nhật Bản, tiếng còi được mô tả như một âm thanh có thể gây giật mình, mất tập trung và ảnh hưởng đến những người xung quanh. Chính vì thế, trẻ em từ nhỏ được dạy rằng còi xe chỉ nên dùng khi có nguy hiểm thực sự, không phải để báo hiệu sự hiện diện của phương tiện hay yêu cầu người khác tránh đường.
Thụy Sĩ có cách tiếp cận tương tự với còi xe. Trong các chương trình giáo dục do Văn phòng Đường bộ Liên bang Thụy Sĩ (FEDRO) phối hợp với cảnh sát địa phương triển khai, học sinh được giải thích rằng tiếng ồn giao thông ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của cộng đồng. Vì vậy, việc sử dụng còi chỉ được chấp nhận trong tình huống khẩn cấp.
Củng cố hành vi khi đào tạo lái xe
Khi công dân đến tuổi để học lái xe, việc giáo dục về dùng còi xe tiếp tục được củng cố. Tại Anh, Highway Code quy định rõ còi chỉ được dùng để cảnh báo nguy hiểm. Việc tài xế bấm còi khi xe đang đứng yên, dừng đèn đỏ, trong khu dân cư ban đêm hoặc để thúc giục phương tiện khác đều bị coi là vi phạm pháp luật. Trong kỳ thi thực hành lái xe ở Anh, nếu thí sinh sử dụng còi không đúng mục đích, tức không để cảnh báo nguy hiểm, giám khảo có thể đánh giá hành vi đó là thiếu an toàn hoặc phán đoán kém, và bị trừ điểm.
Ở Đức, giáo trình đào tạo lái xe nhấn mạnh kiểm soát tốc độ, khoảng cách và cảm xúc cá nhân trước khi nghĩ đến việc sử dụng còi. Luật giao thông Đức quy định còi chỉ dùng để cảnh báo nguy hiểm, còn bấm còi vì bực bội hoặc để thúc giục người khác bị coi là hành vi gây rối trật tự giao thông.
Một trong những lý do khiến còi xe không được dùng như một công cụ giao tiếp giữa các tài xế nằm ở tính mơ hồ của âm thanh, vì tiếng còi không thể truyền tải chính xác thông điệp người bấm muốn nói, trong khi lại dễ khiến người khác giật mình hoặc phản ứng sai. Các tài liệu đào tạo lái xe tại châu Âu chỉ ra rằng nếu tài xế giao tiếp bằng còi sẽ làm tăng nguy cơ mất tập trung và khiến tình huống trở nên kém an toàn hơn.
Quan trọng hơn, nếu còi được dùng thường xuyên để thúc giục hay phàn nàn, giá trị cảnh báo nguy hiểm của nó sẽ không còn tác dụng. Khi tiếng còi vang lên nhiều, người tham gia giao thông sẽ không còn phản ứng mạnh trước những tình huống nguy hiểm thực sự. Vì vậy, các quốc gia trên muốn tài xế hiểu còi xe chỉ dành cho những trường hợp thực sự có rủi ro, để những người xung quanh dễ nhận biết khi nào là có nguy hiểm thực sự.
Các chế tài xử phạt
Bên cạnh giáo dục, việc xử phạt khi tài xế dùng còi sai mục đích cũng đóng vai trò lớn trong việc định hình thói quen. Tại Anh, tài xế có thể bị phạt tiền tối đa 1.000 bảng (35 triệu đồng) nếu sử dụng còi không đúng mục đích. Ở Thụy Sĩ, bấm còi vô cớ bị coi là hành vi gây ô nhiễm tiếng ồn và bị xử phạt theo quy định về môi trường sống. Tại Singapore, việc bấm còi khi không có nguy hiểm có thể bị phạt tiền, và trong một số trường hợp bị xem là gây rối trật tự công cộng.
Việc không dùng còi vô tội vạ khi tham gia giao thông cũng buộc tài xế phải điều chỉnh hành vi lái xe an toàn như giảm tốc, giữ khoảng cách hay nhường đường. Chính những điều này sẽ làm giao thông văn minh, an toàn cho tất cả mọi người, đồng thời tạo ra môi trường sống lành mạnh, giảm căng thẳng và hạn chế những xung đột không cần thiết.
Hồ Tân