Giới điều tra có thể được chi hàng triệu USD cho máy phân tích ADN, máy quét laser hiện trường, nhưng thứ đầu tiên bảo vệ tất cả chứng cứ đó tại hiện trường lại là cuộn băng nylon 20 USD.
Sáng 9/11/1888, khu phố Whitechapel ở phía đông London thức dậy bởi tiếng la hét của một người bán hàng. Trong căn phòng chật hẹp trên phố Dorset, thi thể Mary Jane Kelly, nạn nhân của kẻ giết người hàng loạt khét tiếng nhất thế kỷ 19, Jack the Ripper, nằm giữa khung cảnh kinh hoàng.
Chỉ ít phút sau, hàng trăm người đã kéo đến. Người dân chen nhau đứng sát cửa sổ, báo chí tràn vào khu vực, hàng xóm cố nhìn xem chuyện gì xảy ra. Cảnh sát chỉ còn cách dùng dây thừng căng quanh ngôi nhà và bố trí người đứng gác.
Cuối thế kỷ 19, đó là điều bình thường. Ngày nay, dải băng màu vàng in dòng chữ đen "POLICE LINE DO NOT CROSS" (Khu vực cảnh sát, cấm vượt qua) trở nên quen thuộc. Công chúng đều hiểu phía sau là một không gian bất khả xâm phạm.
Dải băng mỏng đó cũng là kết quả của hơn một thế kỷ thay đổi trong tư duy điều tra hình sự.
Trước khi dải băng này ra đời, nếu xảy ra án mạng trên đường phố, cảnh sát thường sử dụng bất cứ thứ gì có sẵn: dây thừng, hàng rào gỗ, xe ngựa, sau này là ô tô cảnh sát hoặc đơn giản là một nhóm cảnh sát đứng thành hàng để ngăn người dân hiếu kỳ.
Nhưng sau quá trình sử dụng, giới chức nhận ra dây thừng không tạo được cảm giác cảnh báo rõ ràng. Người dân vẫn có thể bước qua nếu tò mò. Cảnh sát cũng liên tục phải nhắc nhở từng người.
Đến cuối thế kỷ XIX, khi nhiếp ảnh bắt đầu được sử dụng trong điều tra, nhiều bức ảnh lịch sử còn cho thấy hàng chục người đứng ngay cạnh thi thể nạn nhân.
Một giáo sư người Pháp đã thay đổi mọi thứ
Bước ngoặt không đến từ cảnh sát, mà từ một giáo sư người Pháp. Năm 1910, bác sĩ và nhà tội phạm học Edmond Locard thành lập phòng thí nghiệm pháp y đầu tiên của cảnh sát tại Lyon.
Ông đưa ra nguyên lý nổi tiếng: "Mọi sự tiếp xúc đều để lại dấu vết." Ngày nay, nguyên lý này được gọi là Locard's Exchange Principle và vẫn được giảng dạy trong mọi trường đào tạo điều tra viên trên thế giới.
Hiểu đơn giản là mỗi khi một người bước vào hiện trường, họ không chỉ mang thứ gì đó đến mà còn lấy đi một thứ gì đó.
Một hung thủ có thể để lại tóc, sợi vải, đất bám trên giày, dấu vân tay, mồ hôi... Nhưng một cảnh sát bất cẩn hay bất cứ kẻ hiếu kỳ nào cũng có thể vô tình làm mất dấu giày của hung thủ hoặc mang tóc của mình vào hiện trường.
Đó là lý do Locard cho rằng nhiệm vụ đầu tiên của cảnh sát không phải là khám nghiệm mà là ngăn không cho bất kỳ ai tiếp xúc với hiện trường. Quan điểm này làm thay đổi hoàn toàn tư duy điều tra.
Những năm 1920-1950, dấu vân tay, nhiếp ảnh hiện trường, giám định máu và nhiều kỹ thuật pháp y phát triển rất nhanh. Hiện trường trở thành "kho chứng cứ" chứ không còn chỉ là nơi phát hiện thi thể.
Mỗi dấu chân đều có giá trị. Mỗi dấu bánh xe đều có thể dẫn tới hung thủ. Mỗi đầu lọc thuốc lá đều có thể giúp xác định người từng xuất hiện.
Điều đó khiến các lực lượng cảnh sát nhận ra rằng bảo vệ hiện trường phải trở thành bước đầu tiên trong mọi cuộc điều tra.
FBI sau này đưa nguyên tắc này vào cẩm nang đào tạo điều tra viên: Việc đầu tiên khi đến hiện trường là xác lập và bảo vệ khu vực, chỉ cho phép người có nhiệm vụ ra vào.
Dải băng vàng ra đời
Không có một cá nhân nào được ghi nhận là "cha đẻ" của băng niêm phong hiện trường.
Thứ xuất hiện trước lại là barrier tape – loại băng nhựa dùng để cảnh báo công trình xây dựng, khu vực nguy hiểm hoặc đường đang sửa chữa.
Khoảng giữa thế kỷ XX, ngành công nghiệp nhựa phát triển mạnh giúp polyethylene trở nên rất rẻ. Các công ty bắt đầu sản xuất những cuộn băng mỏng, nhẹ, chống nước và có thể in chữ. Lực lượng cảnh sát Mỹ nhanh chóng nhận ra đây là giải pháp hoàn hảo.
Chỉ cần vài phút, một cảnh sát có thể mang theo cả trăm mét băng trong cốp xe, căng quanh một khu vực rộng mà trước đây phải cần rất nhiều người đứng canh.
Đến cuối thập niên 1960 và đặc biệt trong những năm 1970, hình ảnh dòng chữ "Police line, do not cross" đã xuất hiện phổ biến trên đường phố phương Tây.
Vì sao gần như luôn là màu vàng?
Các nghiên cứu về thị giác và an toàn lao động từ giữa thế kỷ XX cho thấy màu vàng nằm trong nhóm màu con người nhận biết nhanh nhất ở khoảng cách xa.
Đó cũng là màu được sử dụng trên biển cảnh báo, xe cứu hộ, xe công trình và áo phản quang. Màu vàng tạo cảm giác "chú ý" nhưng không mang ý nghĩa cấm tuyệt đối như màu đỏ.
Đối với cảnh sát, điều quan trọng là người dân nhận ra ngay phía trước là khu vực đặc biệt. Bởi vậy, vàng trở thành màu tiêu chuẩn.
Dù sau này cảnh sát một số nước dùng thêm màu đỏ - trắng như ở Đức, Pháp xanh-trắng như ở Nhật; hoặc màu cam được một số lực lượng cảnh sát Bắc Âu sử dụng nhưng băng vàng in chữ đen vẫn là hình ảnh biểu tượng và phổ biến nhất.
Cảnh sát ngày nay không chỉ dùng nó để đánh dấu hiện trường án mạng, mà còn để cảnh báo các khu vực tai nạn, rò rỉ hóa chất, cây đổ, nhà sập và các sự kiện nguy hiểm tương tự.
Cuộn băng này được cánh sát dùng nhiều nhất nhưng không phải vật phẩm quản lý đặc biệt của ngành tư pháp. Người dân có thể mua cho mục đích làm phim sự kiện, Halloween... nhưng sẽ bị xử lý nếu lợi dụng để giả danh cảnh sát, phong tỏa đường, cản trở giao thông trái phép.
Hải Thư (Theo A&E, FBI, Legal Clarity, Science Direct)