Theo thông tin từ Cục Quản lý Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp), chủ trương tinh gọn bộ máy, tổ chức hệ thống thi hành án dân sự theo mô hình “một cấp” tại địa phương là một quyết định cải cách mang tính bước ngoặt.
Từ 1/7/2025, hệ thống thi hành án dân sự được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo: Cấp trung ương chỉ còn Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp; 63 Cục Thi hành án dân sự cấp tỉnh/thành phố tổ chức lại thành 34 cơ quan Thi hành án dân sự tỉnh/thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực.
Yêu cầu sống còn của ngành
Đây là bước chuyển lớn chưa từng có trong lịch sử tổ chức thi hành án dân sự. Trong bối cảnh khối lượng việc và tiền phải thi hành án tăng nhanh; nhiều vụ việc giá trị đặc biệt lớn, tính chất phức tạp, yêu cầu thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng ngày càng cao, việc chuyển đổi số trong ngành thi hành án không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn.
“Đó không phải đơn thuần là việc “đưa hồ sơ lên máy tính”, mà là một cuộc thay đổi căn bản tư duy quản lý và cách thức tổ chức thi hành án: vận hành dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm; chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực thay vì dựa vào báo cáo giấy. Quy trình tác nghiệp được công khai, minh bạch tối đa để giảm sai sót và hạn chế tiêu cực. Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao chất lượng phục vụ”, đại diện cơ quan này cho hay.
Chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực và minh bạch hóa toàn bộ quy trình.
Bước tiến có ý nghĩa quyết định chính là việc Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi), bổ sung nhiều quy định nhằm đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc. Một số nội dung về chuyển đổi số có hiệu lực từ ngày 20/1, thay vì chờ đến thời điểm luật có hiệu lực chung vào 1/7.
Thi hành án dân sự TPHCM được Bộ Tư pháp giao triển khai thực hiện điểm một số phân hệ của Nền tảng số trong lĩnh vực thi hành án dân sự gồm biên lai điện tử, quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án và Trung tâm điều hành thông minh (IOC) thi hành án dân sự trên nền tảng IOC chung của hệ thống.
Cùng với đó, các địa phương khác cũng đồng loạt đẩy mạnh số hóa hồ sơ, ký số, thanh toán không tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến… tạo xu thế chuyển đổi số đồng bộ toàn hệ thống theo hướng quản trị bằng dữ liệu hiện đại.
Dù mới triển khai thời gian ngắn, chuyển đổi số trong thi hành án dân sự đã đạt nhiều kết quả. Tính đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); gần 614.000 biên lai điện tử được ban hành thay cho bản giấy, tương đương với số tiền hơn 32.850 tỷ đồng chỉ sau 5 tháng.
Quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ đến tổ chức thi hành, thanh toán… được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng, tạo điều kiện giám sát theo thời gian thực, loại bỏ những “khoảng mờ” dễ phát sinh tiêu cực.
Bước đầu ước tính thời gian xử lý đã rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.
Sẵn sàng kết nối với tòa án, viện kiểm sát, công an...
Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi cho biết, ngay trong ngày đầu triển khai chính thức hệ thống nền tảng số được đánh giá vận hành cơ bản ổn định, cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản của toàn ngành.
Thời gian tới, ông Lợi yêu cầu các địa phương tuân thủ nghiêm quy trình nghiệp vụ đã được chuẩn hóa trên nền tảng số, kịp thời phản ánh những vướng mắc phát sinh để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống nhằm đáp ứng tốt hơn nữa yêu cầu, kỳ vọng của người dân, xã hội.
Nền tảng số thi hành án dân sự sẽ cho phép giải quyết thủ tục phi địa giới hành chính; công nghệ AI giúp tự động hóa bóc tách dữ liệu, giao việc và giám sát tiến độ. Người dân dễ dàng tương tác, tra cứu hồ sơ, nhận thông báo bằng mã QR, qua VNeID…
Hơn nữa, nền tảng số cũng sẵn sàng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thi hành án dân sự với TAND Tối cao, VKSND Tối cao, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các Bộ, ngành liên quan để tống đạt văn bản, xác minh điều kiện thi hành án, phối hợp công tác.
Nâng cao niềm tin với người dân
Trưởng Thi hành án dân sự Hà Nội Phạm Văn Dũng khẳng định việc thí điểm triển khai phần mềm là bước đi đột phá. Thực tiễn triển khai tại Hà Nội cho thấy, việc ứng dụng phần mềm đã hỗ trợ hiệu quả cho công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo cơ quan và tạo thuận lợi cho chấp hành viên trong quá trình xử lý nghiệp vụ, giảm áp lực hành chính.
Đối với người dân, việc tra cứu thông tin, theo dõi tình trạng xử lý vụ việc trở nên thuận tiện hơn, góp phần nâng cao niềm tin vào hoạt động của cơ quan thi hành án, theo ông Dũng.