Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định hệ thống thể chế phát triển chưa đồng bộ, trở thành "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Và một trong những định hướng quan trọng được đưa ra trong dự thảo văn kiện này, là tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng.
Tránh “luật vừa ban hành đã vướng mắc”
Đánh giá cao việc đổi mới trong xây dựng Văn kiện của Đại hội Đảng lần thứ XIV, đại biểu Quốc hội Mai Văn Hải (Thanh Hóa) cho rằng dự thảo Báo cáo chính trị rất cô đọng, ngắn gọn, nhiều nội dung dễ nhớ, rõ ràng, rất ưu điểm so với các kỳ Đại hội trước đây.
Với định hướng xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, ông Hải nhận định Quốc hội, Chính phủ vừa qua rất nỗ lực để xây dựng, hoàn thiện pháp luật, tạo điều kiện cho thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Một khối lượng luật xây dựng rất lớn để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, song ông Hải nêu thực tế một số dự án luật khi ban hành bị mắc và rất khó thực hiện. Như Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu, "luật rất đúng nhưng làm thì khó”, hay “trên hội trường các đại biểu Quốc hội đều thông nhưng khi xuống cơ sở làm bị mắc”.
Nhận định đây là tồn tại trong xây dựng pháp luật, đại biểu Mai Thanh Hải nhấn mạnh trong đại hội tới đây, Đảng cần tiếp tục nghiên cứu để có quan điểm, sự lãnh đạo đối với công tác xây dựng pháp luật, làm sao đổi mới tư duy trong công tác lập pháp và tính khả thi, tổ chức thực hiện trong thực tiễn, tránh tình trạng luật vừa ban hành đã vướng mắc.
Đồng tình với việc đổi mới tư duy xây dựng pháp luật khi luật của Quốc hội chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, song ông Hải cho rằng định hướng này phải gắn với việc tổ chức thực thi pháp luật một cách thuận lợi, dễ dàng, dễ áp dụng, tránh tình trạng chồng chéo.
Đặc biệt, đại biểu Mai Thanh Hải đề xuất thời gian tới phải ưu tiên công tác lãnh đạo, chỉ đạo để hoàn thiện pháp luật có liên quan đến việc tổ chức hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp.
Dù cuộc cách mạng toàn diện này được thực hiện rất tốt thời gian qua, nhưng ông Hải cho rằng đó mới chỉ là bước đầu, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đặc biệt là việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương, giữa tỉnh với xã.
Chuyển từ quản lý sang kiến tạo, phát triển
Đồng tình với quan điểm “thể chế sẽ là đột phá chiến lược và là trụ cột chính kiến tạo phát triển trong kỷ nguyên mới”, đại biểu Vũ Xuân Hùng (Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại) nhấn mạnh vấn đề cốt lõi là phải chuyển đổi từ cơ chế quản lý sang kiến tạo và phát triển.
Quốc hội khóa XV trong thời điểm cuối nhiệm kỳ đã xây dựng và ban hành rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật, luật và nghị quyết để cùng đồng hành với Chính phủ tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế.
Tuy nhiên, đại biểu Vũ Xuân Hùng cho rằng muốn kiến tạo, phát triển được phải thể chế rõ vai trò của Nhà nước và chính quyền số, thể chế được dữ liệu quốc gia và coi dữ liệu quốc gia là tài nguyên chiến lược, là mạch máu, xương sống trong kiến tạo.
Trong thời kỳ hội nhập với chuyển đổi số, theo ông Hùng, nếu không triển khai được việc này từ trên xuống dưới, sẽ rất khó phát triển.
Đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh (Khánh Hòa) đồng tình với nhận định thể chế là một trong những đột phá chiến lược, nhưng cũng đang là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” nên cần quyết tâm tháo gỡ.
Nhận định về nguyên nhân của điểm nghẽn, ông Thịnh chỉ ra phần khách quan khi các mối quan hệ xã hội hiện nay phát triển rất nhanh và mạnh mẽ, cùng rất nhiều yếu tố mới xuất hiện về khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo… nên hệ thống pháp luật có phần chưa theo kịp.
Bên cạnh đó, ông cho rằng có phần nguyên nhân do “cài cắm lợi ích” trong công tác xây dựng pháp luật dẫn đến thực tế luật ban hành đúng trình tự, thủ tục nhưng khi đi vào thực tiễn lại khó triển khai do “nhiều tầng lợi ích cài cắm”.
Nhấn mạnh cần nhìn nhận đúng nguyên nhân để tháo gỡ điểm nghẽn, đại biểu tỉnh Khánh Hòa đề xuất lập một Ban Chỉ đạo về xây dựng thể chế, kiểm soát tình trạng cài cắm lợi ích trong làm luật. Bên cạnh việc nỗ lực xây dựng thể chế tốt, theo ông Thịnh, cần kiên quyết xử lý những trường hợp văn bản pháp luật không đảm bảo chất lượng và không có ai chịu trách nhiệm.