Những học viện từng sản sinh ra các huyền thoại như Lionel Messi, Andres Iniesta, Xavi, Sergio Ramos hay Iker Casillas đang gửi thông điệp tới phần còn lại của châu Âu: nguồn tài năng của bóng đá Tây Ban Nha vẫn chưa cạn.
Trong bối cảnh tiềm lực tài chính lép vế trước các giải đấu giàu có như Ngoại hạng Anh hay thậm chí Saudi Pro League, ban tổ chức La Liga cùng các CLB đang chuyển hướng chiến lược. Thay vì chạy đua chi tiền trên thị trường chuyển nhượng, họ tập trung đầu tư vào hệ thống đào tạo trẻ, xem đây là nền tảng cho tương lai của bóng đá Tây Ban Nha.
Tại trụ sở La Liga ở Madrid, các chuyên gia và nhà quản lý bóng đá thường xuyên trao đổi với 42 CLB thuộc hai hạng đấu cao nhất nhằm cải thiện hoạt động của học viện. Cách đây gần 4 năm, toàn bộ các đội bóng ở La Liga và La Liga 2 đã thống nhất một kế hoạch dài hạn nhằm tăng cường đầu tư cho đào tạo trẻ, bao gồm nghiên cứu khoa học thể thao, cơ sở vật chất và chăm sóc tâm lý cầu thủ.
Theo số liệu mới nhất của La Liga, các cầu thủ trưởng thành từ hệ thống học viện của giải đấu hiện có tổng giá trị chuyển nhượng khoảng 1,63 tỷ USD tại năm giải vô địch hàng đầu châu Âu. Con số này cao hơn đáng kể so với các học viện thuộc Ngoại hạng Anh (khoảng 1,11 tỷ USD), Bundesliga (635 triệu USD), Ligue 1 (531 triệu USD) và Serie A (468 triệu USD).
Trong khi đó, tổng chi tiêu của các CLB La Liga ở kỳ chuyển nhượng mùa 2025-2026 chỉ khoảng 858 triệu USD. Con số này kém xa mức 4,45 tỷ USD của các đội bóng thuộc Ngoại hạng Anh, cũng như thấp hơn Serie A (1,55 tỷ USD), Bundesliga (1,07 tỷ USD) và thậm chí cả Saudi Pro League (866 triệu USD). Điều này càng khiến chiến lược phát triển cầu thủ "cây nhà lá vườn" trở nên quan trọng.
Theo David Garcia - điều phối viên các dự án bóng đá của La Liga - đầu tư vào đào tạo trẻ là hướng đi hợp lý trong bối cảnh thị trường chuyển nhượng ngày càng đắt đỏ.
"Đào tạo học viện là một khoản đầu tư. Và khoản đầu tư đó luôn ít tốn kém hơn so với việc ký hợp đồng với cầu thủ nước ngoài", Garcia nói. "Chúng tôi đang cố gắng tạo ra sự cân bằng giữa cầu thủ trưởng thành từ học viện và những cầu thủ có thể mang lại giá trị, chất lượng cho giải đấu".
Garcia cũng tin rằng chiến lược này sẽ giúp bóng đá Tây Ban Nha duy trì sức mạnh ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Sau chức vô địch Euro 2024, đội tuyển Tây Ban Nha được xem là ứng viên vô địch hàng đầu tại World Cup 2026.
"Điều khó khăn với LĐBĐ Tây Ban Nha trong tương lai có thể là phải lựa chọn giữa quá nhiều tài năng", ông nói. "Chúng tôi muốn tạo ra một tiêu chuẩn thật cao để đội tuyển quốc gia luôn có những cầu thủ tốt nhất".
CLB nhỏ cũng đặt học viện làm trung tâm. Tại Celta Vigo, chiến lược dựa vào đào tạo trẻ được xem là con đường phát triển bền vững. Giám đốc thể thao Marco Garces thừa nhận CLB khó cạnh tranh trên thị trường chuyển nhượng với các đội giàu có hơn. Mùa 2025-2026, bản hợp đồng đắt nhất của đội chỉ là tiền vệ Ilaix Moriba với giá khoảng 6,5 triệu USD.
"Chúng tôi rất khó mua những cầu thủ tốt nhất trên thị trường, vì nhiều CLB có ngân sách lớn hơn", Garces nói. "Chúng tôi cũng không có mạng lưới tuyển trạch khổng lồ hay hệ thống phân tích dữ liệu quá mạnh. Vì vậy, chúng tôi tin rằng mình có thể trở thành một trong những CLB phát triển cầu thủ tốt nhất".
Theo Garces, học viện là "trái tim" trong chiến lược phát triển của Celta Vigo. CLB đặt mục tiêu mỗi đội hình có ít nhất 6 cầu thủ trưởng thành từ hệ thống đào tạo.
Bên cạnh đó, Celta Vigo cũng mở rộng việc tìm kiếm tài năng trẻ từ nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, bao gồm châu Phi, Trung Đông và Nam Mỹ. Theo Garces, sự đa dạng về văn hóa và phong cách thi đấu giúp đội bóng có thêm những yếu tố khác biệt.
Nhà tâm lý học trên băng ghế huấn luyện. Một trong những điểm mới đáng chú ý trong hệ thống đào tạo trẻ của Tây Ban Nha là sự tham gia sâu hơn của các chuyên gia tâm lý.
Tại Espanyol, trong các trận đấu thuộc giải U19 cao nhất Tây Ban Nha, đội luôn có một nhà tâm lý học ngồi trên băng ghế huấn luyện để hỗ trợ ban huấn luyện.
Theo trưởng bộ phận phương pháp đào tạo trẻ Gerard Bofill, vai trò của nhà tâm lý học là giúp HLV hiểu rõ trạng thái tinh thần của cầu thủ trong từng thời điểm.
"Nhà tâm lý học nắm rõ những thách thức của tập thể cũng như của từng cầu thủ", Bofill cho biết. "Ví dụ, khi một tiền đạo không có nhiều cơ hội ghi bàn và đang mất tự tin, họ sẽ nói chuyện riêng để khích lệ cậu ấy".
Trong giờ nghỉ giữa hiệp, nhà tâm lý học cũng có thể trao đổi nhanh với HLV về cách truyền đạt thông điệp cho cầu thủ. Đôi khi chỉ cần một lời động viên tích cực thay vì chỉ trích cũng có thể tạo ra sự khác biệt.
Học viện của Espanyol từng đào tạo nhiều cầu thủ nổi tiếng như Marc Cucurella, Dani Olmo, Alejandro Balde, Adama Traore và Eric Bailly.
Cơ sở đào tạo của CLB - mang tên cố đội trưởng quá cố Dani Jarque - được trang bị phòng gym, sân cỏ tự nhiên và nhân tạo cùng các khu vực hỗ trợ học tập cho cầu thủ trẻ.
Ứng dụng hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Ngoài các biện pháp tại CLB, La Liga cũng triển khai một sáng kiến mới nhằm hỗ trợ cầu thủ trẻ trên toàn hệ thống học viện - ứng dụng di động chuyên về sức khỏe tinh thần.
Ứng dụng này cho phép cầu thủ báo cáo các vấn đề tâm lý, tình trạng bị lăng mạ trên mạng xã hội hoặc thậm chí là phân biệt chủng tộc. Tất cả thông tin được gửi ẩn danh và kết nối với mạng lưới hơn 600 nhà tâm lý học trên khắp Tây Ban Nha.
Theo chuyên gia tâm lý của La Liga, Jose Angel Garcia, việc quan tâm đến sức khỏe tinh thần của cầu thủ ngày nay đã trở thành một phần quan trọng trong đào tạo bóng đá.
"Trước đây, nói về tâm lý trong bóng đá đôi khi vẫn là điều nhạy cảm", ông nói. "Nhưng hiện nay, mục tiêu của chúng tôi là giúp cầu thủ trở thành những con người tốt hơn trong xã hội, đồng thời là những cầu thủ giỏi hơn".
Chuẩn bị cả "kế hoạch B". Dù được đào tạo chuyên nghiệp từ sớm, nhiều cầu thủ trẻ vẫn được khuyến khích tiếp tục việc học để chuẩn bị cho tương lai ngoài sân cỏ.
Hai cầu thủ của đội U19 Espanyol, Eloi Tost và Thomas Dean, là ví dụ. Sau mỗi buổi tập, họ vẫn dành thời gian cho việc học.
Tost cho biết nếu không trở thành cầu thủ chuyên nghiệp, anh muốn theo đuổi ngành kỹ thuật hàng không. Trong khi đó, Dean - người đủ điều kiện thi đấu cho các đội tuyển Chile, Mỹ và Tây Ban Nha - dự định thành lập doanh nghiệp riêng trong tương lai.
"Bố mẹ luôn ủng hộ tôi theo bóng đá, nhưng bạn vẫn cần một kế hoạch B", Dean nói."Họ muốn tôi trở thành cầu thủ, nhưng bóng đá luôn tiềm ẩn rủi ro. Bạn có thể chấn thương bất cứ lúc nào".
"Liệu những cầu thủ trẻ đang trưởng thành trong hệ thống này có thể trở thành các ngôi sao như Messi, Iniesta hay Casillas hay không vẫn còn phải chờ thời gian trả lời", báo Anh Daily Mail bình luận. "Tuy nhiên, với chiến lược đầu tư mạnh vào đào tạo trẻ và chăm sóc toàn diện cho cầu thủ, cuộc cách mạng học viện của La Liga đã thực sự bắt đầu".
Hồng Duy tổng hợp