"Vợ tôi lên cơn động kinh, cô ấy đang ở trong vườn", Ian Stewart vừa khóc vừa nói với điều phối viên trong cuộc gọi khẩn cấp vào ngày 25/6/2010. Anh ta khai, trở về nhà và thấy vợ Diane Stewart gục ngã khi đang phơi quần áo, đã cố gắng hết sức để "cứu sống cô ấy" bằng cách hồi sức tim phổi nhưng bất thành.
Diane Stewart, thư ký trường học 47 tuổi, được cho là đã qua đời tại nhà riêng ở Bassingbourn, Cambridgeshire, do các biến chứng liên quan đến bệnh động kinh. Dù đã không bị lên cơn động kinh nào trong suốt 18 năm, cái chết đột ngột của cô sau đó được kết luận là không có dấu hiệu đáng ngờ.
Sáu năm sau, tháng 4/2016, Ian trình báo người vợ thứ hai, Helen Bailey, mất tích.
Ian quen biết Helen thông qua một nhóm trực tuyến hỗ trợ những người mất thân nhân vào năm 2011. Khi đó, anh ta vẫn đang đau buồn về cái chết của Diane. Còn Helen mất chồng do chết đuối trong kỳ nghỉ ở Barbados. Cô đã vượt qua nỗi đau bằng cách viết blog, sau đó được chuyển thể thành cuốn sách thành công - When Bad Things Happen In Good Bikinis.
Chỉ trong hai năm kể từ khi Ian liên lạc với Helen, cả hai đã bán nhà riêng của mình và cùng mua một căn nhà rộng lớn trị giá 1,5 triệu bảng Anh với hồ bơi ngoài trời ở Royston, Hertfordshire.
Ba tháng sau khi Helen mất tích, cảnh sát tìm thấy thi thể nữ tác giả 51 tuổi cùng chó cưng trong bể phốt dưới căn nhà. Ian bị cáo buộc lén chuốc thuốc mê và siết cổ Helen để chiếm đoạt khối tài sản gần 4 triệu bảng Anh của vợ.
Khi Ian bị kết tội giết Helen vào năm 2017, cái chết của Diane được điều tra lại vì nghi ngờ về cơn động kinh gây tử vong hiếm gặp.
Cuộc điều tra gặp phải những trở ngại đáng kể vì thi thể Diane đã được hỏa táng, các xét nghiệm độc chất học cũng không được thực hiện đầy đủ trong cuộc khám nghiệm tử thi năm 2010.
Chính Ian lựa chọn hỏa táng thi thể Diane, nhưng cô đã đăng ký hiến tặng não cho nghiên cứu y học và được sự đồng ý của Ian. Nếu không có sự đồng ý đó, nguồn bằng chứng quan trọng này đã bị phá hủy.
Bằng chứng từ bộ não hiến tặng
Sau khi kiểm tra kỹ lưỡng mô não của Diane, giáo sư Safa Al-Sarraj, chuyên gia thần kinh học, phát hiện não Diane có những thay đổi phù hợp với tình trạng thiếu máu cục bộ giai đoạn sớm, chứ không phải là một cơn động kinh. Theo định nghĩa của chuyên gia, đây là "tổn thương tế bào do thiếu oxy và máu", cho thấy Diane có thể đã chết do bị "hạn chế" hô hấp "trong hơn 30 phút".
Bác sĩ chuyên khoa thần kinh Kieren Allinson cũng phát hiện "không có bằng chứng rõ ràng về một cơn động kinh mới xảy ra". Tuy nhiên, ông nói thêm rằng không thể loại trừ khả năng đó là SUDEP - tình trạng người bệnh động kinh bị đột tử không rõ nguyên nhân.
Chuyên gia bệnh học Nat Cary, từng làm chứng tại phiên tòa xét xử vụ giết Helen năm 2017, cho biết SUDEP có thể là nguyên nhân gây ra cái chết của Diane, nhưng cũng có khả năng "bị làm ngạt thở hoặc bị gây cản trở cơ chế hô hấp hoặc sử dụng một loại thuốc nào đó".
Ông Cary nói với bồi thẩm đoàn rằng không thấy vết thương nào bên ngoài cơ thể Diane - vốn được cho là ngã xuống nền bêtông trong lúc lên cơn co giật.
Chính những phát hiện khoa học mang tính đột phá này đã góp phần dẫn đến việc kết tội Ian, hơn 12 năm sau cái chết của Diane.
Màn kịch vì lòng tham
Tháng 2/2022, Ian, 61 tuổi, bị kết tội giết Diane và nhận án tù chung thân không ân xá. Ian không nhận tội, gọi bản án là "sai lầm tư pháp nghiêm trọng".
Trên phiên tòa tuyên án tại Tòa Đại hình Huntingdon, thẩm phán mô tả cuộc gọi khẩn cấp của Ian vào hè 2010 là "một màn kịch từ đầu đến cuối".
Dù lý do dẫn đến tội ác của Ian chưa bao giờ được hiểu rõ hoàn toàn, thẩm phán tuyên bố trong phiên tòa xét xử rằng "tin chắc động cơ chính dẫn đến vụ giết Diane là vì lợi ích tài chính".
Ian đã nhận được 96.607,37 bảng Anh sau khi Diane qua đời từ tiền bảo hiểm nhân thọ và tiền tiết kiệm của cô, đồng thời cũng được hưởng 1,8 triệu bảng Anh nếu Helen qua đời.
Thẩm phán nói với Ian: "Anh đã thành công trong việc ngụy tạo một vụ giết người thành cơn động kinh, bằng cách dàn dựng một màn kịch công phu, thậm chí tinh vi, kéo dài trong một khoảng thời gian". Theo thẩm phán, màn kịch đã thành công vào thời điểm đó, và "lẽ ra đã thành công mãi mãi nếu không phải vì vụ sát hại Helen Bailey sau đó".
"Chắc hẳn anh chưa bao giờ nghĩ rằng việc hiến tặng não của Diane cho mục đích giảng dạy và nghiên cứu lại dẫn đến bản án kết tội giết Diane Stewart ngày hôm nay", thẩm phán nói.
Cũng năm 2022, Ian kháng cáo thành công, được giảm án thành tù chung thân có thời hạn tối thiểu là 35 năm.
Cách thức khám nghiệm tử thi não bộ
Vụ án đặt ra nhiều câu hỏi về cách thức khám nghiệm tử thi não bộ và những dấu hiệu tiềm ẩn của một cái chết đáng ngờ.
James Grieve, chuyên gia pháp y người Scotland đã thực hiện hơn 550 ca khám nghiệm tử thi mỗi năm, cho biết các mô hình thay đổi về thần kinh học, huyết áp, thậm chí cả những vết sẹo nhỏ hay tổn thương não đều có thể được xem là dấu hiệu chỉ báo tiềm tàng.
Ông cho biết thêm rằng pháp y sẽ "tìm kiếm các mô hình và sự phân bố của những thay đổi thần kinh hoặc xem liệu người đó có bị tổn thương não nghiêm trọng như xuất huyết não hay không". Các yếu tố khác bao gồm những thay đổi huyết áp ảnh hưởng đến mạch máu, hoặc một vết sẹo hay khối u rất nhỏ.
Theo chuyên gia, điều này còn tùy vào từng trường hợp cụ thể và phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như hoàn cảnh, tiền sử bệnh lý và các yếu tố khác.
Ông Grieve lưu ý rằng kỹ thuật nhuộm beta-APP chuyên biệt có thể được các nhà thần kinh học áp dụng để giúp nhận biết những biến đổi và mô hình tổn thương trong não bộ.
Thường được sử dụng trong các cuộc điều tra án mạng, kỹ thuật này có thể giúp xác định liệu một tổn thương não như chấn thương đầu, lắc mạnh hoặc tác động lực cùn có xảy ra trong khoảng 35-60 phút trước khi tử vong hay không.
Theo ông Grieve, khó khăn khi khám nghiệm một bộ não còn mới là kết cấu của não giống như thạch, nên việc cắt mẫu khá khó khăn, đòi hỏi kỹ năng và sự cẩn trọng nhất định. Bất chấp những thách thức, ông nhấn mạnh rằng não bộ "là cơ quan vô cùng quan trọng và thiết yếu" cần được kiểm tra cẩn thận trong trường hợp nghi ngờ có điều bất thường.
"Nếu không khám nghiệm bên trong hộp sọ, bạn sẽ không bao giờ thực sự biết một người đã chết như thế nào. Trong một số trường hợp điều đó có thể không quan trọng, nhưng trong vụ Ian Stewart, đó là yếu tố then chốt", ông Grieve nói.
Tuệ Anh (theo Daily Mail, BBC)