World Cup 2026 được dự báo phát thải kỷ lục

World Cup 2026 khởi tranh từ ngày 11/6, mở đầu cuộc đua của những pha ghi bàn kịch tính cùng làn sóng hâm mộ toàn cầu. Tuy nhiên, lượng phát thải môi trường của mùa giải năm nay không hề nhỏ.

Theo nền tảng kế toán carbon toàn cầu Greenly, kỳ tranh tài này được ước tính phát thải 7,8 triệu tấn CO2e, tương đương lượng khí thải hàng năm của 1,7 triệu ôtô. Con số này cao gấp đôi mùa giải trước, khiến World Cup 2026 trở thành kỳ đại hội ô nhiễm nhất lịch sử.

Để đưa ra dự báo này, nền tảng Greenly đã tính toán các trọng số bao gồm số lượng thành phố đăng cai, đội thi đấu, lượng vé bán ra và quy mô xây mới sân vận động. Theo đó, số thành phố đăng cai tổ chức World Cup 2026 tăng gấp ba, đội thi đấu nhiều gấp rưỡi, còn lượng người hâm mộ tham gia gấp đôi so với giải đấu ở Qatar năm 2022.

Thực tế, World Cup 2022 do Qatar đăng cai cũng bị chỉ trích vì tính bền vững, với lượng phát thải 3,6 triệu tấn CO2e. Trong đó, việc xây dựng 7 sân vận động mới tại quốc gia 3 triệu dân, tạo 893.000 tấn CO2e, chiếm gần một phần tư tổng phát thải. Bên cạnh đó, do khí hậu sa mạc khắc nghiệt, các khách sạn tại quốc gia dầu mỏ này vận hành điều hòa không khí ở mức cao, phát sinh 103 kg khí CO2 mỗi người một đêm. Mức này gấp 6 lần lượng khí thải tương đương từ khách sạn Mỹ.

Năm nay, các nước chủ nhà không xây thêm sân vận động mới. Việc cải tạo sân hiện có giúp lượng khí thải từ xây dựng giảm đáng kể, còn 238.000 tấn CO2e.

Tuy nhiên, quy mô giải đấu lớn cùng số đông khán giả khiến lượng phát thải từ hoạt động di chuyển tăng vọt. Về khoảng cách địa lý, Qatar nằm ở trung tâm của các khu vực hâm mộ bóng đá lớn như châu Âu, Nam Á và châu Phi. Bắc Mỹ không có lợi thế địa lý này. Theo tính toán, để theo dõi trực tiếp giải đấu, một người hâm mộ từ Ấn Độ phải di chuyển khứ hồi khoảng 28.000 km, người Arab Saudi là 24.600 km, còn người Anh gần 15.000 km.

Cân đối giữa tỷ lệ khán giả trong nước và quốc tế, phương tiện di chuyển bằng máy bay và ôtô, các chuyên gia Greenly tính toán quãng đường trung bình của mỗi khán giả khoảng 19.400 km khứ hồi. Tổng khí thải do di chuyển của World Cup năm nay ước tính ở mức 6,8 triệu tấn CO2e, gấp 3,6 lần khí thải tương đương của mùa giải tại Qatar. Đây cũng là cấu phần lớn nhất trong cơ cấu phát thải World Cup 2026, chiếm 87% tổng phát thải.

Theo ban tổ chức, các địa điểm đăng cai World Cup được chia thành 3 cụm khu vực gồm Tây, Trung và Đông, nhằm giảm khoảng cách di chuyển. Tuy nhiên, ông David Gogishvili (Đại học Lausanne) nhận định việc tăng số đội và xếp lịch đấu tại các thành phố xa xôi chỉ là hành vi dịch chuyển gánh nặng ô nhiễm từ nguồn này sang nguồn khác. Bởi lẽ, các khán giả quốc tế phải đi máy bay từ nước họ. Sau khi đến nơi, họ lại phải tiếp tục di chuyển giữa các địa điểm đăng cai.

Tại hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP26 của Liên Hợp Quốc năm 2021, Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA) cam kết giảm một nửa lượng khí thải carbon vào năm 2030, tiến tới phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào 2040. Nhưng họ chưa đặt mục tiêu cụ thể về lượng khí thải carbon cho mùa giải World Cup.

Đại diện FIFA cho biết họ hoan nghênh sự giám sát, thêm rằng ban tổ chức đang triển khai nhiều sáng kiến môi trường liên quan đến giải bóng đá này. FIFA nhấn mạnh việc họ tận dụng các sân vận động hiện có, khuyến khích người hâm mộ sử dụng phương tiện giao thông công cộng, cùng các sáng kiến tái chế và giảm thiểu rác thải thực phẩm.

Tuy nhiên, Gogishvili cho rằng FIFA không ưu tiên việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Ông nhấn mạnh bản thân yêu bóng đá và là fan hâm mộ lâu năm của Manchester United, nhưng cơ quan quản lý bóng đá toàn cầu không có động thái bền vững phù hợp, ví dụ hạn chế quy mô giải đấu.

Để so sánh, Ủy ban Olympic Quốc tế áp dụng hạn ngạch nghiêm ngặt là 10.500 vận động viên cho Thế vận hội Mùa hè, nhằm đảm bảo tính bền vững cho các thành phố đăng cai. Trong khi đó, World Cup 2030 dự kiến được tổ chức tại 6 quốc gia trên ba châu lục. Còn giải đấu vào 2034 sẽ được tổ chức tại Arab Saudi, quốc gia có khí hậu sa mạc khắc nghiệt tương tự Qatar, nhưng bổ sung 40 trận đấu.

Từ các cấu phần phát thải của World Cup 2026, giới phân tích nhấn mạnh nỗ lực giảm phát thải cho các giải đấu cần tập trung vào câu hỏi: người hâm mộ đến từ đâu, di chuyển cách nào? Cách tiếp cận này sẽ phù hợp hơn việc tập trung vào xây dựng sân vận động tiết kiệm năng lượng.

Thêm vào đó, tuyên bố về mục tiêu Net Zero cần tính minh bạch. Greenly lưu ý rằng cam kết Net Zero vào năm 2040 của FIFA không bao gồm khí thải từ hoạt động đi lại của khán giả.

Ngoài ra, cơ quan này từng tuyên bố World Cup Qatar 2022 đạt trung hòa carbon. Tuyên bố này vấp phải sự phản đối của giới phân tích, khi hơn 1.000 chuyến bay đến và đi mỗi ngày, cùng hệ thống khử muối tiêu tốn nhiều năng lượng để lọc nước phục vụ đội bóng lẫn khán giả. Ngay cả hạt giống cỏ cho các sân bóng đá cũng được vận chuyển từ Bắc Mỹ bằng máy bay.

Đến năm 2023, tuyên bố này bị cơ quan chức năng Thụy Sĩ, nơi đặt trụ sở FIFA, cho rằng đánh lừa người hâm mộ. Đây là phán quyết chính thức đầu tiên của cơ quan quản lý đối với một tổ chức thể thao vì hành vi "tẩy xanh".

Bảo Bảo (theo Reuters, AFP, Greenly)