Sau một đợt cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp do virus, nhiều người vẫn bị ho nhiều tuần dù triệu chứng như sốt, mệt mỏi giảm. Cơn ho âm ỉ, ho khan hoặc kèm ít đờm trong, dễ xuất hiện về đêm hoặc khi thay đổi thời tiết.
ThS.BS Trần Duy Hưng, khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, lý giải ho thực chất là phản xạ bảo vệ của cơ thể nhằm làm sạch đường thở. Khi nhiễm virus như cúm, cảm lạnh hay viêm phế quản cấp, niêm mạc hô hấp bị tổn thương, phù nề, nhạy cảm hơn bình thường. Dù tác nhân gây bệnh được loại bỏ, tình trạng viêm nhẹ, tăng phản ứng của phế quản vẫn có thể kéo dài thêm một thời gian, gây ho dai dẳng.
Sau viêm nhiễm, lớp niêm mạc hô hấp dễ bị kích thích, tăng tiết nhầy, phản ứng mạnh với yếu tố như không khí lạnh, khói bụi, mùi hương hoặc nói chuyện nhiều. Những người có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử hen phế quản dễ gặp tình trạng này hơn. Trào ngược dạ dày - thực quản cũng góp phần duy trì ho do acid dạ dày liên tục kích thích vùng hầu họng.
Bác sĩ Dương cho hay ho kéo dài từ 3 đến 8 tuần sau nhiễm siêu vi được gọi là ho sau nhiễm virus. Đây là dạng ho bán cấp, ở giữa ho cấp tính (dưới 3 tuần) và ho mạn tính (trên 8 tuần). Người bệnh mệt mỏi, mất ngủ, đau tức cơ thành ngực, thậm chí són tiểu ở phụ nữ lớn tuổi do tăng áp lực ổ bụng khi ho mạnh và liên tục. Tình trạng này ít khi gây tổn thương phổi vĩnh viễn, phần lớn trường hợp là lành tính và sẽ tự cải thiện khi niêm mạc đường thở hồi phục hoàn toàn.
Người bệnh vẫn cần theo dõi diễn tiến triệu chứng. Bác sĩ Hưng khuyên người bệnh cần đi khám nếu ho kéo dài trên 8 tuần không giảm, ho ra máu dù ít, sốt tái phát, khó thở tăng dần, tức ngực, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi nhiều. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh tim phổi mạn tính nên được đánh giá sớm để loại trừ các nguyên nhân gây ho khác như hen phế quản, viêm mũi xoang mạn, trào ngược dạ dày - thực quản...
Một số người bệnh lo lắng về các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, lao phổi hay ung thư phổi. Tuy nhiên, những bệnh này thường đi kèm dấu hiệu cảnh báo rõ ràng như sốt dai dẳng, sụt cân, ho ra máu, đau ngực tăng dần hoặc khó thở tiến triển.
Điều trị ho sau nhiễm virus chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, hỗ trợ phục hồi niêm mạc hô hấp. Người bệnh nên uống đủ nước, tránh khói thuốc, bụi mịn, giữ ấm cổ ngực khi trời lạnh, hạn chế nói nhiều. Rửa mũi, súc họng bằng nước muối sinh lý hoặc dùng mật ong pha ấm (với người lớn và trẻ trên một tuổi) để làm dịu họng. Người có biểu hiện trào ngược dạ dày - thực quản nên điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, dùng thuốc giảm tiết acid để giảm triệu chứng.
Nếu sau vài tuần không cải thiện, người bệnh nên tái khám. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm ho, giãn phế quản, kháng viêm dạng hít hoặc kháng histamine khi nghi ngờ yếu tố dị ứng. Người bệnh không nên tự ý dùng kháng sinh vì ho sau nhiễm virus không do vi khuẩn.
Để phòng ngừa ho kéo dài, cần hạn chế nguy cơ nhiễm virus đường hô hấp. Tiêm vaccine cúm định kỳ, giữ vệ sinh tay, đeo khẩu trang khi cần thiết và duy trì lối sống lành mạnh giúp tăng sức đề kháng.
Trịnh Mai
| Độc giả gửi câu hỏi về hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp |