Thức khuya hại mạch máu não thế nào

Nhiều người phải thức khuya do áp lực công việc, học tập hoặc thói quen giải trí ban đêm. Ngủ muộn vài ngày gây mệt mỏi, giảm tập trung, có thể hồi phục thể trạng khi nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, khi thức khuya trở thành thói quen, não bộ và hệ mạch máu có thể chịu những tác động bất lợi tích lũy theo thời gian.

BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết giấc ngủ có vai trò quan trọng trong duy trì chức năng mạch máu não. Khi ngủ sâu, huyết áp giảm, nhịp tim chậm lại, hệ thần kinh tự chủ chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, tạo điều kiện cho lớp nội mạc mạch máu thực hiện chức năng điều hòa. Thức khuya kéo dài khiến hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, làm mạch máu co thắt, tăng áp lực lên thành mạch não.

Về lâu dài, tình trạng này có thể gây rối loạn chức năng nội mạc - lớp tế bào lót bên trong mạch máu có nhiệm vụ điều hòa lưu lượng máu và hạn chế hình thành cục máu đông. Khi nội mạc tổn thương, mạch máu não giảm khả năng đàn hồi, giãn nở, làm tăng nguy cơ hình thành vi huyết khối hoặc mảng xơ vữa sớm.

Thức khuya còn làm tăng các hormone stress như cortisol và adrenaline. Nồng độ các hormone này cao trong thời gian dài thúc đẩy phản ứng viêm, gây huyết áp cao về đêm, rối loạn điều hòa đường huyết, lipid máu. Đây đều là những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ thiếu máu não, xuất huyết não.

Thức khuya kéo dài gây đau đầu âm ỉ, nặng đầu buổi sáng, chóng mặt, giảm trí nhớ ngắn hạn hoặc khó tập trung. Theo bác sĩ Khánh, những biểu hiện này liên quan đến tình trạng não không được nghỉ ngơi và tưới máu đầy đủ trong giấc ngủ. Nếu kéo dài có thể dẫn đến suy giảm nhận thức sớm, rối loạn giấc ngủ mạn tính.

Thức khuya kết hợp với ngủ ít còn ảnh hưởng đến hệ glymphatic - hệ thống tham gia loại bỏ các chất thải chuyển hóa của não. Trong giấc ngủ sâu, dịch não tủy lưu thông hiệu quả hơn, hỗ trợ đào thải các chất như beta-amyloid. Khi ngủ không đủ giấc, các chất này có xu hướng tích tụ, thúc đẩy thoái hóa thần kinh và sa sút trí tuệ về sau.

Bác sĩ Khánh khuyên người có thói quen thức khuya nên đi khám khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu kéo dài, chóng mặt tái diễn, rối loạn giấc ngủ nặng, tê yếu tay chân thoáng qua hoặc tăng huyết áp khó kiểm soát. Bác sĩ có thể chỉ định các phương tiện chẩn đoán như MRI não, MRA mạch máu não, điện não đồ để đánh giá toàn diện chức năng não, mạch máu não, kịp thời phát hiện các bất thường. Người rối loạn giấc ngủ mạn tính kèm lo âu, căng thẳng được điều trị kích thích từ trường xuyên sọ. Phương pháp này tác động lên các vùng não liên quan đến điều hòa cảm xúc và giấc ngủ, giúp cải thiện thời gian cũng như độ sâu của giấc ngủ, hỗ trợ phục hồi chức năng mạch máu não.

Bên cạnh can thiệp y tế, điều chỉnh lối sống giữ vai trò quan trọng. Người trưởng thành nên ngủ trước 23h, duy trì giờ ngủ - thức ổn định, hạn chế caffeine và thiết bị điện tử vào buổi tối, kết hợp vận động nhẹ, thư giãn trước khi ngủ. Bổ sung các tinh chất thiên nhiên chiết xuất từ blueberry (việt quất) và ginkgo biloba (bạch quả) cũng hỗ trợ tăng cường máu lên não, chống gốc tự do, tăng kết nối thần kinh, cải thiện giấc ngủ tốt hơn.

Trọng Nghĩa