TS.Trần Châu Quyên, Trưởng khoa khám và tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng, cho biết có nhiều nguyên nhân dẫn đến cơ thể tích tụ mỡ. Đầu tiên do lượng calo "nạp vào nhiều hơn tiêu đi". Khi lượng calo được đưa vào cơ thể qua ăn hay uống nhiều hơn lượng calo được đốt cháy, cơ thể sẽ lưu trữ năng lượng dư thừa dưới dạng mỡ.
Đường trong thực phẩm khi không được cơ thể sử dụng sẽ được chuyển thể thành triglyceride - dạng chất béo ban đầu, sau đó được lưu trữ trong các tế bào mỡ. Đây chính là câu trả lời cho thắc mắc của nhiều người "sao ăn nhiều hoa quả đẹp da nhưng tôi ăn vào chỉ thấy béo". Lý do, đường trong trái cây không được cơ thể sử dụng nên đã chuyển thành chất béo gây tăng cân.
Chế độ ăn nhiều calo, đặc biệt là đường và chất béo, góp phần tích tụ mỡ. Tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường và đồ ăn vặt chứa nhiều chất béo có thể dẫn đến dư thừa năng lượng, thúc đẩy tích trữ mỡ.
Phân phối bữa ăn trong ngày cũng đóng vai trò đáng kể trong tích lũy chất béo. Chế độ ăn uống không đều đặn, ăn quá nhiều và ăn khuya có thể làm gián đoạn quá trình trao đổi chất và dẫn đến tích tụ mỡ.
Bên cạnh đó là vai trò của hormone. Khi ăn vào, cơ thể tiết ra hormone insulin để điều khiển tế bào hấp thụ và dự trữ glucose. Khi tế bào giảm nhạy cảm với insulin, glucose không được tế bào hấp thu và sử dụng, sẽ lại tích lũy thành chất béo. Ngoài ra, các hormone khác như leptin và ghrelin ảnh hưởng đến cơn đói và cảm giác no, ảnh hưởng đến lượng thức ăn nạp vào và dự trữ năng lượng.
Lối sống ít vận động, thời gian ngồi kéo dài, làm giảm năng lượng tiêu hao và thúc đẩy tích trữ mỡ. Giấc ngủ và stress cũng ảnh hưởng đáng kể đến sự tích tụ mỡ. Ngủ không đủ giấc có thể phá vỡ quá trình điều hòa hormone gây đói hoặc no, dẫn đến rối loạn ăn uống, có thể gây ra tình trạng ăn uống quá độ. Căng thẳng kéo dài làm tăng mức cortisol, có thể thúc đẩy tích trữ mỡ, đặc biệt là ở vùng bụng.
Sự sẵn có và dễ dàng tiếp cận các thực phẩm không lành mạnh, chẳng hạn đồ ăn nhanh và đồ ăn nhẹ, dễ dẫn đến chế độ ăn uống kém lành mạnh và lượng calo dư thừa.
Ngoài ra, di truyền có thể ảnh hưởng đáng kể đến khuynh hướng tích tụ mỡ của mỗi cá thể. Khoa học đã tìm ra một số gene có ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, phân phối chất béo và kiểm soát cảm giác thèm ăn. Ví dụ, các biến thể của gene FTO liên quan chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn và nguy cơ béo phì tăng cao. Bên cạnh đó, các yếu tố như chế độ ăn uống, căng thẳng và tiếp xúc với độc tố có thể gây ra những thay đổi biểu hiện gene, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất và lưu trữ chất béo.
Theo TS Quyên, để giảm thiểu nguy cơ tích tụ mỡ thừa - nguyên nhân dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe như béo phì, tim mạch, đái tháo đường, ung thư, cần thực hiện chế độ ăn uống cân đối và lối sống lành mạnh.
Trước hết, cần xây dựng chế độ ăn hợp lý, đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng. Ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu chất đạm từ cá, đậu hạt và hạn chế chất béo bão hòa, đường tinh, đồ ăn nhanh. Lựa chọn thực phẩm lành mạnh giúp kiểm soát lượng calo nạp vào, đồng thời cung cấp vitamin và khoáng chất thiết yếu cho cơ thể.
Bên cạnh chế độ ăn, cần duy trì lối sống năng động, thường xuyên vận động thể lực như đi bộ, đạp xe, nhảy dân vũ, tập yoga... nhằm tiêu hao năng lượng dư thừa, tăng cường chuyển hóa và giúp duy trì cân nặng hợp lý. Mỗi ngày nên dành ít nhất 30 phút cho các hoạt động thể chất. Luôn hướng tới vận động thể lực bất kỳ khi nào có thể, từ những hoạt động đơn giản trong ngày như đi bộ, đi cầu thang bộ thay vì thang máy, vươn vai, hoạt động tay chân...
Ngủ đủ giấc (7-8 giờ mỗi đêm) cũng là yếu tố quan trọng giúp điều hòa hormone, ngăn chặn cảm giác thèm ăn không kiểm soát. Đồng thời, kiểm soát căng thẳng (stress) qua thiền định, hít thở sâu hoặc các hoạt động thư giãn có thể giảm nguy cơ ăn uống theo cảm xúc, góp phần hạn chế tích tụ mỡ thừa.
Lê Nga