MỹCông nghệ trên xe hơi ngày càng phức tạp khiến việc bảo dưỡng và sửa chữa ngày càng phụ thuộc vào phần mềm và các gói đăng ký đắt đỏ.
Ôtô ngày nay an toàn hơn, thông minh hơn và sở hữu nhiều công nghệ hơn. Tuy nhiên, những cải tiến này cũng đi kèm với một cái giá phải trả. Phần mềm đang trở nên quan trọng không kém gì ốc vít hay cờ-lê, và các xưởng sửa chữa độc lập cho biết chi phí để bắt kịp công nghệ xe hơi hiện đại đang tăng chóng mặt. Hệ quả là ngày càng ít garage bình dân đủ khả năng trang bị các công cụ chuyên dụng và phần mềm bản quyền, đẩy người dùng vào thế có ít lựa chọn hơn và phải trả hóa đơn cao hơn.
Báo cáo mới từ tờ Detroit News đi sâu vào thực trạng các dòng xe phát triển dựa trên phần mềm đang tái định hình ngành sửa chữa ra sao. Dù các garage độc lập về cơ bản vẫn có thể tiếp cận thông tin sửa chữa từ nhà máy, nhiều chủ xưởng thừa nhận chi phí phần mềm, thiết bị chẩn đoán và đào tạo kỹ thuật viên tăng cao đang làm giảm năng lực cạnh tranh của họ.
Thời của cờ-lê đã qua
Nhiều năm trước, việc sửa xe hầu như chỉ đòi hỏi kiến thức cơ khí và một hộp dụng cụ tốt. Giờ đây, ngay cả những công đoạn định kỳ cũng cần đến phần mềm chuyên dụng của chính hãng để chẩn đoán lỗi, lập trình lại các mô-đun thay thế hoặc cập nhật hệ thống.
Theo báo cáo, phí đăng ký phần mềm chẩn đoán của chính hãng có thể lên tới hàng nghìn USD mỗi năm. Tesla thu 3.188 USD một năm, Ford khoảng 2.500 USD, và General Motors là gần 1.200 USD. Nhiều hãng xe cũng cung cấp các gói dịch vụ ngắn hạn, nhưng chi phí sẽ cộng dồn rất nhanh nếu một garage nhận sửa nhiều thương hiệu xe khác nhau.
Bản thân phần mềm mới chỉ là một phần của bài toán. Ôtô hiện đại trang bị hàng loạt camera, cảm biến radar và hệ thống hỗ trợ lái nâng cao (ADAS). Chúng thường yêu cầu phải hiệu chuẩn lại bằng thiết bị chuyên dụng ngay cả sau những sửa chữa nhỏ do va chạm. Ngoài ra, các xưởng cũng phải liên tục đầu tư vào máy quét lỗi mới và đào tạo lại tay nghề cho thợ khi công nghệ xe liên tục thay đổi.
Đáng chú ý, đối với các nhà sản xuất và đại lý chính hãng, đây dường như không phải là vấn đề. Các hãng xe luôn muốn kiểm soát chặt chẽ hơn những ai được phép chạm vào sản phẩm của họ. Các đại lý cũng vậy, bởi dịch vụ hậu mãi mới là nơi mang lại phần lớn lợi nhuận. Dù vô tình hay hữu ý, rào cản phần mềm mà các garage độc lập đang gặp phải lại mang về lợi thế lớn cho hệ thống đại lý chính hãng.
Chính phủ Mỹ đã chú ý đến thực trạng này. Các nhà lập pháp vẫn đang tranh luận về đạo luật "Quyền được sửa chữa" (Right-to-Repair) nhằm đảm bảo thông tin và công cụ sửa chữa luôn sẵn có cho bất kỳ ai có nhu cầu. Ngược lại, các hãng xe viện dẫn một thỏa thuận ngành vào năm 2014, trong đó cam kết cung cấp cho các xưởng độc lập cùng một lượng dữ liệu và công cụ chẩn đoán như đại lý chính hãng sở hữu. Liên minh Đổi mới Ôtô (AAI) vừa qua đã tái khẳng định cam kết này, đồng thời nhấn mạnh các nhà sản xuất có quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ và thông tin kinh doanh mật.
Chủ xe gánh chịu hậu quả
Sau cùng, hóa đơn sửa xe của người tiêu dùng vẫn liên tục tăng. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ do Detroit News trích dẫn, chi phí bảo dưỡng và sửa chữa xe đã tăng 36% trong giai đoạn từ tháng 5/2022 đến tháng 5/2026, riêng năm nay tăng 6%. Lạm phát, đứt gãy chuỗi cung ứng, thuế quan, chi phí nhân công tăng cao cùng sự phức tạp của các dòng xe đời mới đều là những nguyên nhân cộng hưởng dẫn đến xu hướng này.
Mỹ Anh