Hơn 60% người Việt ăn thiếu rau quả so với khuyến nghị dù nguồn cung trong nước phong phú quanh năm, góp phần làm gia tăng bệnh tim mạch, đái tháo đường và nhiều bệnh mạn tính.
Thông tin này được PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, nêu tại hội thảo về vai trò của dinh dưỡng thực vật trong phòng chống bệnh không lây nhiễm ngày 26/6.
Ông Dương chỉ ra nghịch lý trong khi rau quả dồi dào, phần lớn người dân lại bỏ qua nhóm thực phẩm này, đồng thời tiêu thụ lượng muối trung bình 8,1 g mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thói quen ăn uống mất cân bằng kết hợp với việc hơn 30% người trưởng thành lười vận động đang khiến mô hình bệnh tật tại Việt Nam dịch chuyển theo hướng bất lợi.
Số liệu từ Viện Dinh dưỡng cho thấy các bệnh không lây nhiễm gồm tim mạch, đột quỵ, ung thư và đái tháo đường đang chiếm đến 80% tổng số ca tử vong cả nước, vượt mức trung bình 74% của toàn cầu.
Hiện toàn quốc có khoảng 12 triệu người mắc tăng huyết áp, tỷ lệ đái tháo đường ở người trưởng thành chạm ngưỡng 7% và ung thư vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu.
Hệ thống y tế đang phải gánh chịu áp lực điều trị khổng lồ từ nhóm bệnh này, trong bối cảnh đất nước đối mặt với gánh nặng kép khi vừa phải chống suy dinh dưỡng ở vùng sâu, vừa phải kiểm soát tốc độ gia tăng nhanh chóng của nạn thừa cân béo phì tại các đô thị.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, cho rằng nghịch lý rau quả dồi dào nhưng vẫn ăn thiếu phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc bữa ăn của người Việt. Vài thập kỷ trước, khẩu phần ăn truyền thống chủ yếu xoay quanh ngũ cốc, rau xanh và thực phẩm tươi. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa cùng sự bùng nổ của đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và dịch vụ giao đồ ăn đang làm thay đổi thói quen này.
"Chúng ta đang ăn tiện hơn, nhanh hơn nhưng chưa chắc khỏe hơn", bà Mai nói.
Theo phó giáo sư Mai, khoa học dinh dưỡng hiện đại không còn chỉ quan tâm đến việc ăn đủ chất mà ngày càng chú trọng chất lượng thực phẩm và tác động lâu dài lên sức khỏe. Chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp kiểm soát mỡ máu, đường huyết, đồng thời cải thiện hệ vi sinh đường ruột, góp phần kiểm soát bệnh mạn tính.
Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu thực phẩm thực vật giúp giảm rõ rệt nguy cơ bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa. Tiêu thụ 400-800 g rau quả mỗi ngày có thể giảm 20-32% nguy cơ bệnh tim mạch, trong khi ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm 30% nguy cơ đái tháo đường type 2. Các loại đậu và hạt như đậu nành, óc chó, hạnh nhân, yến mạch cũng được đánh giá cao nhờ giàu chất xơ và acid béo chưa bão hòa có lợi cho sức khỏe.
Các chuyên gia cũng đề cập tới phát hiện về prebiotic trong đậu nành và yến mạch - hướng nghiên cứu đang thu hút nhiều quan tâm trong dinh dưỡng hiện đại. Prebiotic là các hợp chất không bị tiêu hóa ở dạ dày và ruột non nhưng được hệ vi sinh đường ruột lên men tại ruột già, từ đó hỗ trợ nuôi dưỡng lợi khuẩn và cải thiện sức khỏe đường ruột.
Ngoài điều chỉnh khẩu phần ăn, các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì vận động thể lực thường xuyên, hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm chế biến sẵn và giảm muối là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh mạn tính.
Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm ở việc Việt Nam thiếu nguồn cung rau quả, mà ở cách người dân lựa chọn thực phẩm mỗi ngày. "Chúng ta cần chuyển từ tư duy ăn no sang ăn chất lượng", bà Mai nói.
Để giảm gánh nặng bệnh mạn tính, người dân nên tăng lượng rau quả trong khẩu phần, hạn chế muối, đường, thực phẩm chế biến sẵn và duy trì vận động thể lực thường xuyên. Những thay đổi nhỏ trong bữa ăn hàng ngày, theo giới chuyên môn, có thể tạo ra khác biệt lớn đối với sức khỏe lâu dài.
Lê Phương