Trong công văn gửi UBND thành phố, Sở Xây dựng xác định quy hoạch đã lạc hậu là một trong những nguyên nhân khiến TP HCM thường xuyên ngập, nhất là sau khi mở rộng địa giới hành chính.
Hai thập kỷ qua, chiến lược chống ngập của TP HCM (cũ) dựa trên bốn quy hoạch lớn, trong đó hai trụ cột là quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước (752, duyệt năm 2001) và quy hoạch thủy lợi (1547, duyệt năm 2008). Hai quy hoạch này hình thành cấu trúc "phòng thủ nhiều lớp", gồm kiểm soát vòng ngoài, thoát nước bên trong và các giải pháp ứng phó nhanh như bơm cưỡng bức.
Tuy nhiên, nhiều mục tiêu đặt ra đến nay chưa đạt được, từ đầu tư, cải tạo hệ thống thoát nước nội thành đến xây dựng các tuyến cống ngăn triều bao quanh.
Theo Sở Xây dựng, do được phê duyệt từ lâu, các quy hoạch trên sử dụng thông số mưa, triều và mực nước biển dâng đã lạc hậu. Cùng với đó, tình trạng sụt lún nhanh 20-50 cm, nhất là tại khu vực TP HCM (cũ), khiến cao độ nền thấp, làm giảm hiệu quả của hệ thống cống, đê và trạm bơm.
Các quy hoạch cũ cũng chưa tích hợp đầy đủ yếu tố biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xói lở, đồng thời thiếu đánh giá rủi ro lan truyền theo lưu vực liên tỉnh. Vì vậy, cơ quan chuyên môn cho rằng cần sớm rà soát, cập nhật toàn diện quy hoạch, bảo đảm đồng bộ liên vùng và điều chỉnh theo kịch bản khí hậu mới.
Bên cạnh đó, thiếu nguồn lực đầu tư được xem là nguyên nhân lớn khiến bài toán chống ngập chưa thể giải quyết căn cơ, trong bối cảnh mưa cực đoan, triều cường và sụt lún ngày càng gia tăng. Ngân sách hiện chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, khiến nhiều dự án kéo dài tiến độ; việc phân bổ vốn còn manh mún, trong khi cơ chế huy động xã hội hóa chưa đủ linh hoạt.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP HCM ghi nhận 159 điểm ngập thường xuyên, trong đó khu vực TP HCM (cũ) chiếm 76 điểm, Bình Dương 52 điểm và Bà Rịa – Vũng Tàu 31 điểm.
Để xử lý, giai đoạn từ nay đến 2030, thành phố cần triển khai khoảng 157 dự án chống ngập với tổng vốn ước tính 348.000 tỷ đồng. Riêng năm 2026, nhu cầu vốn khoảng 38.000 tỷ đồng để thực hiện 24 dự án, xử lý 29 điểm ngập.
Ngoài ra, Sở Xây dựng nhấn mạnh yêu cầu cấp bách là hoàn thành dự án chống ngập do triều khu vực TP HCM có xét đến biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) đang dang dở, đồng thời khép kín phạm vi bảo vệ của các cống kiểm soát triều theo quy hoạch thủy lợi 1547.
Giang Anh