Bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh, để lại di chứng nặng nề, tỷ lệ tử vong cao nên được xem là bệnh nguy hiểm. Mới nhất, cơ quan y tế ghi nhận một bé gái 11 tuổi ở Phú Quốc tử vong do não mô cầu, lực lượng chức năng nhanh chóng khoanh vùng, cách ly những người tiếp xúc và khử khuẩn môi trường để tránh lây nhiễm cho cộng đồng.
Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nhiều người chưa hiểu đúng về bệnh này, dẫn tới hoang mang lo lắng. Các thắc mắc thường gặp được bác sĩ Chính giải đáp:
Triệu chứng nhiễm não mô cầu thế nào?
Triệu chứng ban đầu thường không điển hình, dễ nhầm với cảm cúm hay viêm họng, như sốt, đau đầu, đau họng, mệt mỏi. Tuy nhiên, có thể phân biệt bệnh do não mô cầu thông qua những khác biệt nhỏ. Ví dụ, sốt do não mô cầu thường đột ngột, không đáp ứng thuốc hạ sốt. Ngoài sốt, người bệnh có thể có thêm các triệu chứng như buồn nôn, cứng cổ, sợ ánh sáng, xuất hiện tử ban...
Ở trẻ sơ sinh, các dấu hiệu khó nhận biết như li bì, bỏ bú, quấy khóc hoặc thóp phồng căng. Các nốt tử ban màu đỏ thẫm hoặc xanh tím, không biến mất khi ấn vào, có thể lan rộng nhanh chóng và liên kết thành mảng lớn gây hoại tử da. Các triệu chứng này thường xuất hiện khi bệnh vào giai đoạn nặng, nguy cơ tử vong cao.
Người lành mang mầm bệnh có thể lây cho người khác không?
Nhiều người mang não mô cầu trong mũi họng nhưng không có triệu chứng. Tỷ lệ này trong cộng đồng có thể ở mức 10-20% và cao hơn tại vùng dịch. Bệnh lây qua đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần. Vi khuẩn cũng có thể lây qua tiếp xúc qua tay, đồ vật, bề mặt nhiễm mầm bệnh rồi đi vào mắt, mũi, miệng, sau đó xâm nhập vào máu. Đây là lý do bệnh có thể lây âm thầm, nhất là ở trường học, ký túc xá, nơi đông người.
Não mô cầu có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai. Bệnh tiến triển nhanh, có thể trở nặng chỉ trong vòng 24 giờ. Khi không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tử vong cao hoặc chịu di chứng nặng nề như điếc, tổn thương não, co giật, suy giảm trí nhớ, hoại tử, cắt cụt chi...
Ai được xem là tiếp xúc gần với bệnh nhân?
Người sống cùng nhà, ở cùng phòng, cùng lớp, cùng ký túc xá, người chăm sóc trực tiếp hoặc có tiếp xúc gần với bệnh nhân đều thuộc nhóm nguy cơ. Thời gian tiếp xúc gần từ 7 ngày trước khi bệnh nhân khởi phát triệu chứng đến 24 giờ sau khi người bệnh được dùng kháng sinh phù hợp.
Làm gì khi tiếp xúc gần với bệnh nhân?
Cần nhanh chóng báo với cơ quan y tế địa phương và tuân thủ uống thuốc dự phòng, theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng 10 ngày kể từ khi tiếp xúc lần cuối. Trường hợp có dấu hiệu ho, sốt cần đến cơ sở y tế và khai báo kịp thời; tránh tiếp xúc với mọi người xung quanh, phòng nguy cơ làm lây lan mầm bệnh.
Chỉ tiêm vaccine khi có dịch đúng không?
Nên tiêm phòng não mô cầu sớm để phòng ngừa bệnh, không đợi đến khi có dịch mới tiêm. Lý do, vaccine cần thời gian để kích thích cơ thể sinh kháng thể bảo vệ. Trong thời gian ủ bệnh hoặc lây nhiễm não mô cầu khi vừa tiêm ngừa, cơ thể chưa có kháng thể bảo vệ, mọi người vẫn có nguy cơ mắc bệnh.
Mặt khác, tập trung đông để tiêm vaccine khi có ca bệnh có thể gây quá tải cục bộ, dẫn đến mất thời gian chờ đợi, công tác phục vụ không được chu đáo.
Việt Nam đã cấp phép lưu hành các vaccine phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu cho trẻ em và người lớn. Trong đó, 3 loại vaccine tứ giá thế hệ mới giúp phòng các nhóm A, C, Y và W: Menquadfi (Mỹ) và Nimenrix (Bỉ), tiêm từ 6 tuần tuổi, không giới hạn tuổi ở người lớn; Menactra (Mỹ) tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi.
Bên cạnh đó, vaccine Bexsero (Ý) thế hệ mới giúp phòng nhóm B, tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi. Vaccine VA-Mengoc-BC (Cuba) phòng nhóm B và C, tiêm từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi.
Trường hợp đã tiêm vaccine phòng nhóm B, C của Cuba, mọi người có thể bổ sung vaccine nhóm B thế hệ mới để phòng rộng hơn các chủng vi khuẩn trong nhóm huyết thanh B gây bệnh.
Vaccine không tạo miễn dịch chéo, vì vậy người dân cần tiêm kết hợp hai loại vaccine nhóm B và nhóm A, C, Y, W. Nếu chỉ tiêm một loại vaccine, cơ thể vẫn có khả năng mắc bệnh do các nhóm huyết thanh não mô cầu gây bệnh còn lại.
Bên cạnh tiêm vaccine, người dân cũng cần phối hợp các biện pháp phòng bệnh khác như: giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi. Nơi ở, nơi làm việc cần thông thoáng, khử khuẩn thường xuyên. Mọi người nên đeo khẩu trang khi tới nơi công cộng, đông người; không hút thuốc lá, tránh căng thẳng kéo dài; không dùng chung đồ cá nhân...
Khánh Hòa